кыһарый диэнтэн хай
аата. Кыһын бары кыһарыйыыта ааһан, бары-барыта тутааччылар кыайыыларынан …… бүппүтэ диир алҕас. В. Яковлев
— Туох баар күүспүнэн эрдэбин ээ, мантан ордук хайдах эрдиэмий? — Бурхалей мээлэ ньүдьү-балай кыһарыйыыга ынчыктыы-ынчыктыы хардарда. Эрилик Эристиин
Хаар чараас буолара куһаҕан, тымныы күүскэ түһүөҕэ, сылгыга ордук кыһарыйыыны аҕалыаҕа. «ХС»

туохт.
1. эргэр. Киһи хараҕар илэ көстө сырыт (былыргы итэҕэлгэ: абааһы туһунан). ☉ Появляться, ходить наяву, открыто являться взору (о злых духах, привидениях).
2. Биир сиргэ түптээн тохтообокко, олорбокко, бара-кэлэ сырыт, бэйдиэ сырыт. ☉ Ходить, гулять, бродить везде, повсюду, не задерживаясь на одном месте
Бэл, куобах, тугу да аахсыбакка, Дьүөгэ көрдөөн илэчийэр. С. Данилов
Адьырҕа кыыл ас көрдөөн илэчийэр. П. Филиппов
Бандеровецтар оччолорго мээлэ илэчийэллэр эбит этэ. ПДА СС
3. көсп., сөбүлээб. Түүннэри утуйбакка сырыт, күүлэйдээ (дьон утуйар кэмигэр утуйбакка, дьону аймаан, сүпсүгүрдэн). ☉ Ходить, гулять, шляться, шататься ночами, беспокоить людей по ночам
Икки түүннээх күнү быһа, илэчийэн дьиэтигэр хоммотоҕо. Я. Козак (тылб.)

сыһ.
1. Туохтан эмэ олус чугас, тугу эмэ таарыйар курдук, силбэһэ. ☉ Очень близко, касаясь чего-л., вплотную
Былыр Өлүөнэ эбэ бу биэрэги кыһарыйа ааһара. Н. Лугинов
Дьиэ икки өттүнэн кыһарыйа турар ампаардар бөдөҥ күлүүстэринэн хатанан тураллар. А. Федоров. Хаҥас илиинэн хомуһу тиис икки ардыгар кыһарыйа тутуллар. ЧАИ СБМИ
2
кыһайан диэн курдук. Күҥҥэ кыһарыйа көрдөххө, көмүрүө хаар, көмүс аалыытын курдук …… мээлэ долгун устан эрэр эбит. А. Софронов
Чысхаан …… үрүҥ оппуохалаах оһох баарыгар кыһарыйан көрдөҕүнэ, биир киһи барыйан турар эбит. В. Чиряев
Халлаан күөх өҥөр кыһарыйа көрдөххө, хайа бараана — чубуку — үөһэттэн таҥнары өҥөйөн турар эбит. А. Кривошапкин (тылб.)

даҕ. Тугу да кимиэхэ да биэриэн баҕарбат, күтүр. ☉ Скупой, жадный, скаредный (о ком-л.)
[Кэтириис:] Онто да суох күтүр, кэччэгэй аатым балай эрэ тарҕанна. А. Софронов
Кини сааһын тухары, дьадаҥытынан хаалбыт гынан баран сүрдээх кэччэгэй Киргиэлэйдээҕэр быдан ыраастык аһаантаҥнан олорор. Амма Аччыгыйа
Биһиги чугаспытыгар бэйэтэ бэрт туспа сигилилээх-майгылаах, олус диэн кэччэгэй, күтүр киһи олорбута. Н. Заболоцкай
△ Кэмчи, кэрэгэй. ☉ Скупой, скудный (о чем-л.)
Мээлэ кэпсэммэтин, кэччэгэй тыллааҕын иһин этэбин. С. Окоемов. Саха сиринээҕи кинигэ кыһата соторутааҕыта кэччэгэй соҕустук да буоллар, сэттэ эдэр поэттар кинигэлэрин таһаарда. «ХС»
♦ Кэччэгэй кэскиллэн — быстах оҥоруулан, дьоло суох буол. ☉ Быть несчастным, не имеющим будущего, обделенным судьбой
Очурга оҕустаран, Томторго туойтаран, Итэҕэс айыыланаайаҥый, Кэччэгэй кэскиллэнээйэҥий Кэҕэ мэник уол!.. А. Софронов
◊ Кэччэгэй кириэһэ суох — кэччэгэй оннооҕор кириэскэ ороскуотуруон кэрэйэр. ☉ У скупца нет и креста. Кэччэгэйтэн кэлтэгэй хамыйахтаах баһар — кэччэгэй (ордук) ночоотурар, хоромньулаах (этии былыргы итэҕэлтэн төрүттээх: Орто дойдуттан барыта чиэски, «кэлтэгэй», Аллараа дойду иҥсэлээх абааһылара асаһаллар, онон кэччэгэй куруук ночооттоох, хаһан да өнүйбэт). ☉ Выражение основано на старинном якутском веровании, по которому прожорливые черти Нижнего мира, где все щербато (не как у людей), едят у скупого, потому он всегда терпит убыток (букв. у скупца черпает тот, у кого щербатый половник).