несов. 1. см. недоесть; 2. (систематически не наедаться) аанньа аһаама, тото аһаама.

насыщаться, наедаться и напиваться; тото-хана аһаа = плотно поесть и попить.

получать удовлетворение от чего-л., удовлетворяться, быть довольным чём-л.; онно астыммата это его не удовлетворило; астына аһаа = наедаться досыта.

туохт. Аһара аһаа, олус элбэҕи сиэ. ☉ Кушать много, переедать, наедаться до отвала. Алаа Моҕус аһаан-сиэн, бэтэҕирдээн бүттэ

наедаться, насыщаться; тото аһаа = поесть досыта, насытиться; тоттоххо сыа да сымсах погов. если сыт , и жир покажется невкусным; топпутун тобуга уйбат погов. соотв. с жиру бесится.

туохт. Элбэхтик аһаа, куолаххын толор (көтөр туһунан). ☉ Быть с переполненным желудком, наедаться (о птицах). Мин санаабар, ити кыыл туруйа, биир ханнык эмэ алчахтаах, тыймыыттаах күөлгэ тиийэн баран, онно аһаан куолахтаан-куолахтаан баран кэлиэҕэ! Саха фольк.

1) делать разрез у ворота одежды спереди; 2) перен. брать, хватать за грудки; охсуһаары уолуктаата желая подраться, он схватил его за грудки; 3) редко наедаться, насыщаться (чаще о птицах); уолуктаабыт улар курдук фольк. словно наевшийся глухарь (об угрожающей боевой позе богатыря — выпяченная грудь, закинутая назад голова).

сыһ. Суп-суон, бөп-бөкүнүк буола (уой). ☉ До дебелости, округлости (располнеть)
[Бурҕаллай] Тутан көрбүтэ — Тордохтоох чохчойун сыыһын Тобус-толору Күскэччи уойбут Күһүҥҥү күөнэҕи Күөстэммит эбит! П. Тобуруокап
△ Иһиҥ төгүрүйэн тахсыар дылы (тот). ☉ Очень плотно, так, чтобы живот выпятился (наедаться)
Остуолга аата-ахса суох лэппиэскэ, арыы, баахыла элбэх эбит. Онтон иһэ ыларынан симиннэ, күскэччи тотто. Н. Түгүнүүрэп

туохт.
1. Кыратык аһыы түс, өллө хап. ☉ Утолять голод небольшим количеством пищи, перекусывать
Төһө да аһыан баҕардар, өйүөтүн харыстаан тыыппат. Сарсыардатыгар эрэ доҕотторо биэрбит аһылыктарын тобоҕунан өллөнөр. Н. Якутскай
Отонноон сиэн өллөммүт курдук санаммыта. Далан
2. Тото-хана соҕус аһаан, арыый сэниэлэнэ түс. ☉ Наедаться досыта, набираться сил
Оччоҕо эрэ, дьэ, дьэгдьийэ түһэрбит: Нэк сону устаммыт итиини билэрбит, Соҕотох ынахпыт суоратын сиэһэрбит, Соболоон, мундулаан өллөнөн кэлэрбит. С. Васильев
Бэйи, ыраах сир, киһи үчүгэйдик өллөнөн баран барар сирэ. Н. Якутскай

I
даҕ., эргэр. Быһаҕас, толорута суох. ☉ Неполный, недостаточный. Бу мээрэй арыый кудук
II
аат.
1. фольк. Куртах. ☉ Желудок
Хотун Кутуй Куораһыйар кудугуттан, Уорааннаах уораҕайыттан Уоттаах холорук Умса ытыллан түстэ. П. Ойуунускай
Улуу Куктуй хотун Уорааннаах кудугуттан олорбуппут оччо дэтэр омуннаах уот холорук Умса уһуутаан түстэ. П. Ойуунускай
2. көсп. Туох эмэ ис киэҥэ, киэбэкиэлитэ. ☉ Вместилище чего-л.
Үлэһит дьон кини [Бүлүү өрүһүн] дириҥ далай кудугар Үйэҕэ көрбөтөх көһөҥө таастарын куттулар. Эллэй
Хахыйах чаппатын Сааскы халаан уу Күлтэйэр күөл улуу Кудугар таспыта. Эллэй
♦ Кудуга туолбат — туохха да топпот, сөп буолбат. ☉ Не наедаться, никак не насыщаться
[Өһөх Харбыыр] Айаҕынан аччаан …… Луо-бээгэй оҕустарын …… Кута-нуора ынахтарын, Кудуга туолбакка, Хомуйан сиэн, Хойутаатаҕа буолуо. П. Ойуунускай
Кудуга туолбатах, Кулахайа хараабатах, хап гынар хаппардаах, Түп гынар түптүрдээх …… Хотуннаахтар эбит. П. Ойуунускай. Кудугун тоҕор (тарҕатар, таһаарар) — мунньуллубут, тууйуллубут санаатын-оноотун, кыһыытын-абатын таһаарар, тарҕатар (хол., ытаан, ыллаан, этэн-тыынан, күүлэйдээн). ☉ Рассеять грусть, печаль (напр., плачем, песней, рассказом); вволю выплакаться, облегчить душу плачем
Кини, дьиэтигэр тиийэн уордайбыта уҕараан баран, Акимовы булан кудугун тохто. Р. Баҕатаайыскай
Тэһийэн-тулуйан олорботох хоноһолор ханна эрэ, атын сиргэ баран, «көрүлээн» кудуктарын тоҕон баран, түүн төннөллөр. Д. Таас
Кудуккун таһааран, аны санааҥ көннө ини, тукаам! Билигин дьэ оҕускун миин уонна көрдөөх-нардаах тойугу тардан кэбис. С. Сарыг-оол (тылб.). Тэҥн. таҕылгын тарҕат
◊ Аар Кудук Мас — Аал Луук Мас диэн курдук (көр аал III)
Аҕыс иилээх-саҕалаах Атааннаах-мөҥүөннээх Аан ийэ дойдуларын Хаба ортотугар Аҕыс Салаалаах Аар Кудук Мас үүммүт эбит. Ньургун Боотур
Аҕыс салаалаах Аар Кудук Маспыт Айгырыы чэлгийэ үүнүөхтүн. С. Зверев
ср. МНТ худух ‘благословение; святой, священный’