нареч. недавно; мааҕын сарсыарда барбыта он ушёл где-то утром.

глупый, бестолковый || глупо, бестолково; аах-маах уол глупый парень; аах-маах тыллаһар он говорит бестолково.

иэх-маах буол = теряться, быть сбитым с толку; не знать, что говорить и что предпринимать.

сыһ. Соторутааҕыта (биир күн иһ ин эн ааспыты эт эргэ). ☉ Недавно, в течение дня (случиться, произойти)
Мин мааҕын ынах хомуллуон аҕай иннинэ, ампаар муннугар ыйанан турар сааны харбаан ылаат, тыаҕа түс пүтүм. Далан
Ньургун Кырбасов маа ҕын сарсыарда сэрэбиэй тартарбыттарыгар сэттис нүөмэри таһаарбыта. Н. Лугинов
Кыыһа мааҕын сарсыарда оскуолаҕа барбыта, ол айыыта онон. Н. Заболоцкай
◊ Мааҕын (мааҕыа) үйэҕэ — туох эмэ буолан бүппүтэ (ааспыта) балайда буолбутун туһунан этии. ☉ Довольно, порядочно времени прошло, давно уже (о чём-л., случившемся в течение дня)
Долгунчалаах астарын мааҕыа үйэҕэ тардан баран, бэйэлэрэ сүтэн хааллылар. Суорун Омоллоон
[Серёжа:] Үрэх диэки барыахха наада. Мааҕын үйэҕэ үрэх диэки барыах баар этэ. ВЛ РБЫ

1. сыһ. Тугу да аанньа өйдөөбөттүк, толкуйдаан быһаара охсубаттык, дөйбүт курдук (үксүгэр ыарыыттан, айдаантан-күүгээнтэн, олус сылайыыттан эҥин). ☉ Оглушенно, отупело (чувствовать себя — обычно от болезни, усталости, шума-гама, непривычной обстановки)
   Бүгүн мунньахха, мэйиитэ үллэҥнии-үллэҥнии, төбөтө дыҥ курдук буолан, өйө көтөн, дөйөн олорбутун бэркиһэннэ. Акаары дьон саастарын тухары итинник аах-маах сылдьар буоллахтара. Болот Боотур
   [Маайалаах] иккиэн долгуйан, аах-маах буолан хаалбыттара. Соһуччута бэрдэ. П. Аввакумов
   Бүгүн күн киниэхэ уопсайынан хаһан даҕаны күүппэтэҕин иһитиннэрдэ. Мэктиэтигэр дөйүөрбүт курдук, аах-маах баран хаалла. Тумарча
2. даҕ. суолт. Түргэнник толкуйдуу, быһаара охсубат, дөйбүккэ маарынныыр, аҥатах. ☉ Туго, тяжело соображающий; как бы оглушенный; глуповатый, глупый. Аах-маах уол. Кини эдэр эрдэҕиттэн аах-маах
   ср. тюрк. акмак ‘глупый, дурак’

сыһ. Араастаан мунньаҥнатан. ☉ Всячески кривляясь, изгибаясь; криво, косо (делать что-л.)
«Тыҥырах» [ыт аата], үтүө сарсыарданан эҕэрдэлээбит курдук, кутуругун иэх-маах куймаҥнатта уонна уун-утары хааман кэлэн, иччитин сыллаан көрдө. И. Никифоров
Федот Кононович сүөргүлээбиттии мүчүйэн ылар, уоһун иэхмаах туттар. «ХС»
♦ Иэх-маах буол - тугу гынаргын билбэккэ мух-мах буол; дөйбүт курдук буол. ☉ Теряться, приходить в замешательство, в растерянность (соотв. сбиваться с толку), не знать, что говорить и что делать
Ыгыллан, тыыммытын кыайан ылбакка иэх-маах буоллубут, харахпыт ирим-дьирим буолла. И. Данилов. Иэх-маах дэппэккэ - элбэҕи, ону-маны саҥарпакка. ☉ соотв. без лишних слов
Маршал мин диэки эргиллэ түстэ уонна иэх-маах дэппэккэ, миигин эмиэ бэйэтигэр эпсэри тарта. А. Данилов

мааҕа баарынан — туох кыаҕа баарынан. ☉ На всю катушку
Туох да таҥнары мииммэт үтүө үйэтэ буолан, оҕолор маахтара баарынан улааталлар, хор! «ХС»; маах (маахта) сүүрүүнэн — тохтоло суох, наар сүүрүүнэн. ☉ Бегом, без остановки
Уйбааскылаах анараа түү киһиэхэ маахта сүүрүүнэн ыстаммыттар. Саха ост. I
Маах сүүрүүнэн бырдаҥалаан, Сылаас моонньуттан харбаан, Ол куһу салыбыратан Ийэбин үөрдэр баҕаттан Дьиэбэр айманан киирэбин. С. Руфов
Өлүөсэ тыын быһаҕаһынан тыынан маах сүүрүүнэн тиийэн кэллэ. Г. Нынныров; маах курдук — олус тото. ☉ Без меры, от пуза (наесться). Аҕылас буолуор диэри маах курдук эти симиннэ

a. stupid