Словарь Пекарского:
[ср. др.тюрк. мэҥгү, бур. мөнхө (мүнхү, мүнкү, мүнхэ), монг. мөҥкө - вечный] =мэгэ, мөҥө (мөгө), мөҥү, мэҥии, (мэги), мэҥиэ;
фольк. өлбөт мэҥэ уута вечная вода, оживляющая вода.
пятно (на теле); родинка, родимое пятно; хара мэҥ чёрная родинка; буруй харамэҥ буолбатах погов. вина — не чёрная родинка (т. е. может забыться).
a. eternal
n. birthmark, mole
I
мэҥэ таас — былыргы суруктаах таас. ☉ К амен ь с др евни ми письменами
Былыргы сахалар, өссө ордук кинилэр өбүгэлэрэ, үйэлээҕи үйэтитэр буоллахтарына, мэҥэ тааска кубулутар эбиттэр. К. Уткин
Мэҥэ таастар тиэкистэрин элбэх учуонай араас өрүттээхтик сиһилии чинчийбитэ. «ХС»
др.-тюрк. беҥгү таш
II
аат.
1. эргэр. Мастан оҥоһуллубут киһи уҥуоҕа. ☉ Надмогильный деревянный памятник
Өлбүт киһиэхэ мас уҥуох туталлар. Ол аата м э ҥ э ди э н. СТ С
Киһи мэҥэтин эргийдибит. «ХС»
2. түөлбэ. Киһи уҥуоҕа, кылабыыһа. ☉ Могила, кладбище
Манна мэҥэ баар, онтон куттанар этибит. Өтөр мэҥэлэрин кириэстэрэ баара. КЕИ С-ВДЗ
ср. др.-тюрк. беҥү, беҥгү ‘вечный; памятник’
III
даҕ. Муҥура биллибэт, киэҥ; үрдээн бара турар. ☉ Бескрайний, необъятный; устремлённый ввысь
Бэдэр бэргэһэтэ мэкчиргэ буолан Мэҥэ халлааҥҥа көттө. С. Данилов
1 9 3 7 с ы ллаах ха В.П. Чкалов АНТ-25 сөмөлүөтэ мэҥэ куйаарга көтөн кылбайан тахсыбыта. Багдарыын Сүлбэ
Дойдум хайа туһунан Туруон сөбүн билээри, Кытылыгар киирэммин Кыҥастаһа сатыыбын — Мэҥэ далай муннаран Мэндэһийэ мэлдьэһэр. А. Николаев
◊ Үрдүк мэҥэ халлаан поэт. — муҥура биллибэт, үрдүк (халлааны хоһуйан этии). ☉ Бескрайнее небо
Сөмөлүөт үрдүк мэҥэ халлааҥҥа кө төн кы лбайан тахсыбыта. Болот Боотур
Хотойдор тугу да билбэтэх-көрбөтөх к у р д у к үрдүк мэҥэ халлааҥҥа аргыый аҕай элиэтии, эргийэ сылдьаллара. И. Федосеев
Үрдүк мэҥэ халлаан итиинэн илгийэн, ардаҕынан аргылаан уруйдаатаҕына …… өҥ сайын үтүөтэ буолар. «Кыым»
ср. др.-тюрк. меҥи ‘вечный’, меҥү ‘вечность, вечный’, уйг. меҥгү, каракалп. мэҥги, тат. меҥге ‘вечный’
IV
даҕ. Кытарах, төрөөбөт (биэни этэргэ). ☉ Яловая, бесплодная (о кобыле)
Мэҥэ биэ. ПЭК СЯЯ
аат.
1. Киһи тириитигэр үөскүүр (үксүгэр хара) чуоҕур, төгүрүк быһыылаах бээтинэ. ☉ Родимое пятно, родинка
Сүөдэр мэҥнэрдээх к уб аҕ а й с и рэ й э барыта хайдах эрэ сымыыт иччитигэр маарынныырга дылы. Амма Аччыгыйа
«Пахай-быын, бу туоххунуй», — диибин күлэн чачыгырыы түһээт, уҥа иэдэһигэр суокур хатырыга сыстыбытыныы, хараара сылдьар мэҥин тарбахпынан ыйа-ыйабын. Нэртэ
△ Киһи кыы һырдаҕына, долгуйдаҕына тахсар кыһыл чуоҕур. ☉ Красные пятна, появляющиеся на теле человека в состоянии крайнего возбуждения или волнения
Сыллай баҕыстыгас хоҥуруутугар чуоҕур мэҥнэр тахсыталаатылар, быллаҕар уоһа титирээтэ. Амма Аччыгыйа
Никифоров кинээс сирэйигэр чиэрбэ хаарты ойуутун курдук кыһыл мэҥнэр өтөн таҕыстылар. М. Доҕордуурап
2. кэпс. Куһаҕан адьынат, кэмэлдьи, киһини кэлэтэр көстүү. ☉ Нечто позорное, крайне неприятное
Дэлэкэлээх өссө дэлэгэй олоххо, өссө үрдүк култуураҕа тиийбит буолуохпут этэ дуо, аан дойду иэнигэр фашизм диэн хара мэҥ суоҕа эбитэ буоллар? Амма Аччыгыйа
Соҕотох оҕонньорго эрэ ол хараҥа үйэ мэҥэ сыстан хаалбыт үһү дуо? Н. Заболоцкай
Уопсастыбаҕа туһалаах буолар киһини иитииттэн туора туруу төрөппүттэргэ саас-үйэ тухары хара сууйуллубат мэҥ, ыар моральнай буруй. «Кыым»
ср. др.-тюрк. меҥ, уйг. мэҥ, алт. меҥ
Еще переводы: