лениться, бездельничать; үлэлиэн сүрэҕэлдьиир он ленится работать.

көһөрсүн буол — сүрэҕэ суох буол, сүрэҕэлдьээ. ☉ Стать ленивым, лениться, лентяйничать
Бу киһи төрүт көһөрсүн буолбут дуу. ПЭК СЯЯ

туохт.
1. Тугу да гыныаххын, үлэлиэххин баҕарбат буол. ☉ Лениться, не иметь желания к работе, лентяйничать. Ким сүрэҕэлдьиир, ол иһэ аччыктыыр (өс хоһ.). «От оттууртан сүрэҕэлдьээн ынахтары өлөртүүр диэн, — Катя кэлэйбиттии кэҕис гынар. — Ол кэнниттэн эр дьонноохпут диэхпит дуу?» Далан
2. Тугу эмэ гынан иһэн ханнан хаал, баҕарбат буол. ☉ Потерять охоту к чему-л., расхотеть
Уйбаан Сэмэнэбис эмээхсин кэпсээнин маҥнай утаа олус сонургуур, онтон кэлин, итэҕэйиминэ, истиэн да сүрэҕэлдьиир. Н. Якутскай
ср. бур. ҕүрхэ алдаха ‘лениться’

I модальное сл. разг. просто, просто-напросто; үлэни боруоста тохпут он просто развалил работу; боруоста сүрэҕэлдьиир он просто-напросто ленится.
II разг. совсем, никак; боруоста сатаммат никак нельзя.

туохт.
1. Улаханнык сылай, күүһүҥ-уоҕуҥ эһин; үгдэрий, солбонуй. ☉ Чувствовать усталость, утомление, уставать
Куйаастан уҥуоҕаиҥиэҕэ ууллан, үлэттэн сылаарҕаабыта суойан, Татыйаас нухарыйыан баҕарда. Софр. Данилов
Кини саҥата суох бэйэтэ көрө сылдьан, ким эмэ сылаарҕаабытын биллэҕинэ, сынньанар дьиэҕэ илдьэр. А. Фёдоров
Сылаарҕаабыт ат барахсан өтөх тэлгэһэтигэр күөлэһийбэхтээн ылла. С. Никифоров
2. Тугу эмэ гынаргын туһата суоҕунан аах, сүрэҕэлдьээ. ☉ Делать что-л. нехотя, с усталым видом, лениться
Тугу эмэни ыйыттахха, бэрт өр саҥата суох турбахтаан баран, сылаарҕаабыт курдук кэпсэтэллэр. Н. Якутскай
Урут Петя сарсыарда дьыссаакка барарын сылааргыыр буолара. М. Ефимов
Наар Силип Арамаанабыс кэпсиир эрээри, киһитэ истэрин да сылааргыырын билэр буолан, уһаабакка-тэнийбэккэ кылгас-кылгастык саҥарар. И. Семёнов
△ Аһара сылайбыт буолаҥҥын тугу эмэ гыныахтааххын, оҥоруохтааххын ыарырҕат, оҥорума. ☉ Отказаться от какого-л. действия в силу крайней усталости, утомления
[Аанча] саҥа суолун булбата, урукку суолун сонордуоҕун сылаарҕаата. Болот Боотур

I
туохт.
1. Кимиэхэ-туохха эмэ улаханнык баһыйтара санаа, дьулай, куттан. ☉ Бояться, страшиться кого-чего-л., робеть перед кем-чем-л.
Сахсархай санаабын Сааппакка, саллыбакка Саҥарар саҥнаахпын. А. Софронов
Дьулаан тойонтон кыыс билигин да саллар. Уодаһыннаах, оҕуруктаах санаалаах күтүр. И. Данилов
Салла саныыбын аҥаар атахтаах Сэрии сэймэгэ киһи киириэхпин, Сүрэҕэр элбэх сүдү аһыылаах Сору билбит бэйэтин куттуохпун. И. Егоров
2. Туохха эмэ күүскүн, тулуургун баһыйтаран салгыы оҥорор кыаҕа суох буол, тулуйбаккар тиий. ☉ Изнемочь от усталости, дойти до предела своих возможностей и сил, сильно утомиться
Күнүстэри-түүннэри манабылга сытан тоҥоллоруттан, утуйбаттарыттан саллааттар саллан да, салҕан да бараллар. Н. Якутскай
Ыраастыыр бурдугу таһарга, Бэл диэтэр, мин күүһүм салынна. Күннүк Уурастыырап
Хара тыаны кэтэн, тоҥон-хатан иһэр дьон сылайдылар, аттар да салыннылар. П. Филиппов
♦ Саллар сааһыгар — олорбут олоҕун устатыгар, үйэтин тухары. ☉ В течение всей жизни, во всю свою жизнь
[Биэнсийэҕэ тахсан баран] устар уһун үйэҕэр, саллар сааскар тугу булбуккун, тугу сүтэрбиккин ааҕынаҕын. Н. Лугинов
Бабыкый оҕонньор биһикки саллар сааспытыгар ыал олорон биирдэ этиһэн көрбөтөхпүт. Эрилик Эристиин
ср. каракалп. жалкауланыу ‘лениться’, др.-тюрк. чалын ‘худеть, спадать с тела’
II
туохт. Тугу эмэ уокка тутан буһар, уокка сырай. ☉ Держать что-л. (напр., мясо, сало) над открытым огнём, чтобы зажарилось, жарить что-л. на огне
Уоллаах кыыс, оһох чанчыгар тураннар, тымтык төбөтүгэр сыа саллан сырылаппытынан бараахтаатылар. А. Софронов
Чаанньык күүгэн алынна Кутаа үөһэ төлөҥҥө, Аҕам киһи салынна Үөлбүт этин төлөҥҥө. М. Ефимов
Уокка саллыбыт эмис сордоҥ куормаана чахчы мааны ас эбит. И. Гоголев
Өйдөөн кэллим, Кэтириинэ, Байаҕантай ыалларын. Киэһэ оһох төлөнүгэр Чоҕочуну салларгын. П. Тулааһынап
△ кэпс. Уокка чугаһатан, сырайан итит, итиэр. ☉ Греть у огня (напр., руки)
Эмээхсин …… , уокка көлөһүннээх тарбахтарын саллан баран, биһиктээх оҕону биэбэйдии барда. Н. Неустроев
Таһырдьаттан киирбит киһи оһоххо илиитин салла-салла: «Ычча-о! Кыһалҕалаах кыһын обургубут дьэ эмиэ кэллэ ээ!» — диэн бабыгырыыр. Н. Якутскай