туохт.
1. Туохха эмэ аалынан баттыалаа, анньыалаа. ☉ Тереться обо что-л., давя на него (напр., о животных), прислоняться, прикасаться к чему-л.
Сигэнэ оонньуур силиргэхтээх маһыҥ, аалына оонньуур арыҥахтаах маһыҥ мин дуо? (тыл ном.). «Баҕар, бастыым даҕаны», — Лев, суолга баппатаҕа буолан Ларьянаҕа кыратык саннын кырыытынан сигэнэн ааста. Р. Баҕатаайыскай
Атым буоллаҕына, үөнүргээбитигэр тэптэрэн, миигин эккирэтэ сылдьар уонна дэлби сигэнэр. Р. Кулаковскай
Оҕус дьүккүччү туттан, иннин хоту баран иһэрэ, арыт төбөтүн өндөтөн оҕонньор түөһүгэр сигэнэрэ. В. Гаврильева
2. Туохха эмэ өйөн, өйөнө олор, тур. ☉ Прислоняться, приваливаться к чему-л.
Настя куттанан хос аҥаар эркинигэр кэннинэн сигэнэ олордо. Эрилик Эристиин
3. Тугу эмэ бэйэҕиттэн кимиэхэ, туохха эмэ көлбөрүт, бэйэҕиттэн аһарын. ☉ Стараться переложить что-л. (напр., ответственность, вину, обязанность) на кого-что-л., ссылаться на что-л., оправдывая себя в чём-л.
Онон Кылбановскай урукку курдук, кыайыыларынан дарбыйбакка, ыарахаттарга сигэммэккэ …… ньылбыйан, сымнаан биэрбитэ. В. Яковлев
Күннээҕи итэҕэстэн тэптэрэн, үлэттэн тэскилиигит. Ол сөп үһү дуо? Инженергэ сигэнэҕит. А. Сыромятникова
Эбэтэр алҕаскын билинэн Эппиккин нөҥүө күн умнаҕын. Араас суол сылтахха сигэнэн, Айыыта суох курдук туттаҕын. М. Хара
Хаалан иһээччилэр сигэнэр биричиинэлэринэн сир-дойду куһаҕана, айылҕа атаҕастабыла буолааччы. «Кыым»
4. Бэйэҥ тугу да гыммакка, кимиэхэтуохха эмэ найылан. ☉ Ничего не предпринимая, рассчитывать только на когочто-л.
Борис куолутунан, эмкэ сигэнэриттэн куттана-куттана, иһэр-испэт иһэн, утуйар-утуйбат утуйан, күлүк курдук сүөдэҥнээн сылдьыбыта. Сэмээр Баһылай
Иккилии буочуканы тиэммит оҕустар пиэрмэ сүөһүтүн уунан харыыта суох хааччыйаллара. Билиҥҥи курдук тиэхиньикэҕэ эрэ сигэммэккэ, үгүс айдаана суох пиэрмэ кыстыгы этэҥҥэ туоруура. «Кыым»
5. Тугу эмэ ким этиитигэр эбэтэр туох үлэҕэ, ханнык чахчыга олоҕуран этэргин, оҥороргун ый. ☉ Опираться, ссылаться на кого-что-л.
Сахалар уонна тоҥустар кэпсээннэригэр сигэнэн, кини [Р.К. Маак] Түҥ үрэххэ (Бүлүү орто сүүрүгэр) боруонса олгуй баар буолуохтааҕын ыйбыта. «ХС»
[Буруйданааччы] уһуннук мөккүстэ уонна наар докумуоннарга сигэннэ. М. Попов. [П. Ойуунускай] элбэхтик А.М. Горькай

1. даҕ.
2. Хайа эмэ өттүнэн ситэтэ, толорута суох, итэҕэс. ☉ Недостаточный, неполноценный в каком-л. отношении. Тутууларын матырыйаала тутах
   □ [Варя:] Олорор эрдэххэ бары барыта тутах курдук этэ, көһөөрү хомуннахха элбэҕэ сүрдээх. С. Ефремов
   Сэһэҥҥэ ойууламмыт айылҕа аҥардас Тогойкиҥҥа эрэ сыһыаннаһарын курдук быһаарыы тутах буолуо этэ. ФЕВ УТУ
   Чепалов оннооҕор түптэлэс тымныыга, кыһыҥҥы тутах, кылгас күҥҥэ баһаамы оҥорор. А. Пахомов. Дьэгдьийэ түһүөхпүн, сатаннаҕына тутах билиилэрбин саҥарда түһүөхпүн баҕарабын. «ХС»
   △ Атыттарга кыайан тиийбэт, баһыйтарар, арыый анныкы. ☉ Уступающий кому-чему-л. в чём-л., неполный
   Тылга уһулуччу да уопуттаах киһи билиитэ бүттүүн норуот тылыгар тэҥнээтэххэ, биллэн турар, тутах. АПС СЛ
3. Тиийиммэт-түгэммэт, туохха эмэ кыһалҕалаах. ☉ Испытывающий недостаток, нужду в чём-л.
   Айан киһитэ аас, суол киһитэ тутах, сырыы киһитэ сылаамсах (тыл ном.). Бэйэтэ да аһыыр аһынан кэмчи, таҥнар таҥаһынан тутах кырдьаҕас оҕонньорго Сүөдэрдээх хайдах найыланан олоруохтарай, бириискэлэри кэрийэн үлэ көрдөһө бараллар. Н. Якутскай
4. көсп. Муҥутах, кыараҕас (хол., өйсанаа туһунан). ☉ Недостаточно глубокий, ограниченный (напр., об уме, сознании)
   Кини [Хабырылла] Кууһуматааҕар өссө ордук хоһуун киһи эрээри тутах, ыгым санаалаах. Эрчимэн
   Кэрэни-киэргэли, сэнэҕи-сиэдэрэйи сөбүлээбэт, өссө ону туох эрэ атыҥҥа холуур тутах санаалаах дьон баар буолааччылар. Г. Нынныров
   Үчүгэйдик толкуйдаан көрбүтүм буоллар ньии, оо, тутах да өйдөөх муҥнаахпын ээ! С. Курилов (тылб.)
5. сыһ. суолт. Хайа эмэ өттүнэн ситэтэ суохтук, итэҕэстик-быһаҕастык. ☉ Недостаточно, не в полной мере
   Айылҕа кими да ордук, тутах туппакка биир тэҥник биэбэйдиир, быйаҥын үллэрэр. В. Титов
   Оҕону иитии оскуола эрэ дьыалатын курдук тутах саныыллар. АИИ НУо
6. аат суолт. Тугунан эмэ тутаабыт, тиийиммэт киһи. ☉ Человек, испытывающий недостаток, нужду в чём-л.
   Таҥара баара буоллар тулаайаҕы-кылгаһы, тутаҕы аһыныа этэ. Н. Түгүнүүрэп
   ♦ Илии тутах көр илии. Саламалара илии тутах кылгас буолан биэрдэ. Тутах тутун — тугу эмэ санааҥ ситэ туоларын курдук оҥорума, дубук тутун. ☉ Не довести дело до конца, смалодушничать, оробеть
   Ол эрээри Тимир Саппыкы тутах туттан, халты дайбаан кэбиспитэ. Д. Таас
   Торҕон бөрөттөн [өстөөхтөн] Толлон турдахпытына, Тутах туттан Чугус гыннахпытына, Үүнэр ыччаттарбыт Үөҕүү гынныннар. С. Васильев
   ср. алт. тутак ‘недостаток’, бур. дутагдал ‘нехватка’