возвр. от иил = навешивать, надевать, нацеплять (на себя); куругар кыыннаах быһаҕы иилиммит на пояс он нацепил ножны с ножом.

1) то, что навешано, прицеплено, нацеплено; 2) то, на что можно навешивать, нацеплять, прицеплять что-л. (крюк, кольцо и т. п.).

туохт. Тугу эмэ биир кэккэ, субурҕа гына тиһиликкэ иил, баай, ыйаа. ☉ Привязывать, навешивать что-л. в один ряд, рядом
Синньигэс биилинэн таба тыстарын тиһиликтээн курданар буолбут. Н. Абыйчанин

аат., эргэр.
1. Туох эмэ туохха эмэ ыйаммыта, иилиллибитэ, турара. ☉ То, что навешано, прицеплено, зацеплено, висюлька, подвеска.
2. Киһи ыйыан, иҥиннэриэн сөптөөх туга эмэ. ☉ То, на что можно навешивать, нацеплять, к чему можно прицеплять что-л. (крюк, кольцо и т. п.).

навешивать, накидывать, набрасывать; быаны тоһоҕоҕо иил = накинуть верёвку на гвоздь; ат көнтөһүн сэргэҕэ иилэ бырах = накинуть повод коня на коновязь; тиэрбэһиттэн көхөҕө иил = повесить что-л. на крюк за кольцо; иилэн ыл = а) зацепить чём-л.; б) перен. находить что-л. полезное в чём-л., извлекать пользу из чего-л.;. киһи мантан тугу да иилэн ылыа суох из этого ничего путного не выйдет (говорится о чём-л. безнадёжно испорченном или совершенно непонятном) # иилэ хабан ыл = прям., перен. подхватить что-л., ухватиться за что-л.; доҕоро эппитин иилэ хабан ылла он сразу подхватил сказанное его приятелем.

туохт.
1. Табаарга дьаралыгын суруй, ону сыһыар, баай. ☉ Заполнять, прикреплять ярлык (наклейку, бирку на предмет, товар)
Соҕуруу ыытыллыахтаах түүлээхтэрин дьааһыктаан баран, дьаралыктаан кэбистилэр.  Орто дойдуну дьалкылдьыччы көрөн олорон, Былыр былыргаттан өлбүттэри, тыыннаахтары Ол күнтэн бу күҥҥэ дылы [Үрүҥ Аар тойон] дьаралыктаан тарҕата олорор үһү. Саха нар. ыр. I
2. көсп. Кимиэхэ эмэ сыана быс, дьаралыкта ыйаа. ☉ Давать кому-л. шаблонное прозвище, наименование, навешивать ярлык на кого-л.
Ийэ, элбэҕи санаталаан, Хараҕын уута таҕыста... Уйан киһинэн дьаралыктаан, Ааттаамаҥ, баһаалыста. И. Артамонов
«Ат ырыатын» сэбиэскэй олоҕу киртитэр, аныгы салалтаны баһааҕырдар, омугумсуйууну көбүтэр айымньынан дьаралыктаабыттара. С. Васильев. «Демагог диэн дьаралыктаабыттара», - Баргыйаарап обургу сөҥ түһэн сөҥөдүйэр. И. Бочкарев

туохт.
1. Тугу эмэ туохха эмэ ыйаа. ☉ Навешивать, накидывать что-л. на что-л. Чаанньыгын оллооҥҥо ииллэ. Амма Аччыгыйа
Үрүҥ ситии быалаах, сиэллээх төгүрүк туоһу уолун моонньугар иилэр. И. Гоголев
Хаҥас санныгар ыстыыктаах сааны иилэ сылдьар харабылга тиийдилэр. Эрилик Эристиин
2. Тугу эмэ туохха эмэ иҥиннэр, хатаа. ☉ Прицеплять, прикалывать что-л. к чему-л.
Кыһыл көмүс сулустары түөстэригэр иилэллэр. И. Данилов
♦ <Киһи> иилэн ылар (ылбат) - кэрэхсэнэр, киһи болҕомтотун тардар (кэрэхсэммэт, киһи болҕомтотун тарпат). ☉ Достойный (недостойный) внимания
Эһэлэрэ Налбыһах икки уолтан, биллэн турар, Улаханын ордорор, Оччугуйун иилэн ылбат. Күннүк Уурастыырап
Өскөтүн дьиҥнээхтик бэрэбиэркэлиир буоллар, кинилэртэн киһи иилэн ылар таныктаах устудьуона аҕыйаҕа чуолкай. Н. Лугинов
Эн албан аатыҥ дьэ үрдээтэ, кырдьаҕастар олус даа үөрдүлэр, эн бу курдук буолбатаҕыҥ буоллар, Дэдээһэп кулуба эйигин киһи диэн иилэн ылыа этэ дуо. Эрилик Эристиин
Уус тылынан, кэрэ хоһоонунан оҥоһуллубут буолан, син киһи иилэн ылар, иһиллии түһэр ырыата буола сылдьар. Эрилик Эристиин. Иилэн ылбат гына - букатын туһата суох гына, бүттэтэ суох. ☉ Совсем, совершенно, вконец (характеризует состояние предмета, пришедшего в полную негодность, ставшего бесполезным)
Таҥаһын бастыҥын Киһиттэн кистээн, Көппөххө көммүтэ, Сиргэ тэпсибитэ - Иилэн ылбат гына Ибилитэ сытыйан, Тохтон хаалбыта. А. Софронов. Иилэ хабан ыл - ким эмэ хайа-үйэ оҥорбутун, саҥарбытын өйөө, салҕаа, туһан. ☉ Поддержать, подхватить сделанное или сказанное кем-л., воспользоваться тем, что сделано другим
Бастыҥ опыты иилэ хабан ылар биһиги эбээһинэспит. Доҕоро эппитин иилэ хабан ылла.  - Кырдьык, чаҕылхай сулус! - Ларьяна эмиэ хантайда. - Эн биһикки биир сулуһу сөбүлүүр эбиппит дии, - Григорий иилэ хабан ылла. Р. Баҕатаайыскай
△ Ким эмэ саҕалаабыт ырыатын ыллаһан бар. ☉ Начать подпевать, подхватывать чье-л. пение. И. Степанов «Хайыһары» саҕалыырын кытта остуолга олорооччулар иилэ хабан ыллылар. Киһи (ыт) иилэн ылбатынан - 1) наһаа быдьардык, киһи кулгааҕар баппаттык (үөх, ыыстаа). ☉ Скверно, мерзко, непристойно (ругаться)
Улахан уолаттар Инилэрин иилэн ылбатынан Илдьи этэн Кыйдаан кэбистилэр. А. Софронов
Ыт иилэн ылбатынан ыыстаһыы буолла. Күндэ
Киһи иилэн ылбатынан, Эдьиэйэни Сөдүөккэ сыбыс-сымыйанан күтүрүү-күтүрүү үөхпүтэ-мөхпүтэ. Н. Босиков; 2) содурдук, кэрээнэ суохтук (быһыылан). ☉ Распутно, развратно, нахально (вести себя, поступать)
Биирдэ ол Соловьев хаайыыга сытар дьахталларга киирэн киһи иилэн ылбатынан дьаабыламмыт. П. Филиппов
тюрк. ил

туохт.
1. Тугу эмэ туохха эмэ иҥиннэрэн, сиргэ тиийбэт гына иилэн кэбис. ☉ Вешать, подвешивать что-л. на что-л. Кинээс үс маҥан ураҕаска үс эттээх соҕус мүһэни ыйаата. М. Доҕордуурап
Эһэ төбөтүн уҥуоҕун сиргэ бырахпаттар, маска ыйаан, иилэн кэбиһэллэр. КЕФ СТАҮө
[Ойуун] дүҥүрүн, таҥаһын, көмүллүбүт сирин аттыгар харыйаҕа ыйаабыттар. ЧАИ СБМИ
2. Киһини ыйааһынын уйар туохха эмэ иҥиннэрэн, быанан моонньохтоон өлөр. ☉ Казнить кого-л. через повешение, вешать
«Ыйаа! Сидьиҥ!» — диэн хоруйдаабыта Оксана. Суорун Омоллоон
Дэриэбинэҕэ фашистар: — Бартыһааннары этиҥ! — диэн, Дьахталлары ыйаатылар. Баал Хабырыыс. Өлөрүү дьыалатыгар алҕас эриллибит киһини ыйаан өлөрүүттэн быыһаабыт, ол Кришен Сингхигэ дьиҥнээх үөрүү этэ. Индия кэпс.
3. Ыйааһыҥҥа ууран (туруоран) кимтуох эмэ төһөнү үктүүрүн, ыйааһынын бил, быһаар. ☉ Определять на весах вес кого-чего-л., взвешивать
Кини этэринэн саахары, бэчиэнньэни ыйыыбын. Софр. Данилов
Сахалар эти, бурдугу, арыыны мэһэмээн ыйааһыҥҥа ыйаан ылсалларабэрсэллэрэ. МАП ЧУу
Сүөһү тыыннаах ыйааһынын чуолкайдык билэргэ, ыйаан көрүллэр. КПЫ
♦ Дьаралык ыйаа — кимиэхэ-туохха эмэ араастаан аат биэрэн олоҕо суох сыаналаа (үксүгэр сирэн). ☉ соотв. навешивать ярлык
Ону [«ыарахан кылаас» диэн ааттааһыны] ким даҕаны омнуолаабат, кинилэр итинник дьаралык ыйаабыт оҕолорун дьылҕата сарбыйылларыгар ким даҕаны наадыйбат. А. Никифорова
◊ Өрө ыйаан таһаар — кими-тугу эмэ сиртэн үөһэ көтөҕөн таһаар. ☉ Перемещать кого-что-л. по направлению вверх, поднимать на высоту и держать на весу, приподнимать
— Бу туох куһуй? — Ыстапаан биир бөдөҥ, кытарымтыйан көстөр түүлээх куһу тумсуттан өрө ыйаан тэйгэтэн таһааран эргичиҥнэтэр. С. Маисов
Тэптиргэ — туһахха иҥнибит куобаҕы өрө ыйаан таһаарар оҥоһуулаах булт тэрилэ. Хомус Уйбаан
Учуутал кэлэн саҕабыттан өрө ыйаан таһаарда уонна: «Сарсыарда дорооболоһор куолута, өйдөөтүҥ дуо?» — диэт, ыһыктан кэбистэ. «ХС». Ыйаабыт балык түөлбэ. — хаппыт балык. ☉ Вяленая рыба. Маҕаһыыҥҥа ыйаабыт балык атыыланар
ср. др.-тюрк. сай, кирг. ас ‘вешать, повесить’

туохт.
1. Ханнык эмэ таҥаһы таҥын. ☉ Надеть какую-л. одежду. Соҥҥун кэт. Сэлээппэтэ кэт. Түүппүлэтэ кэт. Саҥа көстүүмнэ кэт
2. Бэйэҕэр тугу эмэни иилин, баан (хол., симэҕи, наҕарааданы, быалаах дьоҕус малы). ☉ Навешивать на себя что-л. (напр., украшения, награды)
Дьэ бүгүн кэлэн мэтээллэрин, уордьанын тоҕо кэппэтэҕэй диэн Дайыыланы сэмэлии санаата. Софр. Данилов
Чыычаах оҕо сутуругун саҕа тискэҕэр сарыы саппыйаны моонньугар быалаан баран кэтэ сылдьарын устан, Бэдэр Харахха уунна. И. Гоголев
Кырдьаҕас учуутал ачыкытын кэтэр. Н. Якутскай
△ Тугу эмэни иилин (хол., атаххар — хайыһары, хаҥкыны эҥини). ☉ Надевать, нацеплять на себя что-л. (напр., лыжи, коньки)
Никита хотуокка кэлэн хаҥкытын кэттэ. Н. Лугинов
Остоолбоҕо хатаастар тыҥырахтарын кэппитинэн, радиорепродукторы иилиммитинэн Сиэҥкэ ааһар. Амма Аччыгыйа
Бу күөх бэстэр быыстарынан ыччат саас, күн ылаардар эрэ, хайыһар кэтэн, көр-нар, күрэхтэһии буолара. А. Сыромятникова
3. көсп. Олус уһуннук, күнү күннээн сатыы сырыт (хол., тыанан, үксүгэр суола-ииһэ суох сиринэн). ☉ Долго бродить (напр., по лесу, бездорожью)
Нохоо! Бу ханна баран иһэҕин, туох буолан хара тыаны кэттиҥ? Н. Неустроев
Ынахтар ойууру, сыбары кэтэн, мэнээк ыһыллан сордообуттара. П. Аввакумов
Мин дьүөгэ эмээхситтэрим куораты куоратынан, соҕурууну соҕуруунан кэппиттэрэ ыраатта. В. Иванов
4. көсп. Туохха эрэ кэтиллэ түс, иҥнэн хаал. ☉ С силой натыкаться на что-л.; встречать какое-л. препятствие (неожиданно)
Ат муҥунан түһэн суолга киирэн истэҕинэ, сыарҕа олгуобуйатын төрдүнэн төҥүргэскэ кэтэ биэрбитигэр, атах быата быһа ыстанна. Р. Кулаковскай
5. көсп. Уһуктааҕынан-биилээҕинэн кими эмэ ас, анньан өлөр. ☉ Заколоть кого-л. острым холодным оружием
Кыра уол сыһыыны туораан баран, быһаҕынан кэтэн, өлөрөн кэбиспит. Саха ост. I
Кутурук Сэмэн ииппит аҕатын Лөгөнтөйү быһаҕынан кэтэн барбытын туһунан сибигэнэһии, сөҕүү-махтайыы бөҕө буола түспүтэ. Р. Кулаковскай
«Ураа!» — диэн баран өстөөхтөр утары кэтэ турар ыстыыктарыгар уунутары сүүрэр. Эрилик Эристиин
6. көсп. Ханнык эмэ кыһалҕаны, сорумуҥу бэйэҕинэн ылын; сорго-муҥҥа тэбилин. ☉ Принять на себя какое-л. бремя, страдания; подвергаться страданиям, мучениям
[Ньургуһун Ньукулай:] Биһиги тыа хамначчытын иннигэр бу сорумуҥу кэтэр буолбаппыт дуо? Күндэ
Маннык дьон эбэтэр өлөн, эбэтэр кумалаан сорун кэтэллэрэ чахчы этэ. Суорун Омоллоон
Туох да кэскилэ суох суолга, бору-бостуой муҥу-сору кэтэн эрэр эбиппит дии? В. Яковлев
♦ Адаҕатын кэппитинэн төрөөбүт көр адаҕа
Кэбин кэт көр кэп II. [Даайыс:] Мин сордоох эмиэ эн кэпкин кэтэрим чугаһаан сылдьар. А. Софронов
Көр, онно эр бэрдэ: «Эһиги да мин кэппин кэтиэххит!» — диэхтээбит үһү эбээт. Н. Якутскай. Кэппитэ эрэ сэлээппэ (туппута эрэ торуоска) — киһи киэнин апчарыйар идэлээх, иҥсэлээх. ☉ Имеющий обыкновение присваивать чужое, жадный
Туппута эрэ торуоската, Кэппитэ эрэ сэлээппэтэ, Биэрэрин бэскэ ыйаабыт, Уунарын умнан кээспит. Өксөкүлээх Өлөксөй. Кэтэ балык курдук кэтэ турар көр кэтэ I. Тимир тириитин кэппит — киҥэ-наара холлубут (алдьаммыт); киҥэ-наара холлон хаҕыс, тыйыс буолан көрсөр. ☉ Быть в дурном расположении духа; встречать кого-л. грубонеприязненно из-за дурного расположения духа
Тимир тириитин кэтэн, Илгистэ-дьигиһийэ олордоҕуна, Илэ-бодо илиэһэй кыыһа, Ала-бааччы абааһы кыыһа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Буурҕа киҥэ-наара холлон уйулаан, Тимир тириитин, дьэ, кэтэн турда, доҕоор! В. Миронов. (Туох эмэ) тириитин кэт — дьүһүн кубулуй, уларый (үксүгэр мөкү, куһаҕан өттүнэн). ☉ Принять вид кого-чего-л., перевоплотиться в кого-что-л., обернуться кемчем-л. (обычно в худшую, дурную сторону — букв. надеть чью-л. шкуру)
Торҕон бөрө тириитин уста охсон баран, албын ыт тириитин кэтэҥҥин, дьадайа оҕустуҥ ини? Амма Аччыгыйа
[Өрүүнэ:] Ээ, дьыллар-күннэр буоланнар ньии, аныгы икки атахтаах сур бөрө тириитин кэппит, сур бөрө хараҕа харахтаммыт. Күндэ
Сарсыҥҥы күн тугунан көрөн тахсара биллибэт. Баҕар кимнээҕэр ордук абааһы тириитин кэтиэ. Н. Заболоцкай
◊ Мэнньиэс кэт — эр-ойох буол, таҥара дьиэтигэр бэргэһэлэн. ☉ Венчаться в церкви
Биир эмэ киһиэхэ, Мэнньиэс кэтэн бэргэһэлэнэн, Бэрт үчүгэйдик олороор. А. Софронов. Хоруона кэт — ыраахтааҕы буол. ☉ Стать царем, королем, императором, короноваться. Бэрт сотору бириэмэнэн Чампарыын Саар өлөн хаалбыт. Хоруонатын уола Доодор кэппит. Саха фольк.
др.-тюрк. кед, тюрк. кет, кэт

туохт.
1. Туохтан эрэ эмискэ тэйэр, ыраатар гына туохха эмэ тирэҕирэн сыҕарый, халбарый (үксүн эрдии, тайах мас, ураҕас көмөтүнэн). ☉ Отталкиваться от чего-л. (чаще всего с помощью весел, лыжных палок, шеста)
Дуня тыытыгар туран эрэн эрдиинэн анньынна. А. Федоров. Бүөккэ тыытыгар олорон дьара уулаах кумах арыы диэки анньынар. Н. Якутскай
[Разведчик] маарыын көрбүт хайыһарын булан мииннэ да, үрэх хоту сиһигэр өрө анньынан таҕыста. М. Доҕордуурап. [Кыыс] хайа чыпчаалыгар тиийэн тохтуур, оҥостор. Онтон били хатыҥынан тарыырданан таҥнары анньынар. Эвен фольк.
2. Бэйэ тугун эмэтин туох эрэ уһуктааҕынан кэйин. ☉ Протыкать, прокалывать себя колющим оружием. Миитэрэй атаҕын атырдьаҕынан анньыммыт
□ Чэ, тоойуом, сыгынньахтаныма, аны сүөһүлэргин уулатан көр, сэрэнээр, аны анньыынан атаххын анньынаайаҕын. Пьесалар-1978.
3. Тугу эмэни баттахха кыбыт, иҥиннэр. ☉ Прикалывать, прицеплять что-л. к волосам
Эмээхсин баттаҕын көннөрүнэн тостубут кырыбыайкатын анньынна. Н. Габышев
Маайыстаан, бэскитин хомунан, Намчытык тарааҕын анньынна. Күннүк Уурастыырап
Тус хоту үөскээбит буоламмын, Ыас хара баттахтаах эбиппин, Хара тыам лабаатын ыламмын, Төбөбөр анньыммыт эбиппин. Л. Попов
4. Тугу эрэ туоххар эмэ угун, кыбыт. ☉ Засовывать, затыкать что-л. за что-л. Бурхалей кэтит биилээх тэрээк сүгэтин куругар анньынан, саатын аҥаар илиитигэр тутан арҕах диэки хааман истэ. Эрилик Эристиин
Чуор саатын иилиммит, сүгэтин куругар анньыммыт, уонна туох буолар эбит диэн күүтэн олорбут. Далан. Биир тутум уктаах муос чохороонун куругар анньынан баран, үс бастаах Алаа Моҕус ыалын диэки чарапчыланан көрөн турда. Саха фольк.
△ Тугу эмэ түөскэр иилин. ☉ Навешивать (нацепить) что-л. на грудь
Олохтоох баайдар, бары нэһилиэктэргэ кинээстэр куортук, мэтээл анньынан баран, сир түҥэтигин туһунан кэпсэтии таһаартаабыт дьоннору көскө ыытарынан куттуу сылдьыбыттара. Эрилик Эристиин
Көтөр аал «Совпич» диэн суруктаах, кыһыл сулустаах ойоҕоһо аһыллан кэллэ да, сонугар кыһыл таҥас баанчыгын үрдүнэн Бойобуой Кыһыл Знамя уордьанын анньыммыт дьоруой Егоров оҕонньор ойон таҕыста. П. Филиппов
Уордьан, мэтээл анньынар Марайбыт мардьа түөһүгэр, Манчаары от батастанар, Үкэр от үҥүүлэнэр. С. Данилов
5. Туохта эмэ (хол., куһу тартараары мончуукта) олорт, ыыт. ☉ Ставить, расставлять что-л. (напр., манки, чучела во время охоты на уток)
Күнүс сир хорутан баран, алааһым саҕатыгар уу тахсыбытыгар, мончуук анньынан, дурда оҥостон, ол түүн куска хоммутум. Суорун Омоллоон
Мончууктарын анньынан, оту күөгэччи тэлгэтэн, ол-бу эргэ таҥаска сууланан, хас да хоннулар. В. Тарабукин
6. Бэйэни тугунан эмэ аалын, сотун. ☉ Натирать, растирать себя чем-л. [Дьээдьэ Ипат] ууну чалбааттаабыта, упуһун бытыгын мыылаламмыта, моонньун күүскэ анньыммыта. АС НИСК
7. кэпс. Атах таҥаһын кэт. ☉ Надевать обувь
Бадаайап мааныга кэтэр хара сукуна оноолоох сонун кэтэн кэбистэ. Үрүҥ сарыы этэрбэһин анньынна. Л. Попов
Сэргээчээн күрүмэтин устан үөһэ кырааккаҕа уурда уонна кээнчэтин атаҕар анньынна. Болот Боотур
Эмээхсин билэтигэр оҕуруо оһуордаах, хара таба тыһа унтуутун анньынна. В. Иванов
△ Туох эмэ таҥаһы кэт, таҥын. ☉ Одеваться, натянуть на себя какую-л. одежду
Билигин хайдах буолуохпутун булбакка олоробут. Эстэн хаалан ити мин көстүүммүн анньынан олорор. Н. Заболоцкай
[Уол аҕата] торбос ыстаанын анньынна, киэргэннэҕинэ кэтэр кулун сонун бүрүнэ оҕуста. Р. Кулаковскай
Сиидэр Тэрэнтэйэбис кэнсэлээрийэҕэ кэтэр сиэрэй көстүүмүн, сиэх быһаҕас хараҥа күөх сорочканы анньынан кэбистэ. П. Аввакумов
8. көсп. Сатыы эбэтэр хайыһарынан ханна эмэ бар, айаҥҥа тур. ☉ Отправляться пешком или на лыжах куда-л. Сарсыарда эрдэ туран Иһитчит оҕонньор Сабардамнарга анньынна. Болот Боотур
Учуутал уонна оскуола бастыҥ хайыһардьыта Костя урукку быһа суолларынан сиһи курдаттаан, эмиэ хайыһарынан анньыннылар. Н. Габышев
Наадатын барытын ситэн, Мөрүөн оҕонньор тахсан, Кииллидэй диэки сатыы анньынан кэбистэ. Д. Таас
Атастар! Амматтан Чурапчы Сибээһэ бэҕэһээ быһынна. Куотурус хамандыыр Сулҕаччы Иһиттэн Аммаҕа анньынна. Эрилик Эристиин
9. көсп. Симэн, киэргэн (айылҕа туһунан). ☉ Наряжаться, украшаться (о природе)
Сибиир ийэбит сиибиктэ күөх симэҕин ситэриннэ. Аан дойдубут Ача күөх отун анньынна. Саха нар. ыр. II. Хара тыа бочур солко симэҕин анньынар. А. Федоров
♦ Куорсун анньын көр куорсун
◊ Дьукку анньын — тирииҥ соролонуор диэри эккин күүскэ аалын. ☉ Сильно, до красноты натереть свое тело
Давид Днестр өрүһү туораан кытылы булаат, бэркэ кичэйэн, кумаҕынан этин дьукку анньынан суунна. Н. Якутскай. Биһиги үтүө көлөлөрбүт барахсаттар, көччүйэ таарыйа быа, аалык охсубут сирдэрин дьукку анньына хаарга аалына сыттылар. И. Заболоцкай. Өрө анньын — 1) илиигинэн аллараттан үөһэ диэки сыҕайан көннөр (баттаххын, ачыкыгын). ☉ Привести в порядок, поправить себе руками снизу вверх (волосы, очки)
Биирдэрэ куударалаах кугас баттаҕын өрө анньынна, биирдэрэ кыл курдук хоччорхой баттаҕын таҥнары имэриннэ. Амма Аччыгыйа
Дьон ортотуттан Александр Сергеев туран кэллэ. Хара бэскитин өрө анньынна. М. Доҕордуурап
Акимов учуутал уҥа илиитин тарбахтарынан баттаҕын сыҕайа өрө анньыммыта. Н. Якутскай; 2) итииргээн аллараттан үөһэ диэки сыҕай (хол., бэргэһэҕин). ☉ Слегка приподнять и откинуть со лба (напр., шапку)
Бэргэһэтин өрө анньынан, сонун түөһүн арына тардынан баран, ол буруолары одуулаһа истэ. Амма Аччыгыйа
[Кыаһай оҕонньор] лаҕыыр курдук кирээстээх, эргэ нэк истээх сүүһүн таҥаһын чэчэгэйин үрдүгэр өрө анньынаат, эмиэ аҥаар өттүнэн бүгүйбэхтээн барда. Эрилик Эристиин
Бэргэһэтин өрө анньынна, иһиллээтэ. А. Сыромятникова. Сэгэччи анньын — тугу эмэ иһиллээри аллараттан үөһэ диэки кыратык сыҕай (хол., бэргэһэҕин). ☉ Слегка приподнять (напр., шапку), чтобы хорошо прислушиваться к чему-л.
Егор Егорович уҥа ытыһынан бэргэһэтин сэгэччи анньыммытынан Аласов диэки хайыһа түстэ. Софр. Данилов