даҕ.
1. Күлүгү түһэрэр, сөрүүн, хаххалаах. ☉ Тенистый, прохладный, затененный
Тыһаҕастар кутуруктарын хоротон баран, күлүктээх арыы диэки ойуоккаластылар. Л. Попов
Күлүктээх уһун дьулугурас тииттэр быыстарынан ыллык суолунан хаамыстыбыт. С. Тарасов
Түүн үөһэ. Күлүктээх саад иһэ. Туолбут ый толонноох сандала Тунааран ый сэлэ мас быыһынан санньыйар. А. Абаҕыыныскай
2. көсп. Улахан, көстүүлээх, астык. ☉ Внушительный, видный, значительный
Баар эрэ күлүктээх сүөһүм, көлүнэр көлөм ол түөртэн кунан эрэ дии, онтукабын ыллаҕына ыал аатыттан ааһаа инибин. А. Софронов
Сайын Бүлүү өрүс устун уһуннахха, Сунтаар үөһээ өттүттэн Ленаҕа киириэххэ диэри, биир эмэ күлүктээх маһы көрбөккүн. «Кыым»
△ Дьоҥҥо биллэр-көстөр, ордук улахан балаһыанньалаах. ☉ Имеющий особое положение, известный, авторитетный
Онтон биһиги дойдуттан буоллаҕыҥ дии, куорат сиргэ, арыычча күлүктээх үлэһиппит диэн эн эрэ, онон көмөлөс. С. Ефремов
3. көсп. Үчүгэйэ суох, куһаҕан. ☉ Недобрый, неблаговидный
Отчуот обсерватория уопсай аатыгар күлүктээх санааны хаалларбыт. В. Яковлев
Олоххо утарсыылар, күлүктээх өрүттэр, итэҕэстэр аҕыйаҕа суохтар. «ХС»
♦ Уол оҕо үс күлүктээҕэ — булугасталыгас өйдөөх, сытыы-хотуу эдэр киһи. ☉ Находчивый, шустрый, бойкий молодой человек
Орто уол кус быһый, ат бөҕө, уол оҕо үс күлүктээҕэ, киһи бөҕө бэрийэр бэрдэ буолан тахсыбыт. Саха ост. II. Үс күлүктээх киһи — сыыһахалты туттаран, ону-маны булар-талар түөкүн киһи. ☉ Пройдоха, жулик.

I 1) человек, персона || человеческий, людской; эр киһи мужчина; эдэр киһи молодой человек; киһи аймах человечество; киһи тыла а) человеческое слово, людская речь; б) людская молва; киһи тыла уоттааҕар абытай погов. человеческое слово жжёт пуще огня; 2) кто-то, некто || чей-то, чужой; манна киһи сылдьыбыт здесь кто-то был; киһи киэнэ чужая вещь; киһи киэнигэр баҕарыма - бэйэн киэниттэн матыаҥ посл. не желай чужого— своего лишишься.
II частица модальная, выражает желание говорящего, употр. с ф. гл. прош. результативного вр. или именем обладания на =лаах бы; көрбүт киһи увидеть бы; саалаах киһи иметь бы ружьё; туох эмэ тустаах үлэлээх киһи иметь бы какую-нибудь определённую работу; кинини көрсүбүт киһи встретить бы его; киһи аһыныах выражает жалость: киһи аһыныах , тоҕо кыратай ! какой же он маленький, бедняга!; киһи аһыныах , ытыы турара он стоял и плакал, и было жаль его; киһи күлүөх смешно; киһи күлүөх , остуоруйаны дойҕохтоомо ! что ты мне сказки рассказываешь, смешно!; киһи кыбыстыах даже стыдно, просто неудобно; киһи кыбыстыах инньэ диэбитэ баар он так и сказал, даже стыдно было ; киһи кыпыйыах зло берёт; как досадно; киһи кыпыйыах кини өссө күлэр он ещё и смеётся, прямо зло берёт; киһи кэлэйиэх выражает досаду, глубокое разочарование, вызванные чьим-л. неблаговидным поступком или неудачными действиями: табаарыпым буолуохсут , киһи кэлэйиэх , инньэ гынна а мой, с позволения сказать товарищ, к моему глубокому разочарованию, поступил так; киһи кэлэйиэх , бу сытар куобаҕы сыыһан кэбиһэр к досаде, он промазал в зайца, лежащего совсем близко; киһи саатыах стыдно; к стыду; киһи саатыах , саамай бастыҥ үлэ-һиппит ыйдааҕы былаанын толорботох к стыду, самый передовой работник не выполнил свой месячный план; киһи өһүргэниэх выражает обиду на чьи-л. слова или смех: киһи өһүргэниэх , күлэн тоҕо барда он вдруг разразился таким смехом, что впору было обидеться; киһи өһүргэниэх , дьон ортотугар инньэ диэтэ он при всех сказал такое, что можно было обидеться; киһи үөрүөх к радости; киһи үөрүөх , оҕолорбут үчүгэйдик үөрэнэллэр к радости, наши дети хорошо учатся; киһи хомойуох к огорчению; киһи хомойуох , бүгүн ардахтаах тымныы күн буолла к огорчению, сегодня дождливый холодный день; киһи ымсыырыах как завидно; просто завидно, даже завидно; киһи ымсыырыах , үлэ-лииллэрэ үчүгэйин ! как хорошо они работают, просто завидно!; оҕолор , киһи ымсыырыах , үөрэ-көтө , оонньуу сылдьаллар просто завидно, как ребята веселятся, играют; киһи эрэ буоллар всё-таки; киһи эрэ буоллар дьулайбыт всё-таки он испугался (обычно говорится о незаурядных людях, проявивших в определённых обстоятельствах человеческую слабость); киһи эрэ кыпыйыах любой обидится, кому не будет обидно; киһи эрэ кыпыйыах , кини барытын төттөрү оҥорор кому не будет обидно, он всё делает наоборот.