1) дёрн; верхний слой почвы; тиэриллибит кырыс поднятая целина; 2) мездра; тирии кырыһа (или кырса ) мездра кожи # уу кырсынан по поверхности воды; над (самой) водой; уу кырсынан кус көтөр почти касаясь воды, летит утка; халлаан кырсынан высоко в нёбе.

1) мездра (слой подкожной клетчатки у животных); тирии субата мездра; 2) луб (лиственных деревьев); тиит субата лиственничный луб; хатыҥ субата берёзовый луб; 3) перен. поверхность кожи # туртаҕар суба презр. белолйчка (соотв. белоручка).

сов. что кыһый, кыһыахтаа, кэһээ; оскоблить мездру с кожи тирии суба-тын кыһый.

скоблить, выскабливать; тирии субатын кыһыахтаа = выскоблить мездру кожи.

1) скоблить мездру (при обработке кожи); 2) снимать луб (с лиственных деревьев).

I 1. достаток; өҥҥө олор = жить в достатке; 2. плодородный; урожайный; өҥ почва плодородная почва; өҥ дьыл урожайный год.
II 1) цвет, окраска; таҥас саһархай өҥө ткань жёлтого цвета, жёлтая ткань; кустук араас өҥүнэн оонньоо = играть, переливаться разными цветами радуги; 2) масть (животных).
III 1) мездра; 2) изнанка (дохи, заячьего одеяла и т. п.) # өҥөр киир = а) войти во вкус чего-л.; пристраститься к чему-л.; б) домогаться чего-л.

аат.
1. Сүөһү, кыыл этин тас хаҕа, хах этэ (сүлэргэ үксүгэр тириитин кытта барсар, онон тирии субалаах диэн буолар). ☉ Мездра (слой подкожной клетчатки у животных)
Субатын ыытымаары киччирэһэбин диэн, тириитин хас эмэ сиринэн бааһырдан кэбистэ. В. Яковлев
Таман эт, сыа, суба тирии өҥүгэр хаалбатын диэн, биир тэҥ, ып-ыраас гына кыһыаҕынан ылаҕын. АНП ССХТ
[Дьахталлар] кыыл тириитин, субатын, сыатын ыраастаан баран, таҥас тигэллэрэ. КФП БАаДИ
2. Мас хатырыгын иһинэн сымнаҕас, чараас араҥата. ☉ Молодой и менее плотный слой древесины, лежащий непосредственно под корой, заболонь
Ол тиит хатырыгын ис субатыгар тиийэ туох эрэ хастыы анньыбыт этэ. Софр. Данилов
Амарах тайҕам! Сут дьылга Эн бэһиҥ субатынан, …… Тыыммын уһатарыҥ. И. Гоголев
Мас субатын хатара-хатара хааччынара. Кэлин ону кырбаан үөрэ хааһы буһарара. И. Данилов
3. көсп., кэпс. Киһи тириитин, сирэйин өҥө. ☉ Цвет кожи, лица
Суунан-тараанан, ырааһыран Субам туртайбата. С. Тарасов
Туоратык көрөрүҥ сатаммат Субатын өҥүнэн атын диэн. С. Данилов
Хат сылдьан кини ийэтэ Хаары супту одуулуур этэ: Ол иһин кыыһын субата Тунах маҥан буолбута. В. Чиряев
ср. чув. хупа ‘луб’

I дуть; сөрүүн тыал үрэр дует прохладный ветер; тарбахтарын үрдэ он подул на свой пальцы; саба үр = задуть; чүмэчини саба үр = задуть свечу; үрдэр антах, өҕүрүйдэр бэттэх погов. выдохнешь— он туда, вдохнёшь—он сюда (говорится о бесхарактерном, слабовольном человеке).
II 1) лаять (о собаке); 2) перен. бран. ругаться, лаяться; тугу үрэҕин? что ты лаешься?
III скоблить, счищать (мездру с кожи); инчэҕэй тириини үр = скоблить сырую кожу.