1) напирать, нажимать, давить; ломиться (вперёд); кимэн киир = наступать; 2) перен. быть навязчивым, въедливым; кимэн иэстээ = навязчиво требовать долг.

1) подходить, приближаться вплотную; напирать (грудью); ынан кэл = подойти к кому-л. вплотную; 2) лезть с угрозой; охсоору ынар он лезет, норовя ударить..

1) резать тупым ножом; 2) пытаться поразить; напирать угрожающе, вооружившись чём-л.; 3) перен. упрекать, укорять кого-л., выговаривать кому-л. (надоедливо, нудно).

туохт. Ойон туран биир сиргэ элбэх буолан үөмэхтэс. ☉ Скучиваться, толпиться, толкаться, напирать
Муннуктар, ороннор аайыттан дьон өрүтэ үрүөтэспитинэн барарга дылы гыннылар. Амма Аччыгыйа
Дьон үрүөтэһэн тиийэн түннүгүнэн көрдүлэр. Болот Боотур
Табах буруотун ортотугар дьон охсуһуох курдук үрүөтэһэллэр. А. Фёдоров

туохт.
1. Киэҥ сири соҕотохтуу сабардаа, баһылаа. ☉ Единолично завладеть чем-л., занять, захватить что-л. (напр., место в каком-л. пространстве)
Миимэй утуйан ыраатта, орон улахан аҥаарын күөнтээтэ. Ф. Софронов
Бүтүн түөрт киһи айанныыр массыынатыгар соҕотоҕун күөнтээн иһэр. Ыҥырар ыл.
2. көсп. Күүскүнэн үтэн киир сабырый. ☉ Вторгаться куда-л. силой, давить, напирать на что-л. Ол курдук олордохторуна, 1922 сыллаахха кыһын илинтэн бандьыыттар күөнтээбиттэрэ. П. Аввакумов
3. көсп. Аҥаардастыы баһылаа, баһый. ☉ Господствовать, властвовать единолично
Ол эрээри үгүс ыйааһыннарга көбүөр бэтэрээннэрэ аҥаардастыы кэриэтэ күөнтээтилэр. «Кыым»

туохт.
1. Тугу эмэ түрдэстэн тахсарын курдук ыксары ас, түрдэһиннэр (хол., уу үрдүн). ☉ Колебать, зыбить что-л. (напр., поверхность воды)
Аллараа сөтүөлүүр күөлгэ оҥочолоох уолаттар сырсан оҥочолорун күөнүнэн уу килбэйэр иэнин түрдэрэллэр. Н. Габышев
2. көсп. Киһини улаханнык ыххай, ыктүүр. ☉ Напирать, наседать на кого-л., принуждать кого-л. к чему-л.
Дэлби үөҕэр-мөҕөр, ыҕарыйар, түрдэрэр. Саха фольк. Саллааттары мэнээк сир-буор сирэйдиигин, түрдэрэҕин, түүрэйдиигин. С. Никифоров
Кинилэр ким маннык кымньыылаан ыксатан, түрдэрэн үлэлэтэрин бэйэлэрэ да өйдөөбөттөр. Ф. Постников
ср. алт., кирг. түрт, уйг. түртмэк, карач.-балк. тюртерге ‘ткнуть, толкнуть, подтолкнуть’

сыһ. Бэйэ-бэйэҕэ утары (тур, хаамп, олор). ☉ Друг против друга, оказавшись (будучи) лицом к лицу (стоять, идти, сидеть)
Утарыта хаамаллар. ПЭК СЯЯ
Бары остуолга чугаһыыллар, кыыстаах уол утарыта олороллор. А. Софронов
Икки эр дьон, кинээстээх Болот, утарыта турсан хааллылар. Н. Заболоцкай
△ Бэйэ-бэйэни утары (көр, анньыс). ☉ Друг на друга (смотреть, напирать)
Дьоннор, утарыта көрсө түстүлэр да, ахтыспыт дьон быһыытынан уураспытынан, сылласпытынан бардылар. Саха фольк. Уолаттар саҥата суох утарыта көрсүһэн турдулар. Амма Аччыгыйа
Мааны, сэнэх таҥастаах Бартыбыаллаах аймаҕа, Маҕаһыыҥҥа, баһаарга Барааччылар даҕаны — Утуу-субуу ааҥнаһыы, Утарыта анньыһыы. Күннүк Уурастыырап

туохт.
1. Ким, туох эмэ тыынын хаайардыы, хабарҕатыгар түс. ☉ Хватать, брать кого-л. за горло, душить
Илгиэлээтэ, аны хабарҕалыырдыы тутта. Лоһуура
2. Маһы туоратынан ойо охсон, олукта таһаар. ☉ Делать зарубку на дереве
Кэлэн иһэн хабарҕалаан оҥоһуллубут эркиннээх дьоҕус дьиэни көрөн ааспыппыт. «Кыым»
3. көсп., кэпс. Хардарар да бокуой биэрбэккэ, харса суох саҥар, ыган киир. ☉ Напирать на кого-л., не давая возможности говорить, наступать кому-л. на горло
[Балбаара:] Быыпсай Сүөдэр уон сүүс харчы иэстээххин диэн хабарҕалаан эрэр. Эрилик Эристиин
Хайа, оргууй хабыгыраарыый, хабарҕалаан түһэҥҥин. И. Никифоров
Биэриэх буолбут оккун даа? Бээ, тохтоо, доҕор, наһаа хабарҕалаама. Э. Соколов

туохт.
1. Тугу эмэ сыппах быһаҕынан мүлүктэһэн быс. ☉ Резать с трудом что-л. тупым ножом
Сыппах быһаҕынан кириэтээн-кириэтээн быста. ПЭК СЯЯ
Олуй-молуй быһыччатын ойутан таһааран, Өҥүргэс хабарҕатын кириэтээбитинэн барда. ТТИГ КХКК
2. Тугунан эмэ дугдуруйан суоһаа, ык. ☉ Напирать, наступать на кого-л., наставляя на него что-л. Чугаһаан «Бэрин!» — диэн үөгүлээн, Саанан кириэтии, тиийэн кэллилэр. Дьуон Дьаҥылы
Богуоҥҥа киирэргэ биэрбит билиэттэринэн кини сирэйин кириэтии-кириэтии, өйдөрүттэн тахсардыы ыксаабыт дьон ыгаллара. Н. Островскай (тылб.)
3. көсп. Киһини салгытардыы биир кэм сэмэлээ, мөх, сирэй-харах ас. ☉ Упрекать, попрекать, шпынять, пилить кого-л. (нудно, надоедливо)
Кинээстээх аҕабыыт тэҥҥэ хамначчыты мөҕөн кириэтииллэр. Амма Аччыгыйа
Акулина Степановна кырдьыгы сирэйгэ быһа-бааччы этэр үгэһинэн, уолун кириэтиир. Н. Лугинов
ср. п.-монг. кирүгеде ‘пилить’

I
туохт.
1. Тугу эмэ туохха эмэ ыга анньан халбарыт, үтүрүйэ ас, турар сириттэн сыҕарыт. ☉ Отодвигать, сдвигать что-л. с места, придвигать что-л. к чему-л.
Айаан кыбыстыбыттыы умса көрөн, отун мүччү ууран иһэн, атырдьаҕа халтарыйбытыгар өйдөөн, тиэйии ортотун диэки сыҕайа аста. Софр. Данилов
Абыраамап утуйар хоһун түннүгүн өссө тэлэччи аһан, түүлүн эркиҥҥэ сыҕайда. Л. Попов
△ Кими эмэ оннуттан сыҕарыйарга, көһөргө күһэй, үтүрүй. ☉ Вытеснять, оттеснять кого-л. куда-л. Хомбуойдааччылар дьону баарса нөҥүө өттүгэр сыҕайдылар. Болот Боотур
Доропуун уонна Көстөкүүн быһа үүрсэн, ыһыытаан-хаһыытаан үргүбүт үөр сүөһүнү кутталлаах сиртэн улам тэйитэн, тыа саҕатыгар сыҕайан таһаардылар. Н. Заболоцкай
Этээччи аттынан дьон үтүрүһэ-үтүрүһэ киирэн, Катяны сыҕайан кэбистилэр. Э. Соколов
2. көсп., кэпс. Сирэйгэ ыкса чугаһат, үҥүлүт (хол., сутуруккун). ☉ Совать (напр., под нос) что-л., тыкать (напр., в лицо) чем-л. «Дьэ, аны биирдэ чып диэн көр эрэ!» — дии-дии Серкин сутуругунан уол сирэйин сыҕайар. Н. Якутскай
Хачыкаат бөтүөхтүү-бөтүөхтүү туран кэллэ, кэлгиллэ сытар эрэйдээххэ хокуоскатын муннугар сыҕайда. И. Гоголев
Булумдьу, остуолга умса түһэн, саҥара олорбут: «Тойон Бадаайап уола, бэстилиэккинэн миигин сыҕайыма». Л. Попов
3. көсп. Улам баһыйан бар, кэннигэр хааллар (хол., айылҕа көстүүтүн этэргэ). ☉ Вытеснять, прогонять что-л. (напр., о природных явлениях)
Туруйа уруйдуур хаһыытын Истээтин мин биллим эйигин, Кыыдааннаах кыһыны сыҕайан Өлүөнэм биэрэгэр кэлбиккин, Сааскы кэм барахсан! С. Данилов
Сарсыардааҥҥы хатан дьыбары сыҕайардыы, тыргыллаҕас сардаҥа …… сыыйа өрө чөмчөйөн таҕыста. М. Доҕордуурап
Халлаан, хараҥа солко быыһын өрө сыҕайан, сырдаан эрэрэ. «ХС»
△ Кими эмэ сыыйа кэннигэр хааллар. ☉ Оттеснять, отодвигать кого-л. на второй план
Талааннаах эдэрдэр кэлэн, кинини биллибэтинэн улам-улам сыҕайан испиттэрэ. П. Аввакумов
4. көсп. Итэҕэһи, сыыһаны-халтыны кимиэхэ, туохха эмэ түһэр, көлбөрүт. ☉ Перекладывать ответственность за что-л. на кого-л.
Үлэһиттэр хамнастарын кэмигэр ылбаккалар, дьон ортотугар саҥа-иҥэ ырааппыта, кэлтэй салалта буруйугар сыҕайааччылар да көстүтэлиир этилэр. В. Яковлев
Киһи эдэр эрдэҕинэ …… туора-маары сылдьыбытын утарытынан умнан иһэр, кэнэҕэһин көннөрүөх буолан, туохха баҕарар сыҕайар, куотунар. Н. Лугинов
ср. кирг. шыка ‘напирать’, п.-монг. сыҕа ‘выжимать’, МНТ шиха ‘сжимать, напирать, теснить’
II
туохт. Киһини туох эмэ итэҕэһинэн эбэтэр туохха эмэ буруйдаан хомуруй, мөх, үөх. ☉ Упрекать кого-л., попрекать кого-л. чем-л.
Мин итини истээт хараҕым хараҥарбыта, кэргэннии буола иликпититтэн дьадаҥыбынан сыҕайаллар дии санаабытым. Н. Якутскай
Анарааҥҥылар Дьэкиими бандьыыттыы эҥин сылдьыбыт хараҥа аймахтарынан сыҕайан түөрэҥнэппиттэрэ. В. Гольдеров
Оҕону күрүөйэҕинэн сыҕайаргар хайдах тылыҥ өҕүллэр? «ХС»
♦ Сирэй сыҕай көр сирэй-харах (сирэйгэ-харахха) ас диэн курдук (көр сирэй-харах)
Кини хотуна Балааҕыйа мөҥөрүттэн-этэриттэн, кыра да сыыһаны-халтыны була сатыы-сатыы сирэй сыҕайарыттан сүрэҕэ салыкына буолла. С. Никифоров
Кууска ойоҕо Мотуруона Уойканы санаатаҕын аайы сирэй сыҕайар. И. Оконешников. Баһылай ойоҕо кинини оҕо курдук мөҕөрүн-этэрин, сирэй сыҕайарын кыйахана иһиттэ. У. Ойуур