I
аат.
1. Сорох кыыл-сүөл атыыра былчархайыттан ыган таһаарар, эмискэ саба биэрэр олус куһаҕан сыттаах симэһинэ (хол., сылдьар ыырын бэлиэтиир). ☉ Вещество с резким зловонным запахом, вырабатываемое железами самцов некоторых животных, мускус
Аҕыйах хонуктааҕыта Амма киһититтэн түөрт бүүчээн ыытын атыыласпыт сурахтааҕыҥ. И. Гоголев
Бу кырынаас ыытын, быччархайын эбэм мустарар, мэҥиэ гынабыт. Суорун Омоллоон
Сорох булчуттар атыыр андаатар ыытын мэҥиэҕэ тутталлар. ТСКБ
2. кэпс. Туох эмэ буортуйбут, куһаҕан амтаннаммыта. ☉ Острый неприятный привкус
Дуйа суох иһиккэ оргуйбут уу ыы амтаннанар. СГФ СКТ
Бу үүт ыы амтаннаах. ЯРС
◊ Бүүчээн ыыта көр бүүчээн
Оҕонньор бүүчээн ыыта ыыппыт этэ. Күрүлгэн
♦ <Ыт ыыта,> саһыл дьаара буолбут көр ыт II
Сииккэ сиэлэн, Сиикэйгэ хааман, Ыт ыыта, Саһыл дьаара буолан, Ааһан-туоран сырыттахтара. С. Зверев
ср. тюрк. аҕу ‘струя, мускус’
II
саҥа алл.
1. Сылааньыйыыны, ымманыйыыны бэлиэтиир. ☉ Выражает теплоту чувства, ласку, умиление
«Ыы, оҕом барахсан», — диэн Баһылай кыыһын төбөтүттэн бэрт минньигэстик «сыык» гына сыллаан ылла. П. Ойуунускай
Эмээхсин үөрэн, икки илиитин уолун диэки уунар: «Ыы, тукаам, лааскайыҥ кырынаас балта эбээт». Амма Аччыгыйа
Ыы, чыычаахтарбын даа, хата, оҕолорум барахсаттар өйдөрө бөҕө. Огдо
2. Кыһыйыыны, абарыыны бэлиэтиир. ☉ Выражает сильную досаду (эх)
Уһун Сэмэн: «Ыы, ити саҥардаххын, баччааҥҥа дылы сыарҕаҕа биэс буут оттон ордук тиэйиллибэт». Күндэ
«Ыы, сыттаргыт сытыҥ!» — диэн Настя абаран саҥа аллайар. Н. Якутскай
[Халтаанап:] Ыы, аны бу тойоммут чобуорхайда дии! А. Фёдоров
3. Ынчыктааһыны бэлиэтиир. ☉ Выражает стон
«Ыы!» — Микиитэ көхсүн түгэҕиттэн ынчыктаан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Дьэ, моһуок! Айыккабыын, айыккабын даа! Ыы! Чуоккаа, Чуоккаа, барыма! Суорун Омоллоон
Уол ыарыыланан айаҕын аппакка эрэ «ыы» диэтэ уонна харытын көннөрү тутан көрдөрдө. «Чолбон»
III
ыы кырбас оҕолор — уу кырбас оҕолор диэн курдук (көр уу I)
Туох да үлэҕэ-хамнаска көдьүүһэ суох сэттэ ыы кырбас оҕолоох этилэр. Күндэ
Дабыыт дьиэтин хас да ыы кырбас оҕолооох, саҥа кэлбит ыалга буор босхо кэриэтэ атыылаан кэбистэ. У. Нуолур
Аҕыйах сыллааҕыта эмдэйсэмдэй сэрбэкэчиспит ыы кырбас оҕолоро хайыы-үйэ улаатан, сүһүөхтэригэр тура охсубуттара. И. Петров; ыы муннугунан (анньылын, кэтилин) көр мурун
Үрэх биир тоҕойугар буурҕаттан саһан бүгэ сытар уонча кыыл табаҕа ыы муннунан кэтиллэ түһэр. Болот Боотур
Тэппэй тыаны туораан иһэн, тыа саҕатыгар турар эргэ өтөххө ыы муннунан кэтиллэ түспүтэ. Далан
Арай биирдэ эрэспиэскэҕэ сылдьан, биир бандьыыкка ыы муннунан кэтиллэ түспүтэ. В. Сыромятников