сов. 1. (летя опуститься) көтөн кэлэн түс, көтөн кэлэн олор; 2. перен. (обрушиться) көтөн түс, түс, ааҥнаа; 3. (улететь) көтөн бар, көтөн хаал; 4. перен. (исчезнуть) көтөн хаал; сон мигом слетел с меня уум эмискэ көтөн хаалла; 5. разг. (упасть, сорваться) эһиллэн хаал, аллара көт; # это слово нечаянно слетело с языка ити тыл алҕаска төлө ыстанан таҕыста.

нареч. в сочет. с гл. означает резкость, силу и завершённость действия: төлө ас = открыть, раскрыть, растворить (рывком); төлө көт = выскочить, вырваться (с силой); төлө тарт = освободить, развязать (одним сильным движением или быстро, мигом); төлө бар = соскользнуть (напр. о натянутой верёвке); төлө ыһыгын = выпустить, упустить, отпустить; маһын бастаан төлө ыһыгынна он первым выпустил палку (при игре в перетягивание).

I : хап гын = однокр. издать хлопающий звук, хлопнуть; ытыһын охсон хап гыннарда он хлопнул в ладоши; халҕан тыаһа хап гынан хаалла дверь быстро захлопнулась.
II : хап сабар сейчас же, тут же, моментально, мигом, сразу; хап сабар ылла он тут же схватил; хап сабар барда он сразу ушёл.

конский волос (хвостовой) || волосяной; сылгы кыла конский волос; кыл түү щетина; кыл өтүү волосяная верёвка (для привязывания клади) # балык сиһин кыла передний спинной плавник (рыбы); кыл мүччү насилу, едва-едва; кыл тыынынан мигом, очень быстро (напр. сходить, съездить); кыл үөн зоол. волосатик.

м. 1. (миг, мгновение) түгэн; 2. (этап) түгэн, кэм; текущий момент билиҥҥи кэм; 3. (обстоятельство) түгэн, өрүт; важный момент в работе үлэҕэ улахан суолталаах түгэн; # в один момент керүөх түгэнэ, көрүөх бэтэрээ өттүнэ; в любой момент хайа баҕарар кэмҥэ.

удобный случай, подходящее время; маны түгэн түбэстэҕинэ санатыам при удобном случае я это ему напомню # көрүөх түгэнэ в один миг; кыл түгэни-нэн очень быстро; этиэх түгэнэ в одно мгновение (букв. за время, нужное для выговаривания слова).

1. бөтөрөҥнөө диэнтэн дьаһ. туһ. Сарсын, сарсын сарсыарда Хаамтарбахтаан халытыам, Дьоруолатан доҕутуом, Сиэллэрбэхтээн дибдитиэм, Бөтөрөҥнөтөн көтүтүөм. Саха нар. ыр. III
2. көсп., кэпс. Тугу эмэ, ыпсыытын кытыарбакка, наһаа түргэнник оҥор, толор. ☉ Делать, осуществлять что-л. с большой поспешностью, мигом
   Хорбут ырыатын истибитиҥ буоллар. Доҕолоҥнотон, бөтөрөҥнөтөн түһэн, киһи саныы-саныы кыбыстыах. Э. Соколов

сыһ.
1. Сыыһа, төлө. ☉ Мимо, вскользь. Эр киһини кыайа-хото тутуох курдук буолтуттан киһи чаҕыйда, аһара харбатта, мүччү-хаччы туттарда. Саха фольк.
2. Нэһиилэ, эрэйинэн. ☉ Едва, с трудом, еле-еле
Айбытым араҥаччылыы сылдьар ээ, мүччү-хаччы тыыннаах ортохпут, мин уруккубун-хойуккубун түөрэ сүргэйбиттэрэ буоллар, ыҥкыбыдылартан тахсыбатым чахчы. Е. Неймохов
Дьоно эриирдээх-бутуурдаах кэми син мүччү-хаччы түһэн тыыннаах көрсүбүттэриттэн үөрэн олорор. Р. Кулаковскай
[ Биир от] сыарҕата мүччүхаччы тахсар дуу, суох дуу. «ХС»
3. Кыл тыынынан, ыксалынан. ☉ Мигом, очень быстро, вмиг
Баарыын [уол] торбосторун мүччү-хаччы уулатан аҕалаат суох буолбута, инньэ гынан ынахтарбын бэйэм киллэртээтим. А. Софронов
Эбиэт саҕана бүтэһик эксээмэммин мүччү-хаччы туттараат, Ярославскай баксаалга тэптэрдим. «ХС»

аат.
1. Бириэмэ кээмэйэ: мүнүүтэ 60 гыммыттан биирэ. ☉ Секунда
Сөкүүндэттэн мүнүүтэ, Мүнүүтэттэн чаас туолар, Чаастан хонук бүтүүтэ, Ыйдар, онтон сыл буолар. П. Тулааһынап
Остуол чаһыта, биир кэм ааһар кэми сөкүүндэнэн ааҕан, тохтообокко чыллыргыыр. В. Тарабукин
Аҕыйах сөкүүндэ буолаат, землянка иһигэр кыранааттарым дэлби тэптилэр. Т. Сметанин
2. кэпс. Кэм олус кылгас, чыпчылыйыах түгэнэ. ☉ Очень короткий промежуток времени, момент, миг
Сүгүрүйүөх кэриҥнээхпин Сүрэхтэрин сылааһынан Сөкүүндэҕэ да миигин Дьоллообут дьону булан. С. Тарасов
Мин сөкүүндэҕэ саҥарбатахпына, тумнастан өлөөрү гынааччыбын. Р. Кулаковскай
Кылгас кэрэ сөкүүндэлэр Кырааскаланан аастахтара. С. Васильев

аат. Бириэмэ олус кылгас кэрчигэ (киһи хараҕын чыпчылыйан ылыан икки ардыгар курдук холобурдаах). ☉ Мгновение, миг. Бөрө аһары соһуйан чыпчылҕан ыккардыгар таалан ылбытыгар Кустук кини хабарҕатыгар түспүтэ. Н. Лугинов. Чэ, доҕоччуок! Арахсарбыт субу аҕыйах чыпчылҕан хаалла… Д. Апросимов
Биир чыпчылҕан түгэнэ: Левчунец утарсааччытын булгу сөрөөн түһэрэн, болевой приёмҥа киллэрэ охсор. «Кыым»
◊ Чыпчылҕан түгэнэ — көрүөх (чыпчылыйыах) түгэнэ диэн курдук (көр түгэн II)
Көр, биир чыпчылҕан түгэнэ бүтүн олоххун быһаарар эбит. Айысхаана
Мин өлүөм, Мин төннүөм Айбыт айылҕам киэҥигэр, Ийэ буорум иһигэр… Тохтуо суоҕа онтон Чыпчылҕан да түгэнэ Олох устар күрүлгэнэ. ДМЕ ИТ
Ыт, чыпчылҕан түгэнэ балыгы киһи илиититтэн ньылбы тардан ылар да, кытыл диэки ыппыт охтуу быыраттар. В. Санги (тылб.)