насечка (напр. напильника); ячейки (напр. напёрстка); игии тоҕуута насечки подпилка.

1) имеющий зарубку, насечку, засечку; с... зарубкой, с... насечкой, с... засечкой; 2) имеющий ступеньку, ступеньки; с... ступенькой, ступеньками; ступенчатый.

аат., түөлбэ. Маһы суора охсон суолу бэлиэтээһин, эркээйи. ☉ Знак (насечка, зарубка) на дереве, указывающий направление пути
Аймах билэ буолар дьон икки ардыгар аны эккирэтиһии, өлөрсүү тахсыа диэн хааннаах илкээни охсубатах. Далан

1) иметь зарубку, насечку, засечку; 2) становиться ступенчатым, складчатым.

1) делать зарубку, насечку, засечку; 2) делать ступеньки.

1) зарубка, насечка, засечка; маска кэрдиистэ оҥор = сделать засечку на дереве; 2) ступень, ступенька; кирилиэс кэрдииһэ ступенька лестницы; 3) перен. ступень, период, этап (в развитии чего-л.); сайдыы саҥа кэрдииһэ новая ступень развития; саҥа кэрдиис кэм новый период, этап чего-л.

сов. 1. что, чего, разг. (нарубить) кырбаа, быс, кэрчий; насечь капусты хаппыыстата кырбаа; 2. что (покрыть насечкой) кэрдиистээ, тоҥуулаа; насечь напильник игиини тоҥуулаа; 3. что, чего (вырубить, высечь на чём-л.) ойуута быс, быс, оҥор; насечь метку бэлиэтэ оҥор.

туохт.
1. Туох эмэ киэргэлинэн киэргэт, киэргэли иил, ыйаа. ☉ Украшать, наряжать
Кыыһы сир курдук симээтилэр, тап курдук таҥыннардылар. Саха фольк. Кинини кытта түөрт аты симээн көмөллөр. Саха фольк. [Харыйаны] араас өҥнөөх, дьиримнэһэ турар уоттарынан симээбиттэрэ түүҥҥү болуоссаты олус тупсарара. Н. Лугинов
2. көсп. Тугунан эмэ тупсар, кэрэтит. ☉ Придавать кому-чему-л. нарядный, красивый вид
Күһүн көмүс дуйунан Сири симиир кэмигэр, Дьэҥкир курустаал буолан, Дьикти күннэр үүнэллэр. С. Данилов
Үтүө сир чэлгийэр саадтарын Үйэлээх синньэ күөх симээтин. Күннүк Уурастыырап
Сибэкки сири симиир. Оттон киһи дьолу түстүүр, олоҕу киэргэтэр. «ХС»
3. түөлбэ., харыс. т. Ымынахтан (куор, уоспа ыарыыттан). ☉ Покрываться сыпью (при кори, оспе)
Лэгиэ уонна Нарыйа харахтарын кыайан көрбөттөр, эттэрэ симээн иһэн, кэхтэн хаалбыт. В. Протодьяконов
Уоспа харахпын симээн, көрбөт буолан, кэтит бэрэбээскинэн илиибин уонна атахпын кытаанахтык баайаннар, түлэс-балас сыппытым. М. Горькай (тылб.)
ср. алт. чиме ‘резьба, украшение, насечка’

аат., эргэр.
1.
айа холото диэн курдук (көр айа I). Эр бэртэрэ Эбээннэр, сахалар, Айаны, чааркааны Антах быраҕыҥ, Холону, кэнтиги Хайаҕа хаалларыҥ! С. Зверев
2. Тугу эмэ кэмниир анал мас, онон кэмнэнэр кээмэй. ☉ Специальная дощечка для определения чего-л., особая мерка
Миитэрэй бурдук сирин хорутарыгар булуук төһө дириҥинэн айанныахтааҕын кэмниир анал маһын этэрбэһин оһугар мэлдьи укта сылдьара, онтутун «холом» диэн ааттыыра үһү. С. Маисов
Булчуттар туттар кээмэйдэрэ — холо. СНЕ ӨОДь
◊ Айа холото көр айа I
[Дьөгүөрэп] хайа эрэ быһылааҥҥа түбэһэн аҥаар хараҕын сүгэ аһыытынан тимирчи оҕустаран кэбиспит баас оруннаах, сүһүөхтээх муруннаах, айа холотун курдук уһун синньигэс сирэйин нөрүччү тутта сылдьар, дьэ, кырдьык да, дьоруойдаахпыт диэх курдук сэбэрэлээх киһи этэ. Н. Заболоцкай
Кинилэр курдарыгар быһах-хатат бөҕөнү иилиммиттэр, өссө сорохторо курдарыгар айа холотун иилинэр хараҕалаахтар. Эрилик Эристиин
Суор холото көр суор II. [Харытыан] сылгы суор холото сыалаах ойоҕоһун кытта улар түөһүн, холунбуутун хадьырыйар. Л. Попов
ср. др.-тюрк. хол ‘насечка’

аат.
1. Туох эмэ туора олуктуу кэрдиллибитэ, быһыллыбыта. ☉ Зарубка, насечка, засечка на чем-л.
Микиитэ кистээн, үгэһинэн, отут кэрдиистээх маһы оҥостон кэбиспитэ. Амма Аччыгыйа
«Үһүс кэрдиис… сэттэ кэрдиис кэрдиис аҥаара, оруобуна бэһис кэрдиис!» — уол саҥата чаҕылла түһэр (былыргы баай аһы — тары, хайаҕы — кэрдиистээх маһынан төһөтүн кэмниир). Н. Заболоцкай
2. Туох эмэ (хол., хайа) төхтүр-төхтүр, олуктана быһыыламмыта. ☉ Ступеньки, ступенчатый вид чего-л.
Олох кирилиэс кэрдииһин курдук. Амма Аччыгыйа
Кэрдиис, быллаар халдьаайылар, сирэм күөхтээх толоон иэнэ, Сибэккинэн тэтэрэллэр. Күннүк Уурастыырап
Бурхалей …… тыыны долгун кэрдииһин туора тардыалаан, үрдүк быллараат үрдүлэригэр бырахтартаата. Эрилик Эристиин
3. Туруору быһан, оҥон оҥоһуллубут ойуулар кэккэлэрэ (саха оһуорун көрүҥэ). ☉ Сочетание вертикальных геометрических рисунков — вид якутского национального орнамента, вырезаемого в основном на дереве, металле
Кэрдиис ойуулаах кэриэн ымыйаларга Араҕас арыыны кутан Уһун туску диэн Уура охсон кэбистэ. П. Ойуунускай
Кэрдиис ойуулаах кэнники сэргэҕэ кэрэ биэбит кэскилин тэрийиэҕиҥ! С. Васильев
4. көсп. Туох эмэ сайдыытын туспа олуга, олук кэмэ, сүһүөхтэрэ. ☉ Отдельный момент, этап, ступень развития когочего-л.
Эдэр сааһым үтүөтэ, Олоҕум кэрэ кэрдииһэ — Мин хомсомуол сылларым, Күлүм-чаҕыл күннэрим. Н. Харлампьева
[Дьокуускай] сүдү мөссүөнүгэр аан дойду култууратын сайдыытын бары кэрдиис кэмнэрэ көстөргө дылылар. Кини [Яков] олоҕун биир суол кэрдииһигэр түмүк оҥоһунна, кириэс туруорда. Н. Заболоцкай
◊ Таҥалай кэрдиис — таҥалай ойуутун курдук саха оһуорун көрүҥэ. ☉ Вид якутского орнамента в виде «елочки». Хабарҕа кэрдиис — курдуулуу соҕус туора кэрчиктии барар ойуулаах саха оһуорун көрүҥэ. ☉ Вид якутского орнамента в виде выпуклых, слегка округлых вертикальных узоров.
ср. тат. киртек ‘зарубка, засечка’