с. нескл. лотуо.

туохт. Лотуо (лотуота) оонньоо. ☉ Играть в лото
Доҕордоһор ыалыгар Дуоспуруннанан олорон лотуолуур. Өксөкүлээх Өлөксөй
Лотуолаан хойут тарҕаһар дэриэбинэ иллэҥ эмээхситтэрэ сипсиһэллэр. Н. Габышев
Баһаар үлэлээбэт күннэригэр, сороҕор хонон-өрөөн, сороҕор күнүнэн сылдьан лотуолуур. Н. Босиков

иэрис диэнтэн хай
аата. [Лотуоҕа] Сыыппаралар үксэ хос ааттаахтара. [Холобур, 3 - Үс Харах Үстүүн.] Дьон ону ааттыы-ааттыы күлсэн иэриһии бөҕө. Р. Кулаковскай

аат. Лотуо оонньуутунан үлүһүйээччи; лотуоҕа тахсыылаахтык оонньооччу. ☉ Увлекающийся игрой в лото; хорошо играющий в лото, везучий
Ол эмээхсин [Бэспиирэһит Маайа] — лотуоһут. Киэһэ аайы Чөркөөх олохтоохторуттан киирэн оонньууллар. Р. Кулаковскай
Итиччэлэргэ Ирина бэйэ тэ эмиэ Улахан сарайга обургутук биллибит лотуоһут этэ. Д. Таас
Бу саалаларга лотуоһуттар түмсэн сүүйсэн, мөккүһэн, айдаарсан турбуттара суоҕа. Х. Андерсен (тылб.)

1. бат I диэнтэн дьаһ. туһ. Аны ампаар муҥунан ыйанан турар күндү түүлээҕин ханна да батаран кистиэн булбат. Н. Якутскай
   Бу тыалар киэҥ куйаардарыгар хас да Англияны батарыахха сөп. И. Данилов
   Куонкуруска киирбит бырайыактары институт төрдүс мэндиэмэнин фойетыгар, бэрт кыараҕас да буоллар, симэ соҕус батардылар. Н. Лугинов
2. Тугу эмэ бэйэҕиттэн арааран ханна эмэ гын. ☉ Отдать что-л. кому-л. с целью удалить от себя
   – Чэ, үрүмүнэҕин эрэ, лотуобун аҕал. – Лотуоҕун батарбытым. Эрилик Эристиин
   Бии Кэйииккэммин [ынаҕы] дьэ батардым. М. Доҕордуурап
   [Миша] икки бөтүүктээҕиттэн биирдэрин батараары кэтэһэн олорор эбит. ПНИ ОСОТ
3. кэпс. Тугу эмэ туһаҕа таһаар, атыылаа. ☉ Реализовывать, продавать, сбывать что-л. Былааны таһынан сүүс уон тыһыынча солкуобайдаах бородууктаны батарарга. «Кыым»
   Оройуон киининээҕи остолобуой үлэһиттэрэ тутаах сыл бастакы кыбартаалын сорудаҕын таһынан аҕыс тыһыынча солкуобай суумалаах бородууксуйаны оҥорон батардылар. «ХС»
4. Сүгүн сырытыннарыма, олордума (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Не давать покоя кому-л., беспокоить кого-л. [Мырбас:] Мөхтө, батарбата диэхтэрэ. А. Софронов
   Дьиҥэр, анараа дьон [Макары] …… бэйэлэрэ батарбатахтара. Н. Лугинов
   Бу дьахтар уот тыллаах, дьону тулуппат, Кырбыйа, кырыктаах, Кыыһы батарбат. Баал Хабырыыс
5. Бэйэ баҕатыттан тутулуга суох диэлийэн, көстөн таҕыс (үчүгэйэ суох быһыыланыы туһунан – буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Непроизвольно проявляться (об отрицательных качествах характера)
   Үтүө киһи буоламмын Үөнүм батарбакка, Үтэн-анньан көрбүтүм. П. Ойуунускай
   Ол барыта обото-иҥсэтэ батарбакка. Н. Заболоцкай
   ♦ Айаҕар батаран көр айах I
   Саҥаһым үөҕэр тылларын киһи сатаан айаҕар да батаран кэпсээбэт дьаабыта. Г. Колесов
   «Бу айахтарыгар батаран, балыйан, баттаан эрдэхтэрин!»– диэт, икки сутуругун бобо туттубутунан ойон турбутун бэйэтэ да өйдөөмүнэ хаалла. Н. Заболоцкай
   Айаххытыгар батаран, сүөһүнү көҕүрэтэргэ этэргитин сөҕөбүн. М. Доҕордуурап
   Сүрэҕэ (санаата) батарбат көр сүрэх (санаа). Маайа тугу да соруйалларын билбэт, үлэлээбэккэ таах олоруон сүрэҕэ эмиэ батарбат. Н. Якутскай
   Сүрэҕим батарбатаҕа, көрдөһөн манна үлэлии кэлбитим. С. Федотов
   «Хайа, оҕонньоор, ыарыйдыҥ дуу, тугуй? Дьэ, баар-суох дьоро киэһэбитигэр тылгыттан маттыҥ», – диэн эмээхсин аһыы олорон, санаата батарбакка ыйытта. «ХС»

туохт.
1. Тыаһаан-ууһаан, саҥа таһааран тулалыыр эйгэ нуһараҥын, чуумпутун долгут. ☉ Своим шумом, голосом нарушать тишину, безмятежность окружающего мира
Арай хаһан эмэ тоҥон турар чуумпуну сур бөрө улуйуута, хагдаҥ эһэ хаһыыта эрэ аймыыр. Л. Попов
Аччык оҕо ытаһыыта, Ала ынах маҕырыыта Алаас иһин аймаата. Эллэй
Алдьархайга түбэспиттэрин биллэрэн, кини көй салгыны аймаабыта биир да ыстаансыйаҕа тиийбэккэ, ким да кулгааҕар иһиллибэккэ хаалбыта. Амма Аччыгыйа
2. Ыс; үргүт, үрүө-тараа ыыт (хол., сүөһүнү). ☉ Разгонять, рассеивать; пугать (напр., скот)
Тыый, эһэ иннэ сыттаҕа дуу? Аны табаны аймыа! Н. Заболоцкай
Атын булчуттар кэлэн аймаабатах буоллахтарына, баҕар, кыылга түбэһиэм диэн [Сэргээчээн] бөҕөх соҕус истэ. Болот Боотур
Тутуу маһын толуута онно үүнэр. Ол эрээри Сатыров оҕонньор тыа кыылын аймыахтара диэн онно маһы кэртэрбэт. И. Федосеев
3. Саамылаа, төттөрү-таары кут; иһитихомуоһу өрө-таҥнары тут. ☉ Переливать, разливать; перемешивать
Сэттэ сири иһиттэн Сэймээн-сэймээн Аҕыс саар ыаҕастан Аймаан-аймаан [арыылаатылар]. П. Ойуунускай
4. көсп. Олус хорҕомноон барат, ыскайдаа, матайдаа (хол., үбү-аһы, баайыдуолу). ☉ Растрачивать, разбазаривать, проматывать (напр., деньги, имущество). Аҕатын баайын аймаабыт
□ Бары киһи баайын-тотун аймыыр хаарты, добунуо, лотуо, дуобат диэннэр дэлэй бардылар. Эрилик Эристиин
Мин эһигини, хара көлөһүммүнэн муспут баайбын-топпун аймаабыттары, алаһа дьиэбин алдьаппыттары, кыраатаҕым буоллун! Н. Якутскай
5. көсп. Холку, сиэрдээх туругу кэһэн, долгуйууну, куттаныыны, сүпсүлгэни таһаар (үксүгэр олох, санаа эҥин туһунан). ☉ Взбудораживать, тревожить, вносить беспокойство, разлад, чувство страха
Биир куһаҕан киһи бүтүн бөһүөлэги аймыыр. Амма Аччыгыйа
Хайа, бэйэҕит сөбүлэһэн тупсуоххут буолаарай? Арахсан, олоҕу аймыыр хайаҕытыгар даҕаны барса суох буолуо. А. Софронов
Арыт киһи уһуну-киэҥи саныы барбакка, дууһаны аймыыр дьэбир тыллары быраҕаттанан кэбиһээччи. Кустук
♦ Аҕыс улууһу аймаан фольк. — киэҥ айдаанынан, элбэх сүпсүлгэни тардан. ☉ С большим шумом, вызвав большое беспокойство, тревогу
Аҕыс улууһу аймаан туран, Араас өҥнөөхтөн талан ылан, Тоҕус улууһу тоҕо хаамтаран, Толбонноох түүлээҕи толору тиэйэн [Халҕан дьиэли аспыттар эбит]. С. Зверев. Атыйахтаах уу курдук аймаатылар (аймыы тэбистилэр) фольк. — Орто дойду олоҕун бүтүннүүтүн долгуттулар, киһи-сүөһү олороруттан аһардылар (олоҥхоҕо бухатыырдар охсуһуулара дуоланын хоһуйар көһөр олук сороҕо). ☉ Привели в смятение, расстроили земную жизнь (часть формулы, живописующей грандиозность богатырского боя)
Орто аан ийэ дойдуну тордуйалаах уу курдук долгуччу үктүөтүлэр, атыйахтаах уу курдук аймыы тэбистилэр. Ньургун Боотур