прил.: изъявительное наклонение грам. кэпсиир киэп.

прил. дьаһайар, соруйар, модьуйар; # повелительное наклонение грам. соруйар киэп.

1) образец, форма; выкройка; таҥас киэбэ выкройка одежды; 2) вид, облик, облйчие; киһи киэбэ облик человека; 3) грам. наклонение; туохтуур киэптэрэ наклонение глагола; 3) комп. киэп билэ профиль.

м. 1. см. наклонение 1, 2; 2. (наклонное положение) иьгнэйии; 3. (скат) эниэ, түһүү.

устанавливать, указывать (срок, время, место); болдьообут кэм установленное время, указанный срок # болдьуур киэп грам. условное наклонение.

прил.: сослагательное наклонение грам. буолуон сөптөөх хайааһын киэбэ

1 халыыба. Этиэх этим...

2 халыыба. Этиэх/этиэ эбиппин...

3 халыыба. Этэр этим...

эргэрбит барыла: болдьуур киэп.

прил. 1. (оговорённый условием) усулуобунай, усулуобуйалаах; условное соглашение усулуобуйалаах сөбүлэһии; условный пригозор усулуобунай бириигэбэр; 2. (принятый) усулуобунай, болдьохтоох. болдьом; условный знак болдьом бэлиэ; усхозкый сигнал болдьохтоох сигнал; 3. грам. болдьуур; условное наклонение болдьуур киэп.

эб. Буола илик киэби үөскэтэр, саҥарар түгэҥҥэ хайааһын оҥоһулла, буола илигин көрдөрөр. ☉ Образует наклонение еще несовершившегося (неосуществленного) действия, квалифицирует действие как еще несовершившееся к моменту речи
Кэргэннэнэ иликпин. Софр. Данилов
Киһини итэҕэтэр научнай быһаарыы эмиэ бэриллэ илик. Н. Якутскай
Кууһума сүүйтэрэ илик. Н. Павлов
Баччааҥҥа дылы киһи атаҕастыы илик. «ХС»

туохт. Чопчу хаһан, ханна буоларын ый, анаа. ☉ Устанавливать срок, назначать место встречи
Балыксыттарга болдьообут кэмнэригэр төнүннүбүт. И. Данилов
Дьоннорун киэһэ сэттэ чааска онно мустарга болдьуур. Н. Якутскай
Болдьообут сиригэр тоҕо кэлиэ суоҕай? Күндэ
♦ Болдьоон-хаһан туран — кыһайбыт курдук, тоҕооһо суох кэмҥэ. ☉ Не вовремя, в самый неподходящий момент; некстати. Болдьоон-хаһан туран ыарыйдаҕай
□ Ама болдьоон-хаһан туран бу түүн моһуогурдаҕай. Н. Заболоцкай
◊ Болдьуур киэп тыл үөр. — туохтуур киэптэриттэн болдьооһуну бэлиэтээччитэ. ☉ Условное (сослагательное) наклонение
Туохтуур болдьуур киэбэ үс көрүҥнээх. ВИП СТП
Болдьуур киэп үгүс түбэлтэҕэ салаа этии кэпсиирэтэ буолар. ННН СТМО

туохт.
1. Билэргин (билбиккин) дьоҥҥо эт, тылгынан тиэрт. ☉ Рассказывать, сообщать что-л., извещать о чем-л.
Сөдүөччүйэ …… оргууй кэпсээн барда. Амма Аччыгыйа
[Күлүк:] Бэйи эрэ, эн бэркэ мин төрдүбүн билиэххин баҕараҕын ээ, кэпсиим даҕаны. А. Софронов
Кини тугу кэпсээбитин барытын мин итэҕэйбитим. Н. Якутскай
2. Сахалар көрүстэхтэринэ эҕэрдэлэһэр тыллара (үксүгэр кэпсиэ диэн ф. тутлар). ☉ Обычная форма приветствия у якутов (чаще употр. в ф. кэпсиэ)
[Утары:] Кулуба кэпсиэ. Хайдах-туох олороҕут? [Кулуба:] Үчүгэй. Эн кэпсиэ. Н. Неустроев
[Мукуйук:] Кэпсиэ, оҕонньоор! [Мэхээлэ оҕонньор:] Суох истибэтим, эн кэпсиэ. Күндэ. Дьиэлээх тойон, Уйбаан аҕата, Дэлиһиэй аан аһан ыйытар: «Ылдьаа, кэпсиэ!» Дьуон Дьаҥылы
◊ Кэпсиир киэп аат., тыл үөр. — хайааһын дьиҥ-чахчы буолбутун, буола турарын эбэтэр буолуохтааҕын көрдөрөр киэп. ☉ Изъявительное наклонение
Мэҥэ таастар суруктарыгар соруйар, усулуобунай, кэпсиир киэптэр туттуллаллар. АНК БТТ
Кэпсиир киэп билиҥҥи, хас да ааспыт, кэлэр кэмнээх, биир уонна элбэх ахсааҥҥа үс сирэйинэн уларыйар. АНК БТТ. Кэпсиэхтэн кэрэ — олус үчүгэй, кэрэ. ☉ Потрясающий, удивительный, необыкновенный, прекрасный, словами не выразить до чего хорош
Оо, дьэ, кэпсиэхтэн кэрэ, этиэхтэн дьикти — айылҕа ийэ барахсан алыс да силигилээбит. П. Ойуунускай
Оо, эдэр саас, эдэр саас! Ааспыта быданнаабытын кэннэ эргиллэн көрдөххө, кэпсиэхтэн да кэрэ, этиэхтэн да эриэккэс эбиккин эн! Софр. Данилов. Көрүөхтэн күндү, кэпсиэхтэн кэрэ кыыс дьахтары көрүстэххинэ — били хаҥас илиигин уунан баран, бэйэҥ диэки такыс гын даа… Н. Павлов
ср. уйг. гэп, кирг. кеп ‘слово, речь, разговор, беседа; серьезный разговор’, алт. кепше ‘шамкать’