побуд. от маккыраа=.

совм. от маккыраа=; оҕолор ытаан маккырастылар дети дружно заревели.

тыаһы үт. туохт. Сөҥ куолаһынан күүскэ саҥа таһааран ытаа (хол., оҕо). ☉ Густым голосом сильно плакать, реветь (напр., о ребенке). Кыра уоллара ытаан баккыраата. Тэҥн. маккыраа

туохт. Улаханнык хомойон (ардыгар үөрэн), куттанан, уолуйан, ыалдьан хараҕыҥ уутун тох (үксүгэр сыҥсыйа-сыҥсыйа биитэр улаханнык саҥа таһааран). ☉ Проливать слёзы (напр., от боли), плакать, рыдать
Туох да олус үөрбүттэр, Күтэр оҕонньор үөрүүтүн омунугар ытаабыт үһү. Н. Неустроев
Кини кутталыттан ытаан, хараҕын уута тугу да сатаан көрдөрбөт этэ. Суорун Омоллоон
Маша икки санна ибигирии-ибигирии, ытыы сытта. М. Доҕордуурап
♦ Муннукка ытаабыт <киһи, дьон> көр муннук
Саа, булт, кус-куобах диэн баран муннукка ытаабыт киһи этэ. Күннүк Уурастыырап
Сэргэй собо диэн баран муннукка ытыыр. Н. Босиков
Саха оҕолоро үөрэх диэн баран муннукка ытаабыт дьон буоллахпыт. ВВ ТТ. Муҥун ытыыр — наһаа кэмсинэр, суланар. ☉ Испытывать сожаление о комчём-л., печалиться
Көннөҕө диэбиппит, төннүбүт эбит, эдьиийэ биһиги муҥмутун ытыыбыт. Н. Босиков
Куорат тойотторо кэлин кэмсинэн, муҥнарын ытыыллара. П. Филиппов
Сүрэҕэ хаанынан ытыыр көр сүрэх I. Чоочо баай хабалатыгар түбэһэн, Мин сүрэҕим хаанынан ытаабатаҕа. С. Данилов
Сык-сык ытаа көр сык-сык. Кыыс оронугар сык-сык ытыы сытара. Уйа-хайа суох ытаата көр уй-хай. Кууһан ыллым да, иккиэн саҥа таһаарбакка эрэ, уйахайа суох ытаан бардыбыт. Күрүлгэн
Оҕолор сороҕор сэриигэ барбыт аҕаларын ахтан, уйа-хайа суох ытаан бараллара. Күрүлгэн
Үөрэ ытаан ааһар көр үөр III. Былыр үөрэ ытаан ааспыт үһү дииллэрин истэр этим. <Хара> хаанынан ытыыр көр хаан I. Хараҥаҕа хаайтаран, хара хаанынан ытаабыт харахпыт аһыллан, үөрэхпит үрдээтин! П. Ойуунускай
Дойду иччитэ Аан Алахчын Хотун …… төһө эрэ хаанынан ытаан эрэр. Суорун Омоллоон. Ытаа да ыллаа — хайдах да гын, хайаа даҕаны, син биир туһа тахсыбат диэн этии. ☉ соотв. хоть пой, хоть волком вой (букв. хоть плачь, хоть пой)
Ытаа да ыллаа, аны аһынар кыах суох. Суорун Омоллоон
Ытаа да ыллаа, ону хайыаҥ баарай?! Н. Лугинов
Бу иччитэх сиргэ ытаа да ыллаа — ким кэтээн туран абырыы кэлиэ баарай?! У. Нуолур. Ытыаххар диэри киэргэн (маанымсый) кэпс. — сиэри таһынан киэргэн, аһара маанымсый. ☉ соотв. разодеться в пух и прах
Кыыһы кэтэспит киһи диэх курдук, бу куйааска ытыаххар диэри киэргэммиккин дии. Л. Попов
Атасдоҕор дьонноруттан уларсан, ытыар диэри маанымсыйан, кэргэн кэпсэтэ бардаҕа үһү. «ХС»
◊ Ытаан күккүрээ көр күккүрээ
Кыра оҕо ытаан күккүрээтэ. Ытаан маккыраа көр маккыраа. Оҕонньор, оҕо курдук, ытаан маккыраата. Кэпсээннэр. Ытаан оҥтор көр оҥтор. Хайа, бу тоҕо ытаан оҥторо олордун? Ытаан сыккыраа көр сыккыраа. Оҕо муннукка туран оргууй аҕай ытаан сыккырыыр
ср. др.-тюрк. сыҕта, алт. сыкта ‘плакать’

аат. Ынах оҕото (үксүгэр төрөөбүтүнэн эбэтэр маҥнайгы ыйдарыгар). ☉ Телёнок
Дьахталлар ынахтарын ыан бүтэрэн, ньирэйдэрин холкуос бүтэйигэр ыыталлар. Амма Аччыгыйа
Сүүһүгэр туоһахталаах кугас ньирэйдэрин олбу-солбу көтөҕөн …… биэрэк диэки дьүккүһэн истилэр. Н. Заболоцкай
Күөл кытыытыгар өрүөлээх ньирэйдэр мэччийэн сырсан бытарыһаллар. М. Доҕордуурап
♦ Ньирэйгэр түс — кыра оҕо курдук буол. ☉ Вести себя как ребёнок (букв. впадать в телячье состояние)
Дархан, олох аһыытын-ньулуунун билбит кырдьаҕас киһи, бэйэтэ оҕотун уоскутуон оннугар, дьэ, ньирэйигэр түһэн, ытаан бопторон, бүгүллэҥнии олордо. Софр. Данилов
◊ Ньирэй көрөөччү — ньирэй кыра эрдэҕинэ көрөр-харайар киһи. ☉ Телятник, телятница, работник по уходу за телятами
Эгэ, үрдүк үөрэхтэнэн баран, биһиэхэ холкуоска ынах ыаччынан, ньирэй көрөөччүнэн …… кэлиэхтэрэ баара дуо? В. Гаврильева
«Үөһээ Бүлүү» сопхуос ньирэй көрөөччүлэрэ сайыҥҥы түөрт ыйга …… үрдэтиллибит эбэһээтэлистибэ ылыннылар. «Кыым». Ньирэй оҕо — олоро илик, икки-түөрт ыйдаах кыра оҕо. ☉ Грудной младенец двух-четырёх месяцев от роду
[Айыыһыты атаара] Ньиччир бараан дьиэбин Ньирэй оҕонон ньиккирэтээр, Байдам уорук балаҕаммын Баччыр оҕонон баккыратаар. П. Ойуунускай
Сиһи таҥнары түһэн, үрүйэ сыбарыгар тиийэн эрдэхпинэ, эмискэ ньирэй оҕо маккыраата. Н. Заболоцкай
Ньирэй оҕо саҥата ньиккирэччи ытаата. И. Чаҕылҕан. Ньирэй от — саҥа тахсан эрэр намчы от. ☉ Ростки травы. Саҥа төрөөбүт ынаҕы ньирэй отунан аһатыллар. Ньирэй саас — кыра оҕо эрдэҕинээҕи кэм. ☉ Младенческий возраст
Кыракыйтан, ньирэй саастан Сылааһы эрэ биллэргит, Аан маҥнайгы буурҕаҕа Хайдах ордуох этигит. П. Тулааһынап. Ньирэй тиис — саҥа тахсан эрэр, тииһиир тиис. ☉ Молочные зубы. Оҕо ньирэй тииһэ ыарыылаахтык тахсааччы
□ Ыт оҕотугар ньирэй тиистэр тахсаллар, олор олох тиистэри солбуйаллар. ББЕ З
Уу ньирэй көр уу. [Биһиги] бүгүн, бэҕэһээ төрөөбүт, уоһахтаах уу ньирэй оҕолор буолбатахпыт. Эрилик Эристиин
Ол Харачаас баҕайыны харыстыам дуо?! Бу үлүгэр булкууру кинилэр оҥорон, соҕотох уолум, ити уу ньирэй оҕолорун быраҕан, хара тыаны сирэйдэннэ. Пьесалар-1954.
ср. монг. нярай ‘родившийся недавно’