спектр отражённых от снега весенних солнечных лучей (видимый в воздухе в ясную погоду); марево; дьэргэлгэн көттө (в воздухе) стояло дрожащее марево; аттаах дьэргэлгэн большое (букв. конное) марево; сатыы дьэргэлгэн небольшое (букв. пешее) марево # дьэргэлгэн остуолба два крайних звена невода с широкими ячеями.

лёгкий туман; марево, мгла; үрүҥ күдэн белая мгла; аан күдэн тымныы сильный мороз с туманом.

1. далёкая лёгкая дымка; марево; киэҥ унаар хочо широкая долина, подёрнутая лёгкой дымкой; күөх унаар синее марево; далёкая синяя дымка (в летний зной); 2. 1) длинный; унаар салама уст. длинный волосяной шнур (натягиваемый в священных местах, на деревьях); унаара биллибэт уу безбрежная вода; 2) перен. продолжительный; длинный; унаар куйаас продолжительная жара; 3) перен. протяжный, медленный, тягучий; унаар ырыа протяжная песня.

сыһ. Дьэргэлгэн курдук. ☉ Подобно миражу, мареву, как мираж, марево
Ойор күнүм уота Дьэргэлгэннии дьиримнээтэ дуу диэбитим …… Уһуутуур уһун батаһым Уорҕата күлүмнүү, Торҕо биитэ Туртаҥныы оонньуу турар эбит. С. Зверев
Уу сүүрүгүнүү Устар, күлүмнүүр Уорҕаларын толбонноро Дьэргэлгэннии дьирибинэйэр Дьылыгыр уһун сотолоро! С. Дадаскинов

1. аат.
2. Салгын оонньоон ол-бу араастаан уларыйан, дьиримнээн, эйэҥэлээн көстүүтэ. ☉ Мираж, марево
   Дьэргэлгэни туттарбыкка дылы (өс хоһ.). Күндэли үрэх үрдүгэр дьэргэлгэн түспүт, уҥуоргу кытыл отун-маһын ибигирэтэ оонньотор, салгыны сахсыйан дьирибинэтэр. Л. Попов
   Салгын олус күүстээхтик оонньуурун көрбөккүн дуо? Итини биһиги дьэргэлгэн диэн ааттыыбыт. Н. Апросимов
   Бу дойду дьэргэлгэнэ олус күүстээх. Н. Туобулаахап
3. көсп. Дьиримнэс, элэгэлдьигэс, долгуннура, толбоннура, уларыйа-тэлэрийэ турар туох эмэ. ☉ Что-л. мелькающее, быстро меняющееся, переливающееся
   [Саҥаны айар туһугар] ол уста-уларыйа турар дьэргэлгэнтэн ситэри кэрэ буолуу быһаччы көрүҥүн тутан ылыахтааххын. Н. Лугинов
   Нарын кыыс сонньуйар, Хараҥа дьэргэлгэнинэн сүүрэн Суһуоҕа тоҕунна. Таллан Бүрэ
   Таас хайа иччитэ Сах-Чахаан оҕонньор, …… Дьэргэлгэн буолан Дьиримнии хамсаабыт, Саһыгырыы-Саһыгырыы Саҥаран чаҕаарбыт. С. Зверев
4. даҕ. суолт. Дьиримнэс, элэгэлдьигэс; сэргэх. ☉ Стремительный, быстроходный; живой, мелькающий
   Тыыта дьэргэлгэн сүүрүккэ олорон, түргэн-түргэнник устан элэҥнэтэн иһэрэ. Далан
   [Бүүчээн оҕонньор] хатыылаахтык дьиэгэнэччи көрбүт киэҥ дьэргэлгэн харахтаах. Амма Аччыгыйа
   Биһиги айаммытын хат салҕаан, дьэргэлгэн сэлии айанынан түһэрэн иһэбит. Н. Заболоцкай
   ◊ Дьэргэлгэн остуолба - муҥха кынаттарын саҕа (кытыы) өттүнээҕи киэҥ харахтаах чаастара. ☉ Два крайних звена у крыла невода с широкими ячейками. Тэҥн. күрэх остуолба
   п.-монг. дьиргелген

1. аат., эргэр.
2. Сайын эрдэ, үрүҥ ас дэлэйиитэ; ол кэмҥэ үрүҥ аһы тэниччи тардан тэриллэр ыһыах. ☉ Молочная пища, обилие молочных продуктов в пору отёла; якутский летний праздник с обилием молочной пищи, кумыса
   Тураҕас биэбит Тунаҕа барҕардын, Улаан биэбит Уйгута дэбилийдин. С. Васильев
   Баай Барыылаах Тойон эһэм! …… Аҕам ынах хаһаас арыытынан, Туҥуй бургунас чулуу тунаҕынан — Аһатан-сиэтэн эрэбин. «Чолбон»
   «Бэйэм биэбин ыыбын, тунахха кымыһынан аһаары», — дии-дии, оҕонньор бакыллан турда. «ХС»
3. көсп. Туох эмэ биир кэм туртайан, тунааран көстүүтэ. ☉ Пелена, завеса, покров, марево
   Сайыҥҥы күөх тунах түһэн эрэр. П. Тобуруокап
   Киэҥ халлаан күөх тунаҕынан унаарыйар. И. Данилов
   Бары барыта туус маҥан тунахха сууламмыт. Н. Борисов
4. даҕ. суолт. Биир кэм туртайан, тунааран көстөр. ☉ Молочно-белый
   Түптэ тунах буруотунан унаарыйар хараан түүннэргэ күөх налыыга үрүҥ, хара сүүрүктэр үөрдээн киирэн аһыыллар. П. Степанов
   Тыаны, чыыстайы сырдатар Туос маҥан тунах лабыктам! М. Тимофеев. Үрүҥ тунах былыттар Үөһэнэн усталлар, Аллаах сэлиик долгуннар Аллара сырсаллар. Хоһоон т.
   ◊ Тунах ыйа кин. — бэс ыйа. ☉ Месяц изобилия молочной пищи в пору отёла — июнь
   [Бэс ыйын сүүрбэ биир күнэ] тунах ыйын иккис аҥаара — биһиги тыйыс хотугу кыраайбыт саамай кэрэ кэмэ. Софр. Данилов
   Хаҥаластар окко ким-хайа иннинэ киирбиттэрэ, уу ылар уохтаах буоругар тунах ыйыгар от уһуу охсоро. «Чолбон»
   Тунах ыһыах — тунах 1 1 диэн курдук. Дэлэй ыһыах тэлгэннэ, тунах ыһыах туругурда. Саха фольк. Буойуннар эргиллибиттэрэ. Кыайыы өргөһүн өрө туппуттарга тунах ыһыах ыһыллыбыта. «ХС»
   Үрүҥ (тунах) илгэ көр илгэ I. Үрүҥ тунах илгэ Үллэ-балла сүүрбүт. Күннүк Уурастыырап
   Үрүҥ илгэ тунаҕынан Үлэ дьонун Үөрдэбит, Сүөгэй, арыы, кымыс гынан Күүс-уох уган биэрэбит. Дьуон Дьаҥылы

I
1. аат.
1. Ыҥыырга холуну ыга тардар хаптаҕай кур курдук оҥоһуулаах тирии быа. ☉ Плоский кожаный ремень для подтягивания подпруги седла
Атын холунун бирээскэтигэр дьиримин уган баран, сыыйа ыга тарта. [Ата] үс үөстээх хобо-дьибэ холуннаах, хоп-дьип дьиримнээх. ПЭК ОНЛЯ I
[Кинилэр] соноҕосторун бииргэ баайбыттара, үрдүлэригэр от ботону ууран баран, хаптаһын адарайга бааллыбыт холунунан - дьириминэн истэрин ыбылы таттараллара. И. Федосеев
2. Бирээскэлээх тирии кур. ☉ Кожаный ремень с пряжкой
[Абааһы киһи] өттүгүн хап-куп охсумахтаата, дьиримин төлө тардынан кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ I
2. даҕ. суолт. Бирээскэлээх, тирииттэн тэлэн оҥоһуллубут. ☉ С пряжкой, вырезанный из кожи (о ремне)
Кини иһин туһунан илдьирийбит эргэ ырбаахытын, быһахтары, хататтары, холго иилинэр хараҕалары намылҕалаах дьирим курунан ыга тардыммыт. Эрилик Эристиин
Булуука [киһи аата] сарыы сонун тас өттүнэн курдаммыт дьирим курун чиҥэтэн биэрдэ. Эрилик Эристиин
Бөлүүн эмиэ баттатан уһугуннум, эмиэ көлөһүнүм уутугар уһуннум. Мөхсөн көрбүтүм - дьирим быалар Дириҥник хатаммыттар хабарҕабар. С. Тарасов
п.-монг. дьарим
II
1. аат.
1. Салгын түргэнник элэҥнээн көстүүтэ; дьэргэлгэн. ☉ Быстрое движение, дрожание воздуха; мираж, марево
Дьиҥнээҕэ чуолкай биир: дьэргэлгэн Дьиримэ - тас көстүү сүтүөҕэ. Арай дьэ эрэли этэр эн Биир көрүүҥ сүрэххэ сөҥүөҕэ. Р. Баҕатаайыскай
2. Туох эмэ чаҕылхай (күн уота, кыым, сулус о. д. а.) эккирээн эрэр көстүүтэ. ☉ Яркий блеск, мерцание чего-л. (солнечных лучей, звезд и т. п.)
Хаар үрдүн толбоно, Халлаан сулуһун дьиримэ - Таптыыр кыыс хараҕа! Н. Якутскай
Дьэргэл сулус мичилинэн Дьэрэлийэр халлааммар Ааһар аргыс дьириминэн Арыт түүммүт күлэн ылар. М. Ефимов
Көлүкэ, көлүкэ - Күлүмнэс мөһүүрэ. Көрүөхтэн да кэрэ Көй үгүс дьиримэ. В. Гольдеров
2. даҕ. суолт. Күлүмнэс, дьирибинэс, дьэргэлдьигэс (күн уотун чаҕылын, кыым, сулус о. д. а. тустарынан). ☉ Сияющий, мерцающий, сверкающий, искрящийся (о солнечных лучах, звездах, искрах)
Түүҥҥү барык быыһынан Элбэх уоттар көстөллөр, Кыынньар дьирим кыымынан Көөнньөн үөһэ көтөллөр. Күннүк Уурастыырап
Саҥа дьылбыт ата - тымныы, Тэлгэһэҕэ аҕылыыр, Хамсыыр дьирим элбэх уоппут Харыйаҕа тырымныыр. Т. Сметанин
Күммүт тахсар уонна дьирим Долгуннарга түһэн оонньуур. Кыһыл көмүс дьарҕаа илим Толбонноро суһумнуур. В. Миронов

1. аат. Сайын уһун куйаас кэмигэр саҕах, халлаан буруолаах курдук буолан тунаарыйан көстүүтэ эбэтэр кыһыҥҥы улахан тымныыга туманнырыыта; буор-сыыс, буруо о. д. а. хойуутук көтүүтэ. ☉ Марево во время длительного летнего зноя или туман из-за сильных морозов зимой; густой дым, пыль и т. д. Орто дойду дуолана Сулана-кэлэнэ Суудайа олордоҕуна …… Күлүк көстүбэт Күдэнэ оргуйда. П. Ойуунускай
   Инники кирбии хара күдэнэ арыый дьэҥкэрдэ. Т. Сметанин
   Эдьиийдэриэм, кэрэ кыыс Кими көһүтэрий? Суолга күдэн көтөрүн Тоҕо кэтэһэрий? С. Данилов
2. даҕ. суолт.
3. Буруоҕа маарынныыр, буруотуҥу (салгын күдэннэнэн, былыт, буор көппүтэ буруоҕа маарыннаан көстүүтэ о. д. а.). ☉ Похожий на дым, как дым (о воздухе, облаках, пыли и т. п.)
   [Этиҥ] Күдэн былыт үктэллээх, Итир былыт илдьиттээх, Дугуй былыт олбохтоох. Өксөкүлээх Өлөксөй. [Тыраахтар] Көхсүн иһиттэн Көҕөччү хара Күдэн буруонан Күллүргэччи тыынар. Саха фольк.
4. Улахан, модун (кыах, күүс-уох). ☉ Мощный, сильный
   Оок-сиэ дуо, оҕолоор! Күтүр дьаалы [арыгы] Күдэн күүһүн, Орулуур уоҕун, Мэнилийэр бэрдин эбитин! Өксөкүлээх Өлөксөй
   [Ыччатым] Туспа дойду Торҕон дуулаҕалара Күөнтүүр күннэригэр …… - Уоттаах харахтарын умсары көрдөрөөр, Күдэн күүстэрин Көтүрүтэ охсоор. С. Зверев
   ♦ Күдэҥҥэ көт — күдэҥҥэ көппүт диэн курдук (көр көт I)
   Ардыгар ити курдук киһиттэн сылтаҕа суох тыалар умайаннар, айылҕа мөлүйүөнүнэн баайа күл-көмөр буолар, күдэҥҥэ көтөр. Амма Аччыгыйа
   Төрөөбүт норуотум! Күн сирэ көрүөҕэ: Күөрэйбит көлдьүн күүс Күдэҥҥэ көтүөҕэ. Эллэй
   ◊ Күдэн куйаас — улахан куйаас, өҥүрүк куйаас. ☉ Сильный зной, нестерпимая жара. Эгэй, чэ дуу! Саҥа дьыл салалынна, Үтүө дьыл өҥөйдө, Унаар куйаас оонньоото, Күдэн куйаас көрүлээтэ. Саха фольк. Күдэн туман — хойуу туман. ☉ Густой клубящийся туман
   Күдэн туман Күүскэ көттө, Күлэр күммүт Көмүлүннэ. Күннүк Уурастыырап
   Кыараҕас муус түннүктэр ононманан күдэн туманынан үрэ тураллар. Күндэ. Күдэн үп (баай) — барамматхороммот үп (баай), халыҥ баай. ☉ Неиссякаемое, чрезмерное богатство
   Күдэн үппүн күр баайбын Көмүспүттэн-сэгэрбиттэн Харысыһар буоллахпына, Хайдах ама табыллыай? Күннүк Уурастыырап
   ср. монг., бур. күдэр, хүдэр ‘сильный, крепкий’, монг. күдэн ‘пыль, мгла’

I
аат.
1. Аһыы сыттаах хойуу буруо; буруоттан салгын күдэннирэн, тула хараҥаран көстөрө. ☉ Густой едкий дым, чад; дымная мгла, марево
Күн кыпкыһыл буолуор диэри ыыс түһэр. В. Протодьяконов
Таатта уҥуоргу сис тыа көстүбэт буолан хаалар, тула буруо, эргиччи ыыс. Бэс Дьарааһын
Дууп мастаах тыа умайбыта, дэриэбинэ тулата бүтүннүү ыыс, туман. А. Данилов
2. Тириини таҥастыырга анаан ыһаарар хойуу буруо; тириини буруоҕа ыһаарыы. ☉ Сильный дым, чад для окуривания кожи; пропитывание кожи дымом, окуривание
Тириини имитии кэмигэр ыыстааһын киэҥник туһаныллара, онно анаан ыыс дьиэтин туталлара. «Чолбон»
Ньиэрпэ тириититтэн быаны тэлэллэр, сорҕотун ыыска тутан, уллуҥ гыналлар. УАЯ А. Бу таҥас ыыһа үчүгэй эбит, кыра аайы илийиэ суох. СТБКТ
△ Эт, балык аһы ыһаарар буруо. ☉ Сильный дым, чад для копчения мясо- и рыбопродуктов
Горуох миинин ыыска тутуллубут убаһа биитэр сибиинньэ түөһүн кытта буһарыахха сөп. Дьиэ к.
◊ Ыыс маҥан — саһарымтыйан көстөр, саһархайдыҥы маҥан. ☉ Желтоватобелый
Оҕонньор ыыс маҥан баттахтаах төбөтө бүөбэйдиир үүнээйилэриттэн арахпакка лэкээриҥниир. П. Аввакумов
Ыыс туман көр туман. Оһох буруота ыыс туман буолан, сэлиэнньэ дьиэлэрин саба үллүйэн кэбиһэр. Н. Якутскай
Халлаан дьүүлэ-дьаабыта биллибэт, бүтүннүү өрт буруотун курдук, ыыс туман. Суорун Омоллоон
Хойуу ыыс туманынан бүрүллүбүт Кэлиэнэ хочотун киэҥ киэлитин иһигэр ыраах соҕус …… сыарҕа тыаһа иһиллэр. Эрилик Эристиин. Ыыс хара — болоорхойдуҥу хара. ☉ Серовато-чёрный
Ыыс хара буруолаах пуойастар Ыарахан ындыылаах бараллар. Т. Сметанин
Эмискэ мыраан үрдүнэн ыыс хара буруо көһүннэ. «ХС»
ср. др.-тюрк., тюрк. ыш, ис ‘дым; копоть, сажа; мгла’
II
аат. Куһаҕан, быдьар тылынан үөҕүү. ☉ Грубая ругань, брань, оскорбление кого-л. неприличными словами
Бу курдук ыыска олоруох кэриэтин, арахсыбыт, атах балай барбыт ордук ини. Амма Аччыгыйа
Ыраас нарын уос хайдах Ыыһынан ыһыахтаныай? С. Руфов
◊ Ыыс аат — хос аат диэн курдук (көр аат I)
Наара Суох диэн бастаан ыыс аат курдук иҥэрэ сатаабыттарын, бар дьоно таптал аакка кубулута охсубуттар. «Кыым»

I
туохт.
1. Оргууй аҕай биир тэҥник сыыйылла үөһэ диэки уһун (хол., буруо, туман туһунан). ☉ Медленно и плавно подниматься вверх (о дыме, тумане)
Алаас тула өттүттэн түптэ буруота унаарбыт. С. Данилов
Тарпыт табахтарын буруота үрдүлэригэр кыра былыт буолан, унаара устаҥныы сылдьар. А. Сыромятникова
Онно-манна отуулар күкээркэй буруолара күөх халлааҥҥа унаара уста турдулар. А. Бэрияк
2. Чараас буруонан бүрүллүбүт курдук тунааран көһүн. ☉ Подёрнуться лёгкой дымкой, туманом
Оччоҕо ол көстөр мырааммыт Күөх торҕо өҥүнэн унаарыа. Күннүк Уурастыырап
Унааран көһүннэ ахтар сайылыгым, Түптэтин буруотунан өрө күдээрийэн. Л. Попов
Күөх төлөн тунаарар Кэрии тыа кэтэҕэр Солко долгуннуу унааран Ситтэ сир симэҕэ. Баал Хабырыыс
3. Кыра тыалтан чуумпутук, холкутук, нус-хас долгулдьуй (уу ньуурун, үүнээйи туһунан). ☉ Спокойно, безмятежно колыхаться от лёгкого дуновения ветра (о водной глади, о растениях)
Ол үрэх уҥуоргу өттө урут бүтүннүү араҕас көмүс подсолнуҕунан, сэлиэһинэй бурдугунан уйаара-кэйээрэ суох унааран олорор буолара. Суорун Омоллоон
Онно, сыһыы толооҥҥо Бурдук буһан саһарда, Долгун курдук унааран Оргууй аҕай тыалырда. С. Васильев. Өрүстэрдии унаара Үрэх уута устар. Н. Туобулаахап
4. Киһи хараҕа ыларын тухары киэҥнэлэмэн буолан нэлэһийэн сыт (киэҥ иэннээх сыһыы, толоон, халлаан туһунан). ☉ Занимать необозримое широкое пространство, простираться
Устатаулаҕата көстүбэт Унаарар Улуу киэҥ сыһыы Айгыр налыр киистэлээх Аарыма Арыы дууп ойуур. С. Васильев
Баар буолбут ыраах саҕахха Тиийэ унаарар бааһына. Бу кэлэн күндээрийэр харахха Буһан эрэр бурдук долгуна. Р. Баҕатаайыскай
Халлаан, көҕөрө унааран, үрдүк да үрдүк. П. Аввакумов
5. көсп. Наҕыл, холку куоласкынан саҥар. ☉ Говорить спокойным, мягким голосом
«Суун, Тиихээн, чэйдиэхпит, бастакы оҕурсуу амсайыахпыт», — Мотуруона кулгааҕы сымнатар намыын саҥата тэпилииссэ диэкиттэн унаарда. Э. Соколов
6. көсп. Бытааннык, холкутук, аа-дьуо аас, уһун (күн-дьыл туһунан). ☉ Медленно, неторопливо идти, течь, тянуться (о времени)
Ол күнүм унааран бүппүтэ, Билигин эн суоххун, дьэ, сэгээр. Эллэй
Эйэ илгэтинэн тыынар, Күөх саас сыллара унаардыннар. И. Эртюков
Сүрдээх үчүгэй түүл курдук Ол саас унааран ааспыт. Баал Хабырыыс
7. Туохтан да ымыттыбат, долгуйбат курдук холкутук туттан тугу эмэ гын. ☉ Делать что-л. спокойно, безмятежно, бесстрастно
Сүрэҕи нүөлүтэ көрөр Сүрдээх үчүгэй харахтар Уоттарын сахпакка эрэ Унаара көрөр буолбуттар. И. Эртюков
II
1. даҕ.
1. Устата-улаҕата көстүбэт, тунаарыйа дьиримнээн көстөр. ☉ Широкий, ровный, простирающийся вдаль, подёрнутый лёгкой дымкой
Унаар байҕал обургу Уотунан өрө уһуурда, Оонньуу-көрүлүү долгуйда. Эллэй
Уҥуоргуттан иһэр киһи Отон саҕа оччоон көстөр Кэтит унаар хочотугар Кэбиһии бара турар. Д. Апросимов
Мин бэйэм да билбэппин, Ол унаар толооннортон Ордороро сүрэҕим Улуу тойон Мүрүнү. Дьолбут к.
2. Уһун, субурхай. ☉ Длинный, протяжённый
Унаар саламаны тартылар. П. Ойуунускай
Түүлээх дөлөҕөһүн сэлэтин Төргүүтүгэр баанна. Тоҕус былас уһуннаах Унаар салама улкумдьутун тутуурданна! Саха фольк. Лоҥкууда бөһүөлэк унаар уһун уулуссатын кылбаа маҥан остуолбалар кырылаччы туран киэргэттилэр. М. Доҕордуурап
3. Биир тэҥ холкутук, бытааннык үөһэ диэки тахсар (буруо, туман туһунан). ☉ Поднимающийся вверх медленно и плавно; спокойно, мягко курящийся (о дыме, тумане)
Ыылаах тиэргэн ыраатта, Дьоллоох тиэргэн тунуйда, Унаар түптэ олохсуйда. Саха нар. ыр. II
Саах сыбахтаах Саха туруору балаҕана Оҥкучах алаас үрдүгэр Унаар буруону субуйда. С. Васильев
4. Туох да сүпсүлгэнэ суох, холку, чуумпу, сынньалаҥ (хол., киэһэ, түүн, күн-дьыл туһунан). ☉ Тихий, спокойный, без суеты и тревог, размеренный (вечер, ночь)
Тыалар, сирдэр тыын ыланнар Унаар түүҥҥэ Уһун күҥҥэ Наҥнастылар, Налыстылар. И. Эртюков
Уоттаах куйаас уостуута, Унаар киэһэ буолуута Тиэргэннэргэ субуйбут Буруо сыта тунуйбут. С. Тимофеев. Оҕо аймах мунньустар Күөх айылҕа тапталыгар, Уонна үрүҥ түүн устар Унаар солко туналыгар. А. Бурцев
5. көсп. Өр кэмнээх, уһуннук турар (хол., уһун куйаас туһунан). ☉ Продолжительный, долгий (о жаре)
Үтүө дьыл өҥөйдө, Унаар куйаас оонньоото, Күдэн куйаас көрүлээтэ, Сиэрэй сэбирдэх силигилээтэ. Саха фольк. Улуу дойдум уһуктубут, Оһуор ойуу хамсаабыт, Унаар куйаас уолуйбут. С. Зверев
Унаар куйаастар буолаллар, Уһун ардахтар куталлар. С. Васильев
6. көсп. Наҕыллык иһиллэр, бытаан, холку, нарын (ырыа, муусука туһунан). ☉ Протяжный, медленный, тягучий (о песне, музыке). Иэйиим күөдьүйэн, күүһүрэн, Курус да буоллар дьол түстээх Унаар ырыа үөскүүр аргыый. Түһүлгэҕэ т.
2. аат суолт.
1. Салгын сылыйан саҕах, халлаан буруолаах курдук буолан тунаарыйан көстүүтэ. ☉ Лёгкая дымка, синеватый (иногда сизый) туман, появляющиеся с наступлением тёплых дней, марево
Тыа мутукчата ситэн, хойдон, айылҕа күөх унаарынан киэркэйбит. Амма Аччыгыйа
Билигин саас саамай үчүгэй кэмэ — сир дойду ситэн-силигилээн, күөх унаар урсуҥҥа сууланан, уста-долгуйа турар. А. Бэрияк
Халлаан кытта көҕөрүмтүйэ тунаарбыт. Кырдьаҕастар унаар түспүт диэччилэр. Быһата, сааскы салгын самнаархай кэмэ. Ити аата саас кэлиитэ. ВН СС
2. Киһи хараҕа ылар бараммат биир көстүү. ☉ Безбрежные дали, необозримо широкое пространство
Өртөн ыла эриэккэс Биир баҕа санаалаахпын, Аарыма бэс буоламмын Лена чэлгиэн унаарын Харабыллаан, манаан туруом. Н. Тобуруокап
Хамсаабат тунал салгын, Долгуйбат уу унаара, Үчүгэйиэн ыам ыйын Киэһэтэ сиргэ баара! И. Гоголев
ср. монг. унийар, бур. уняар ‘дым; дымка, туман, марево’