м.: схватить за шиворот саҕатыттан ыл; шиворот-навыворот (не так, как следует) төттөрү өттүнэн, түҥ-таҥ; всё пошло шиворот-навыворот барыта түҥ-таҥ буолан барда.

дьүһ. туохт. Атахтаргын аһара тиэрэ үктэнэн түргэнник хаамп. ☉ Ходить, быстро ступая навыворот. Эмээхсин дьиэтин диэки тиэрэйэ турда

1. аат. Мэник-тэник быһыы, тыл-өс, хаадьы; оонньоон эбэтэр соруйан тугу эмэ тиэрэ оҥоруу. ☉ Шалость, шутка, проделка, проказа
   Мэнигэ бэрдиттэн Мэлээйкэ диэн хос ааттаммыт Проня Захаров …… үгүс араас дьээбэлэри, баракаастары оҥорорун ааҕан сиппэккин. Г. Колесов
   Эдэрбиттэн кытаанахтык ииппиттэрэ, ол-бу марайсарай дьээбэни сөбүлээбэт дьахтарбын. Н. Габышев
   Биирдэ кини ол-бу дьээбэтэ аһары баран, ыраахтааҕы кинини ыҥыртаран ылан: «Аны эн мин сирбэр үктэнимэ!» - диэн үүрэн таһаарбыт. ҮҮА
2. даҕ. суолт.
3. Тута-бааччы өйдөммөт, киһи дьиибэргиир. ☉ Вызывающий удивление, непонятный, необычный
   Уолаттар дьэ кинини ыйан-хайан көрдүлэр. Эҥин араас дьээбэ боппуруостары да биэртэлээтилэр. Софр. Данилов
   Миичэкэ да өйдөөҕүн өйдөөх этэ да, дьээбэ кыдьыкка булларбыт киһи этэ. А. Сыромятникова. Аан тутааҕын үрүҥ кумааҕы салпыакканан тутан баран аһар дьээбэ киһи диэтэҕин. Ыҥырар ы
4. Оонньоон эбэтэр соруйан (хос толкуйдаах, түгэх санаалаах буолан) атыннык, тиэрэ оҥорорун, тыллаһарын сөбүлүүр (киһи). ☉ Ведущий себя или говорящий с вывертами, шиворот-навыворот (в шутку или специально, умышленно)
   [Бүөччээн оҕонньор] далаҕа, сааһын тухары дьээбэ, үөннээх бэлэс миигин, күн судаар …… итэҕэллээх кулутун үөҕэн үөттэ. П. Ойуунускай
   Сеня, дьээбэ муҥутаан, Айаан суоҕар Мишаны сууст [уура]. Н. Лугинов
   ◊ Дьээбэ хаата кэпс. - дьээбэнихообону сөбүлүүр, куруук дьээбэни оҥоро уонна дьээбэтик тыллаһа сылдьар киһи. ☉ Мастер на проказы, проделки, шутки, охотник до них, шутник, проказник
   Ылдьаа ол иһин, эдэр уонна дьээбэ хаата киһи быһыытынан «туохтааһыны» этиитин ахсын туттара. «ХС»

1. сыһ.
2. Алын өттүн үөһэ эргитэн. ☉ Нижней стороной вверх
   Саша инчэҕэй кырсы тиэрэ уурталыыр. Н. Заболоцкай
3. Ис өттүн тас гына. ☉ Навыворот, наизнанку, вывернув внутренней стороной наружу
   [Учуутал] суорҕанын тиэрэ быраҕа, түҥ-таҥ таҥнан булумахтана олордо. Амма Аччыгыйа
   Түүлээх майах тэллэҕи Тиэрэ ууран кэбиспиттэр. С. Зверев
4. Көхсүгүнэн иттэнэ (сыт, оҕут). ☉ На спину, навзничь
   Байбал кыыһыран чэйин испэккэ, баран оронугар тиэрэ сытынан кэбистэ. Күндэ
   Таня ороҥҥо тиэрэ түһэн кинигэ ааҕа сытар. Н. Габышев
5. кэпс. Олох атыннык, күүтүллүбэтэх өттүттэн, сыыһа. ☉ Неправильно, наоборот, иначе, не так. Тиэрэ оҥор
   □ Мунан тиэрэ баран хаалыахтара суоҕа дуо? Күндэ
6. даҕ. суолт.
7. Ыраах сытар, олох чиэски (хол., сир). ☉ Очень далёкий, отдалённый от чего-л.
   Муҥ саатар, айан суолуттан эмиэ тиэрэ сир. С. Федотов
8. Төттөрү өттүнэн өйдүүр, толоос, сүөргү. ☉ Противный, отвратительный (напр., характер)
   Тиэрэ сигилилээх Түөкүн бииһин сэриитэ Түөкүннүү түрбүөтээн түспүтэ. Саха фольк. [Маратик] тиэрэ да сигилилээх буоллаҕа. А. Сыромятникова
   Хайа акаары эрдэҕэс куртуйаҕы ытар үһүнүй, эмиэ дьэ булчут дуома, тиэрэ киһи эбиккин! «ХС»
9. нор. ай. Аллараа өттө үөһэ эргитиллибит. ☉ Перевёрнутый снизу вверх
   Тиэрэ халлаан дьиэлээх баар үһү (тааб.: килэйээҥки). Бу дойду дьэбиннээх, тиэрэ кэлтэгэй ыйа-күнэ барыта түҥнэри тартылар. Ньургун Боотур. Эмээхсин тиэрэ дэпсэни тэлгээн баран, оҕонньору онно олордор. Саха фольк.
10. аат суолт. Ханнык эмэ түгэҥҥэ сыһыана, тоҕооһо суох туох эмэ атын, туспа. ☉ То, что не имеет отношения к данному случаю, событию
    Сүгүн буол, туой тиэрэни баран. Амма Аччыгыйа
    [Баһылай] отой да тиэрэни саҥарбыта. С. Маисов
    ♦ Тиэрэ бай — сыта бай диэн курдук (көр бай I)
    Сорох кээмэйэ суох тиэрэ байбыт. Н. Лугинов
    Көр эрэ, түөрт хостоох дьиэни атыыласпыттар дии кинилэр, тиэрэ байаннар. И. Попова
    Додор кулуба оҕустуу айаатаан, сылгылыы кистээн тиэрэ байбыта биллэр. «ХС». Тиэрэ биэр (көт) кэпс. — сүөһүнү идэһэ оҥостон, сиэри өлөр. ☉ Забивать скот (букв. опрокинуть)
    Биир эриэн оҕуһу тиэрэ биэрбиттэрэ тэлгэһэҕэ кытара сытар. И. Никифоров
    Кулуба хас да сыл курулаппыт оҕуһун, үс сылгыны тиэрэ көттүлэр. «ХС»
    Быһый Чооруос ол киэһэ борооскутун ылан тиэрэ көтөр. «ХС»
    Тиэрэ көт көр көт I. [Барахсаанап:] Бэйи, дэлбэрийэн эриҥ, эһигини баҕас тиэрэ көтөрүм буолуо! Н. Неустроев. Тиэрэ түс — олох сөбүлэһимэ, буолунума, кыккыраччы аккаастан, ылыныма. ☉ Решительно отказываться от чего-л., совершенно не соглашаться с чем-л. (букв. падать навзничь)
    Сарсыарда туран Дарыбыан кулуба булгуччу аккаастаан, тиэрэ түһэн кэбиспит. Амма Аччыгыйа
    [Үлэттэн күрүүргэ] сорох устудьуоннар куттанан тиэрэ түстүлэр. Болот Боотур
    Киҥэнаара холлубут Сүөдэр Сүөдэрэп биригэдьиириттэн аккаастанан тиэрэ түстэ. Н. Босиков. Тиэрэ ууран биэр кэпс. — барытын аһаҕастык, кырдьыгынан кэпсээ. ☉ Рассказать всё начистоту, выложить всю правду
    Аҕатын аах кистэлэҥнэрин бүтүннүү тиэрэ ууран биэрдэ. Д. Таас. Тиэрэ эргий — санаабытыҥ курдук буолбакка, төттөрү буолан таҕыс, уларый. ☉ Оказаться не таким, как ожидалось
    Үөрэхтээх үйэтэ үүммүтүн, Үлэ дьоно тиллибитин, Олох тиэрэ эргийбитин Эр дьон сэмээр кэпсэтэллэр. Дьуон Дьаҥылы
    Үчүгэйдик өйдөппөтөххө дьыала барыта тиэрэ эргийэн тахсар кутталлааҕа. «Кыым»
    Умса түстэҕинэ сүүһүттэн өйүүр, тиэрэ түстэҕинэ кэтэҕиттэн өйүүр (киһитэ) көр умса. Тыгын киһи-хара оҥостуох, умса түстэҕинэ сүүһүттэн өйүөхтээх, тиэрэ түстэҕинэ кэтэҕиттэн өйүөхтээх баар-суох уолаттарын саҥартаран дьэбидис гына түспүтэ. Далан
    ◊ Тиэрэ атах түөлбэ. — туотаайы. ☉ Серощёкая поганка. Тиэрэ көт спорт. — утарылаһааччыгын көхсүтүнэн көбүөргэ сууллар, охтор (көҥүл тустууга). ☉ соотв. положить на лопатки (в вольной борьбе)
    Биһиги киһибит [Семён Ноев] утарылаһааччытын тиэрэ көтөр, ыраас кыайыыны ситиһэр. «Кыым»
    Дьоппуон тустууга түргэнник икки атахтаан тиэрэ көтөн тустар. НЕ ТАО
    Гейбл сүһүөҕүн сүтэримээри көнөн ылыытыгар уҥа хонноҕун аннынан умсаат, аҕыйахта кэннин диэки хардыылаат, хатыйан тиэрэ көтөбүн. Баар! ПП ОА
    Тиэрэни кэпсээ — тиэрэни эрт диэн курдук. [Көстөкүүн:] Эс, доҕор, эмиэ тиэрэни кэпсээн бардыҥ. Күндэ
    Ытыканов атаһа тиэрэни кэпсээн барбытыттан айаҕын аллаччы атан кэбистэ. В. Ойуурускай. Тиэрэни эрт сөбүлээб. — атыны, туораны кэпсээ, түҥ-таҥ тыллас. ☉ Рассказывать иное, говорить не то
    Хайдах тиэрэни эрдэн бардыҥ. Н. Туобулаахап
    Туой тиэрэни эрдэ сылдьар киһи. В. Титов. Тиэрэ өйдөө — сөпкө буолбакка, атыннык, сыыһа өйдөө. ☉ Понимать не так, как надо, толковать неправильно, ошибочно
    Сороҕор тиэрэ өйдөөн сыыһа туттууга тиийэбит — үбү матайдааһын суолугар турунабыт. ЧКС ОДьКИи. Тиэрэ таһылын — эмискэ көхсүгүнэн иттэннэри оҕун, охтон түс (хол., халтарыйан, халты тэбинэн). ☉ Упасть навзничь (напр., поскользнувшись)
    Кыыс ыаҕастаах үүтэ ыһыллыбытынан тиэрэ таһылла түстэ. М. Доҕордуурап
    [Уончалаах бэдик] килиэ мууска хатыыскалаан ылар, халтарыйан тиэрэ таһыллар. С. Маисов
    Хараххын муҥунан (тиэрэ) көр көр көр I. Сэмэнчик хараҕын сыыһын тиэрэ көрөн таһаарда. Н. Неустроев
    Өр буолбатах, хараҕын тиэрэ көрөн, эппэт кэлэҕэй буолан киирбит. М. Чооруоһап