1. (невиновность) буруй суоҕа, буруйа суох буолуу; 2. (наивность) кэнэн быһыы, кэнэнэ; 3. (девственность) ырааһа, айыыта-харата суоҕа.

возвр.-страд. от дакаастаа = 1) доказывать (напр. свою невиновность, правоту); 2) доказываться, быть доказанным; кини буруйдааҕа дакаастанна его виновность доказана.

сов. 1. (доказать свою невиновность, правоту) кырдьыккын таһаарын, көмүскэн; 2. (оказаться правильным): утверждение врача оправдалось врач этиитин кырдьыга көһүннэ; 3. (окупиться) толун, тилин; затраты оправдались туттуллубут үп тилиннэ.

сов. 1. кого (доказать невиновность, правоту) кырдьыгын таһаар, сөбүгэр таһаар, быыһаа; оправдать подсудимого дьүүллэнээччини быыһаа;2. что чем (признать допустимым) саптар; оправдать неразумный поступок молодостью өйө суох быһыыла-ныытын эдэринэн саптар; 3. что (возместить) толуй, тилиннэр; оправдать расходы ороскуоту толуй; оправдать труд эрэйи тилиннэр; 4. что (подтвердить на деле) толор; оправдать доверие итэҕэли толор.

сов. итэҕэй, чахчытын бил; судьи удостоверились в невиновности подсудимого судьуйалар буруйданааччы бурука суоҕа чахчытын биллилэр.

туохт.
1. Кимтэн, туохтан эмэ быыһанар миэрэни тутун. ☉ Защищаться от кого-чего-л.
Бандьыыттар манна киирдэхтэринэ, биһиги да сэриилэһиэхпитин, көмүскэниэхпитин сөп. Н. Якутскай
Көйүүртэн көмүскэнэн, ытыстарын хаптаҕайынан «тэс» гына сырбатыналлар. Н. Заболоцкай
Үһүс периодка харса суох албастары субурутан очукуо ыллым, киһим олус көмүскэнэн, сэрэттилэр. НЕ ТАО
2. Ыарыыттан харыстан, утарсыс. ☉ Беречься, защищаться от болезни
Сэллигинэн ыалдьааччыны кымыһынан эмтээһин түмүгэр ыалдьааччы организмын ыарыыттан көмүскэнэр күүһэ үрдүүр. ЩМФ ККЭБС
3. Буруйа суоххун, кырдьыккын дакаастаа. ☉ Доказать свою невиновность, правоту, оправдаться
Онтон Семен Романович, иккиһин тыл көрдөөн, бэйэтин көмүскэммитэ. Н. Лугинов
Буруйданааччыларга көмүскэнэр быраап хааччыллар. ССРС К
◊ Көмүскэнэр өҥ — от-мас, сир-дойду дьүһүнүгэр дьүөрэлэһэн, таба көстүбэт буолан, саһан көмүскэнэр өҥ (хол., куобах хаарга дьүөрэлэһэр маҥан өҥө, бочугурас ойуурга таба көстүбэт эриэн өҥө). ☉ Защитная окраска. Айылҕаҕа көмүскэнэр өҥнөөх кыыллар, көтөрдөр үгүстэр

туохт.
1. Кимтэн, туохтан эмэ быыһаа, харыстаа. ☉ Защищать от кого-чего-л., заступаться за кого-что-л., оберегать кого-л. от чего-л.
Таһыйаары гыннаҕына ийэбитигэр сөрөнүөхпүт. Ийэбит көмүскүөҕэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Иккиэйэх киһи бандьыыттары утары туруулаһар, кэпэрэтиип лааппытын малын көмүскүүр кыахтара суоҕа. Н. Якутскай
Илиҥҥи-арҕааҥҥы эҥээртэн Быгыахтыыр сидьиҥтэн Ийэ сир көҥүлүн көмүскээн, Кытаатыҥ, эрэттээр. А. Абаҕыыныскай
2. Киһи туохха эмэ буруйданарын утар, буруйдааччыларга кини буруйа суоҕун өйдөт. ☉ Доказывать невиновность кого-л., защищать кого-л. (в суде), заступаться за кого-л.
Суукка буруйдааҕы көмүскээн тыл эттэ. — [Чоочо — эмээхсиҥҥэ:] «Түөкүн, ороспуой-уоруйах уолгун көмүскүүгүн дуо?» — диэн саҥарпат. Саха фольк. [Суоппуйа:] Чэ, эн төһө да көмүскүү саҥарбытыҥ иһин, кэм булан сылдьар оҕо буолуо. Эрилик Эристиин
3. Туох эмэ санааны, этиини кырдьык, таба диэн өйөө, ол туһугар мөккүс. ☉ Выступать в поддержку кого-л., отстаивать чье-л. мнение, интерес, солидаризуясь с ним
Кэлэктиип миниэнньэтин көмүскээ. — Бэртээхэй тыллар, — Айааны Никита көмүскээтэ. Н. Лугинов
4. Туох эмэ саҥаны оҥорон, суруйан дьон дьүүлүгэр туруоран, сөптөөҕөр, табатыгар итэҕэт. ☉ Защищать (напр., диссертацию, проект)
Үйэтин-сааһын тухары сыралаһан кэлбит үлэтин чөмчөтөн, дуоктарыскай диссертациятын, туох да омуна суох, чаҕылхайдык көмүскээтэ. Н. Босиков
Кууһума кинилэри кытта былырыын саас дипломун бииргэ көмүскээбитэ, онон үчүгэйдик билэр. Тумарча
Аҕыйах хоноот обсерватория салалтата бырайыагы көмүскүү соҕуруу көппүтэ. В. Яковлев