побуд. от мэтэй=.

и. д. от мэтэй=.

равн.-кратн. от мэтэй=.

дьүһ. туохт. Өкчөгөр буолан көһүн. ☉ Вдаваться, уходить вовнутрь (о животе)
[Тыа дьахтара] Көнө уҥуоҕа нөрүйдэ, Мэтэгэр бэйэтэ бэксийдэ, Ходьоҕор уоһа хорбуйда, Хаҥыл сүрэҕэ хаптайда. Өксөкүлээх Өлөксөй. Утар. мэтэй

мэтэй диэнтэн хамс
көстүү. Хотун Харытыана тиэрэ дайбаан мэтэһийэ сылдьан, бүтэрбитэоһор бута эрэ баар буолааччы. Амма Аччыгыйа
Даайака диэн мэтэһийбит дьахтар бөһүөлэк роддомугар киирэн оҕолонон кэбиспит. П. Аввакумов

мэтэй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Дырайбыт киһи утары хааман мэтэҥнээн к эл л э. А. Сыромятникова
[Куонааскы уол] соруйан оҕолору күллэрээри, ол-бу дьону үтүктэн мэтэҥниир, хаанньаҥныыр. «ХС»

мэтэй д и э нтэн кө с тө түһүү
Харытыана Байбааскыны кэтэһэн, өрө мэтэс гына түһэн баран өттүк баттанан, ол-бу диэки саһарчы көрөн кэбистэ. П. Ойуунускай

мэтэй диэнтэн арыт
көстүү. Арамаан Хаабыһап дьиэтин диэки хотуулаахтык хааман мэт э л д ь и й д э. П. Аввакумов

сыһ.
1. Уостаргын ыртаччы туттан, ырбайан (хол., мичээрдээ). ☉ Растянув губы во всю ширину в улыбке, смеясь
Түүлээх Уллуҥах, санаата көнньүөрбүт киһи быһыытынан, уоһун ырбаччы туттубутунан, сис туттан, дьиэтин диэки …… үктэнэ турда. Суорун Омоллоон
Күкээриччи буору-сыыһы бүрүммүт баттахтар арбаҥнастылар, көтөхтөрөн ырбаччы тарпыт уостар истэригэр иҥсэрбит тыллар быгыаластылар. Эрилик Эристиин
Дьарамай киһи …… олус мичээрдээн ырбаччы тутунна. А. Чехов (тылб.)
2. Хайа барбыт курдук уһун хайаҕастаах буолар гына. ☉ Раскрываясь продольной щелью, раздваиваясь, растопыриваясь
Аллараа халтаһатын мэтэйэ-мэтэйэ Аллара диэки Ырбаччы тардан түһэрдилэр. ТТИГ КХКК

мэтэй диэн курдук
Харытыана өттүк баттанан өрө мэтэллэн, сирэйэ тэтэрэн, с ү р д э э х ү ч ү г э йдик саһарчы көрөн турара. П. Ойуунускай
Дуткин сис туттан мэтэллэн туран байҕалы одуулаһар. Н. Габышев
Дьиэлээх чахчы кырдьыктаммытын, астыммытын биллэрэн, уот иннигэр мэтэллэн турда. Ф. Постников