сыһ., түөлбэ. Кэлимсэ; наар, аҥаардастыы. ☉ Сплошь; целиком, полностью, весь
Бу балык маахта сытыйбыт.  Ойуур хабыллар хаба ортотугар быычыкайкаан балаҕан оҕото турара, сыбаҕа диэн маахта буорунан сыбаммыт. Д. Таас
Көр, чугас эргин бааллара иһиллибэт этэ ээ. Кимҥэ да бил либэккэ маахта [бандьыыттар] сиһинэн кэлэн алдьатан бардахтара. «ХС»

1. сыһ. Тугу да аанньа өйдөөбөттүк, толкуйдаан быһаара охсубаттык, дөйбүт курдук (үксүгэр ыарыыттан, айдаантан-күүгээнтэн, олус сылайыыттан эҥин). ☉ Оглушенно, отупело (чувствовать себя — обычно от болезни, усталости, шума-гама, непривычной обстановки)
   Бүгүн мунньахха, мэйиитэ үллэҥнии-үллэҥнии, төбөтө дыҥ курдук буолан, өйө көтөн, дөйөн олорбутун бэркиһэннэ. Акаары дьон саастарын тухары итинник аах-маах сылдьар буоллахтара. Болот Боотур
   [Маайалаах] иккиэн долгуйан, аах-маах буолан хаалбыттара. Соһуччута бэрдэ. П. Аввакумов
   Бүгүн күн киниэхэ уопсайынан хаһан даҕаны күүппэтэҕин иһитиннэрдэ. Мэктиэтигэр дөйүөрбүт курдук, аах-маах баран хаалла. Тумарча
2. даҕ. суолт. Түргэнник толкуйдуу, быһаара охсубат, дөйбүккэ маарынныыр, аҥатах. ☉ Туго, тяжело соображающий; как бы оглушенный; глуповатый, глупый. Аах-маах уол. Кини эдэр эрдэҕиттэн аах-маах
   ср. тюрк. акмак ‘глупый, дурак’

сыһ. Араастаан мунньаҥнатан. ☉ Всячески кривляясь, изгибаясь; криво, косо (делать что-л.)
«Тыҥырах» [ыт аата], үтүө сарсыарданан эҕэрдэлээбит курдук, кутуругун иэх-маах куймаҥнатта уонна уун-утары хааман кэлэн, иччитин сыллаан көрдө. И. Никифоров
Федот Кононович сүөргүлээбиттии мүчүйэн ылар, уоһун иэхмаах туттар. «ХС»
♦ Иэх-маах буол - тугу гынаргын билбэккэ мух-мах буол; дөйбүт курдук буол. ☉ Теряться, приходить в замешательство, в растерянность (соотв. сбиваться с толку), не знать, что говорить и что делать
Ыгыллан, тыыммытын кыайан ылбакка иэх-маах буоллубут, харахпыт ирим-дьирим буолла. И. Данилов. Иэх-маах дэппэккэ - элбэҕи, ону-маны саҥарпакка. ☉ соотв. без лишних слов
Маршал мин диэки эргиллэ түстэ уонна иэх-маах дэппэккэ, миигин эмиэ бэйэтигэр эпсэри тарта. А. Данилов

мааҕа баарынан — туох кыаҕа баарынан. ☉ На всю катушку
Туох да таҥнары мииммэт үтүө үйэтэ буолан, оҕолор маахтара баарынан улааталлар, хор! «ХС»; маах (маахта) сүүрүүнэн — тохтоло суох, наар сүүрүүнэн. ☉ Бегом, без остановки
Уйбааскылаах анараа түү киһиэхэ маахта сүүрүүнэн ыстаммыттар. Саха ост. I
Маах сүүрүүнэн бырдаҥалаан, Сылаас моонньуттан харбаан, Ол куһу салыбыратан Ийэбин үөрдэр баҕаттан Дьиэбэр айманан киирэбин. С. Руфов
Өлүөсэ тыын быһаҕаһынан тыынан маах сүүрүүнэн тиийэн кэллэ. Г. Нынныров; маах курдук — олус тото. ☉ Без меры, от пуза (наесться). Аҕылас буолуор диэри маах курдук эти симиннэ

глупый, бестолковый || глупо, бестолково; аах-маах уол глупый парень; аах-маах тыллаһар он говорит бестолково.

иэх-маах буол = теряться, быть сбитым с толку; не знать, что говорить и что предпринимать.

a. stupid