Словарь Пекарского:
[ср. др.тюрк. мэҥгү, бур. мөнхө (мүнхү, мүнкү, мүнхэ), монг. мөҥкө - вечный] =мэгэ, мөҥө (мөгө), мөҥү, мэҥии, (мэги), мэҥиэ;

1. непреходящий, вечный;
2. большой обширный, пространный Б.; мэҥэ таҥара неизмеримое небо Б. (=мэҥэ халлаан );
3. небо, местопребывание Бога;

фольк. өлбөт мэҥэ уута вечная вода, оживляющая вода.

I 1) сиденье; олохто биэр = приглашать садиться; 2) жизнь || жизненный; байылыат олох зажиточная жизнь; общественнай олох общественная жизнь; культурнай олох культурная жизнь; олох илгэтэ образ жизни; олох очура жизненные невзгоды; олох иһин охсуһуу борьба за жизнь; олоххо киир = входить в жизнь; өрүс долгуннаах, олох очурдаах погов. река волниста, жизнь бугриста; 3) местожительство; местопребывание; олохпут куоракка наше местожительство (находится) в городе; олох сир постоянное местожительство # олох ат верховая лошадь (в отличие от көтөл ат — вьючной лошади).
II нареч. абсолютно, совершенно; олох билбэппин я совершенно не знаю.
III основа; база; комп. база данных (database)

сов. I. что, через что туораа; перейти границу кыраныыесаны туораа; 2. (переменить место, местопребывание) кос; перейти в другую комнату атын хоско кос; 3. (перевестись) көс, бар; перейти из армии во флот армияттан флокка бар; 4. (окончив класс и т. п.) таҕыс; перейти на второй курс иккис курска таҕыс; 5. (примкнуть к кому-л. другому) кос, ...диэки буол; перейти на сторону противника өстөөхтөргө көс, өстөөх диэки буол; 6. к кому-чему (достаться) кос, киир; 7. (приступить) киир, бар; перейти в наступление кимэн киирэн бар; 8. к чему (переключиться) көс, (көһөн) киир; перейти к новой теме саҥа темаҕа киир; 9. на что (изменить методы) кос, киир; перейти на хозрасчёт хаһаайыстыбаннай ахсааҥҥа көс; 10. во что (превратиться) буолан бар, кубулуй; # перейти границы наһаалаа, олустаа.

1. аат. Сүөһү мэччитэн сайылыыр, олорор сир. ☉ Летняя усадьба с пастбищем, летнее жилище, летник. Сайылыкка тахсыы
   □ Сайылыктарга сүөһү бөҕө тоҕуоруйбут. И. Данилов
   Ыаллар бары сайылыкка көспүттэр. М. Доҕордуурап
   Сайылыгыҥ үрдүнэн Көтөн ааһар хоҥор хаас. Күһүн бурдук, от үүнэн, Күүтэр Мэҥэ-Хаҥалас. П. Тулааһынап
2. даҕ. суолт. Сайылыкка туттуллар, онуоха сыһыаннаах. ☉ Относящийся к летней усадьбе, связанный с ней (напр., о жилище). Сайылык дьиэ. Сайылык алаас
   □ Биир күн сайылык оҕолоро моҕотойдуу бардылар. Суорун Омоллоон
   [Коля] халыҥ сис ортотунааҕы сайылык үрүйэҕэ олохтоох Болот оҕонньорго барар санааны ылынна. Эрилик Эристиин
   △ Сайыннары туттуллар, мииниллэр, көлүллэр (хол., көлөнү этэргэ). ☉ Используемый и летом (напр., об упряжном животном)
   Сайылык ат түүлүүн түүкэтийэн хаалбыт. Кирдиэхтээн хаамар. А. Сыромятникова
   ♦ Сайылыккар таҕыс түөлбэ. — күн сириттэн сүт, өл. ☉ Умирать, отправляться на тот свет
   Баҕар эн бу төрүүргэр хаадыр буолбакка сылдьан сайылыккар тахсыаҥ. Онон соҕотох оҕоҕор кыһаллыа суоххун дии. М. Доҕордуурап
   ср. уйг. йайлак ' джайлау ‘летовка, летнее пастбище’, тув. чайлаҕ ‘летование, летник’, др.-тюрк. йайлых ‘летнее местопребывание’

I
1.
тур диэнтэн хай. аата. Микиитэ саҥардыы нухарыйан эрдэҕинэ, туруу буолла. Амма Аччыгыйа
[Улаан] сарсыарда сылгылаппакка туруубар бэйэтэ аттыбар баар буолар. Н. Заболоцкай
2. түөлбэ. Табанан сылдьарга ырааҕы кэмнээһин: таба сынньалаҥын икки арда биир көс курдук. ☉ Привал, остановка (для отдыха оленей, примерно через 7-8 километров пути)
Аны биир туруунан Дьааҥы үрдүгэр тиийдэхпитинэ, кыылларга уолдьаһыахпыт. А. Софронов
Аны биир туруу холобурдаах хаалла. Сотору тиийиэхпит. С. Тумат
Аҕам хайбыт сиригэр тиийэрим аны биир туруу хааллаҕа. ИИА КК
♦ Туруу бараан (дьаҕыл) дойду көр дойду
Орто туруу дьаҕыл дойду диэн Оҥоһуллубута үһү. П. Ойуунускай
Туруу бараан дойду тускуллаах олоҕун долгуттулар. Н. Түгүнүүрэп
Эһэ туймаарыйда, Туруу бараан дойдуга Туманимэн туналыйда. Т. Сметанин
◊ Күн туруута көр күн
Түүнү быһа айаннаан күн туруута алааспытыгар дьэ кэллибит. Өрө туруу көр өрө. Өрөбөлүүссүйэни утары өрө туруу буолбут. Амма Аччыгыйа
Үрүҥ баанда хас өрө туруута барыта үлтү сынньыллан испитэ. А. Бэрияк
Петербурга декабристар ыраахтааҕы былааһын утары өрө туруулара буолбута. «ХС»
Өрүс туруута көр өрүс. Өрүс туруутун саҕана дойдубар кэлбитим. Суол туруута көр суол. Суол туруута от тиэйдилэр. Сыарҕа <суолун> туруута көр сыарҕа. Сыарҕа суолун туруута оҕонньор бултуу барбыта. Туруу бараан дьиэ көр дьиэ I. Туруу бараан дьиэҕэ Көтөн түһэн көрбүтүм. С. Зверев
ср. др.-тюрк. турук ‘жилище, стоянка, местопребывание; пастбище’, алт. тура ‘дом, изба; город’
II
1. даҕ. Сааһын сиппит, эт-хаан өттүнэн кыахтаах, чэгиэн (киһи). ☉ Зрелый, физически здоровый (о человеке)
Баһымньы баатыр …… хара куударалаах астаах, туруу киһи. ПЭК ОНЛЯ I
2. аат суолт. Сааһын сиппит, эт-хаан өттүнэн кыахтаах киһи. ☉ Зрелый, физически здоровый человек
Дьон туруута, дьон чулуута үксэ сэриигэ барбыта. «ХС»