густой, тягучий; мөлбөркөй көбүөр густая молочная масса (приготовляется из тёплого молока и сливочного масла путём сбивания).

туохт.
1. Мөлбөркөй буола хойун, бөлүөс (хол., үүт аһыйан, туох эмэ итии сойон, тоҥон). ☉ Свертываться, сгущаться в результате скисания или застывания (напр., о молоке, студне и т. д.)
Сайын ийэ барахсан, Сырылаччы сыдьаайан, Бүтэй куйаас обургу Бүүрүк кэрии тыалары Бөлөнүйбүт үүт курдук Бүрүйээхтээн кэбистэ. Р. Баҕатаайыскай
Мэктиэтигэр, Бэл, салгын бэйэтэ, Бөлөнүйэ тоҥон, Бөҕүөрбүккэ дылы. П. Тобуруокап
2. көсп., кэпс. Уой-тот, төлөһүй. ☉ Полнеть, поправляться (о человеке)
«Тоҕо бу бардамҥыный, хайа сир уутугар бачча бөлөнүйдүҥ?!» — Атласов атыыһыт ахсарбатах курдук дьабадьыта хамсаата. А. Сыромятникова

туохт.
1. Ордук хойуу буол, убаҕас быһыыгыттан уларыйан, халыйбат мөлбөркөй буол. ☉ Становиться густым, сгущаться, загустевать
Арыгыһыт хаана пааста курдук мустар, хойдор. ПНИ ЭД
Минньигэс оттоох алааска мэччийэр ынахтар үүттэрэ элбиир, хойдор кэмэ. «Чолбон»
Хойуннаҕына уонна үрдэ саһардаҕына саламаат буспутунан ааҕыллар. Дьиэ к.
2. Элбээ-үксээ, дэлэй. ☉ Увеличиваться, умножаться, возрастать в количестве
Куорат уһуктан, уулуссаҕа кэлиибарыы хойдубут. Е. Неймохов
Ынах көстүбэтэ, хата, ол оннугар, тэйэн истэхтэрин аайы, сугун хойдон истэ. Н. Заболоцкай
Киэһэнэн арыый сөрүүдүйбүт курдук буолла да, хата бырдах өссө эбии хойунна. С. Маисов
Кыһын сулустар хойуннахтарына, тымныы буолар. ВСС ППУОЯ
3. Элбээн ордук чугас-чугас, симэ, хойуу буола үүн (хол., ойуур маһын, түүнү этэргэ). ☉ Становиться густым, расти гуще (напр., о лесе, шерсти)
Чүөчээски …… түргэтээн барар. Суох, тыата бүппэт, хата, эбии хойдон, бөдөҥсүйэн иһэр. Суорун Омоллоон
Тыа мутукчата ситэн, хойдон, айылҕа күөх унаарынан киэркэйбит. Амма Аччыгыйа
Бытыгы хоруйдахха хойдор куолута. М. Доҕордуурап
Саас отууга турар сүөһү түүтэ ырааһырар, хойдор. АГГ АҮЭЭЭ
4. көсп. Олус хойуу буолан көһүн (салгыны, буруону, былыты этэргэ). ☉ Становиться, казаться более насыщенным, густым, плотным, сгущаться (о воздухе, дыме, облаках)
Уот күүһүрэн, буруо хойдон, халлаан диэки туруору тахсан, унаара түстэ. Суорун Омоллоон
Мииккэ үөһэ хантайан көрбүтэ — былыт хойдон эрэр. П. Аввакумов
Тымныытын омунугар, салгын хойдубукка дылы буолла, хайдах эрэ киһи бөтүччү тыынар. Н. Апросимов
Туман икки-үс хаамыы иннигэр тугу да көрдөрбөккө ыга ситимнэһэ, тааһыра хойдон, дөйүөрэн турар. «ХС»
△ Күүскэ биллэр буол (сыты этэргэ). ☉ Становиться более густым, резким, усиливаться (о запахе)
Дьэдьэн, киис тиҥилэх, бэс сыта Салгыҥҥа хойдо тунуйар. С. Данилов
Күнүскү ириэһиҥҥэ дэриэбинэҕэ араас сыт-сымар хойдоро. Арҕааттан тыалга бары сыты баһыйан, хотон сыта саба охсоро. Далан
5. көсп. Элбээн, эбиллэн, күүһүрэн, улаатан ис, улаханнык иһиллэр буол. ☉ Становиться громче, усиливаться
Саҥа улам хойдон, күүһүрэн, дьахтардаах эр киһи этиһиитэ буолан барда. Амма Аччыгыйа
Киһи сүрүн-кутун баттыыр ыарахан чуумпу хойуннар хойдон истэ. Л. Попов
Дьиэлээхтэр дьоро киэһэ үүммүтүттэн үөрэн, сэһэн-тэппэн хойдор. Хомус Уйбаан
Үһүгэр барбыт уолчаан саҥата хойдон, тыла-өһө эбиллэн, ардыгар киһи күлүөх курдук ыйыталаһан муннукка ыгаары хаайар. Огдо
♦ <Буутун этэ буспут,> холун этэ хойдубут — сааһын туолбут, сиппит-хоппут, күүһэ-уоҕа киирбит (уол оҕону этэргэ). ☉ Достигнуть зрелости, физически окрепнуть, возмужать (о юноше; букв. мышцы его ног созрели, мышцы его рук окрепли)
Буутун этэ бустаҕына, холун этэ хойуннаҕына былыргы мин саҕа бухатыыр буолсу. Эрилик Эристиин
Сэттэ-уон сааһыгар оҕо уҥуоҕа өссө да кытаата, холун этэ хойдо илик буолааччы. «Кыым». [Аҕата — уолугар:] Өскө буутуҥ этэ буспута, холуҥ этэ хойдубута, бүлтэһиҥ бөҕөргөөбүтэ эбитэ буоллар, барыаххын син этэ
эвен. фольк. Киҥэ-наара хойдор — хаана буһар (хойдор) диэн курдук (көр хаан I)
Киҥкиниир киэҥ халлаан тугун Киҥэ-наара хойдубутай, Саккырыыр уутун хайа муҥун Саппааһа барамматай?! С. Руфов
Дьоннор киҥнэрэ-наардара сиэри таһынан хойдубут этэ. А. Фадеев (тылб.)
Мэйиитэ (өйө) хойдор — өйүн туппут диэн курдук (көр өй). Кыыһа Морууса уҥуоҕа кытаата, мэйиитэ хойдо илигиттэн түбэһиэх суол киһитигэр иирэн, барсан баран, төннүбүттээх. Н. Лугинов
[Ийэтэ — Стёпатыгар:] Оҕом өйдөөх оҕо. Үчүгэйдик сылдьыаҕа, өйө өссө хойдон киириэҕэ. ИМС ОС
Хаана буһар (хойдор) көр хаан I. [Микииппэр] хаана бэркэ диэн хойдубут быһыылаах — сонун тимэҕин тонуу сыһан уһулла. Күндэ
[Ойоҕо] кинини көрдө да хаана хойдо түһэр, төһө кыалларынан сүлүһүннээх, ыарыылаах тыллары кыайахото кутар-симэр. У. Ойуур. Хааһыта хойунна көр хааһы. Иэһин төлөөбөтөҕүнэ, хааһыта дьэ хойдор
ср. др.-тюрк., тюрк. хойул, хойы ‘густеть, сгущаться’

1. даҕ.
2. Уу курдук убаҕас буолбатах, түргэнник сүүрбэт, халыйбат, мөлбөркөй. ☉ С ослабленной текучестью, густой (о жидкостях)
   Кимиэхэ хойуу, кимиэхэ убаҕас (өс ном.). Сеня «фирменнэй» бүлүүдэтэ — миин диэҕи хойуу, хааһы диэҕи арыый убаҕас, бэйэтэ ааттыырынан «соркуой диэн ааттаах ас». Н. Лугинов
   [Таня] арыылаах лэппиэскэни, хойуу суораттаах күөрчэҕи мотурҕата олордо. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Биэ уоһаҕа хойуу, сыстаҥнас, араҕас дьүһүннээх, амтана олус минньигэс. ААФ КС
3. Ордук үксээн чугас-чугас симсэ үүммүт, симэ буолбут (оту-маһы, киһи баттаҕын эҥин этэргэ). ☉ Густо растущий, часто расположенный (о лесе), густой (напр., о волосах)
   Силбэһэ сыспыт хойуу хаастара күөгэс гынан хамсыыллар. Амма Аччыгыйа
   Бырдах уулаах, хойуу оттоох ходуһа сиригэр ордук сытыйан үөскүүр. Н. Заболоцкай
   Галя …… хойуу ыас хара баттаҕын көннөрүнэкөннөрүнэ, сирэйин көрүннэ. И. Попова
   Тула өттүм хойуу талах, титирик мас бүрүйэ үүнэн кэбиспит сирэ. «ХС»
4. көсп. Ханан да дьэҥкэрбэт (салгыны, буруону, былыты этэргэ). ☉ Насыщенный, плотный, густой (о воздухе, дыме, облаках)
   Хойуу, тымныы салгын мин аһаҕас моонньубун кууспахтыыр, таныыбын кычыгылатар. Амма Аччыгыйа
   Кыһын муора үксүн хойуу туманынан бүрүллэн турар буолааччы. Н. Якутскай
   Ананий хойуу буруоҕа түбэһэн тумнаста сыһыталаата. М. Доҕордуурап
5. көсп. Олус элбэх, дэлэй. ☉ Многочисленный, густой (о скоплении когочего-л.)
   Ыраах толоон уҥуор хойуу ыал уоттара кытыастан көстөр. Эрилик Эристиин
   Кырса суола сорох сиринэн хойуу, сорох сиринэн сэдэх, букатын хаары алдьаппат. Н. Якутскай
   Тыаҕа эһэ элбэх, сорох сиргэ өссө олус хойуу. Н. Заболоцкай
6. көсп. Дорҕоонноохтук иһиллэр, намыһах (үксүгэр эр киһи саҥатын этэргэ). ☉ Полнозвучный, низкий, густой (обычно о мужском голосе)
   Кэлин диэкиттэн Ефрем Николаевич хойуу куолаһа сатарыйбытыгар дьон соһуйан ходьох гына түстүлэр. Н. Лугинов
   Түгэх хос сэгэйэн турар аанынан эр киһи астык, хойуу саҥата иһилиннэ. Н. Габышев
   Нөҥүө хоско Уоһук сөҥ, хойуу саҥата бордьугунуур. Д. Таас
7. аат. суолт., харыс. т. Киһи-сүөһү сааҕа. ☉ Кал
   Саҥа төрөөбүт кулун аһыырга бэрт сотору үөрэнэр, хойуута бэрт сотору хараарар. АНП ССХТ
   Гастриттаах киһи аска иҥсэрэр, тахсан киирэрэ булкуллар: үөһүрдэр эбэтэр хойуута хатар. АВТ ГСЭ
   Оҕо хойуутун мэлдьи кэтээн көрөн, бириэмэтигэр чохчотуллуохтаах. ВА ОМЫа
   ♦ Хойуутугар бөппүт, убаҕаһыгар чачайбыт көр бөт II
   Хойуугар бөтөҥҥүн, убаҕаскар чачайаҥҥын, баайгар бардамнааҥҥын, Сыллай түөкүн, киһиттэн чиэски тылламмыккын, урааҥхайтан утары майгыннаммыккын! Амма Аччыгыйа
   [Манчаары:] Чоочолор, истиҥ тылы истиэххитинээҕэр хойуугутугар бөтөргүтүҥ, убаҕаскытыгар чачайаргытын ордорор эбиккит! И. Гоголев
   Хо- йуутугар быһахтаммыт, убаҕаһыгар хамыйахтаммыт көр убаҕас. Урааҥхайдар биһиги — Омук-өһүк Убаҕаһыгар хамыйахтамматахпыт! Хол дойду Хойуутугар быһахтамматахпыт! С. Васильев
   ◊ Көйөргөлөөх хойуу көр көйөргө
   Баҕарах таҕатын курдук көйөргөлөөх хойууну туругурдан, күн-ый быатын тутан олорбуппут. ИН ХБ. Кымыс хойуута — кымыс иһит түгэҕэр сөҥөн хаалбыт хойуута (кымыс оҥорорго туһаныллар). ☉ Кумысная заправка, закваска
   Кымыһы оҥорооччулар, үчүгэй кымыһы оҥордохторуна, кымыс сөҥөн хаалбыт хойуутун мунньан ылан хатараллар уонна эһиилги кымыска көөнньөрүү оҥосторго ууруналлар. ЩМФ ККЭБС. Хойуу чэй — олус хара гына барбыт чэй. ☉ Крепкий чай
   Бары саҥа солуну уруккуттан Силиппиэн Абыраамапка сүөгэй үрүҥнээх хойуу чэйи иһэ-иһэ, кэпсээн сипсийээччи. Л. Попов
   Сөдүөччүйэ хойуу чэйтэн утаҕа ханан, көхсө кэҥээтэ. М. Доҕордуурап
   др.-тюрк., тюрк. хойуҕ