I
даҕ.
1. Олус ыарахан, муҥнаах, киһи сыратын, күүһүн ылар. ☉ Трудный, тяжёлый, сложный
Аппа, хайа, ыарҕа, дулҕа. Кинилэри кыайар, бу эрэйдээх айаны чэпчэтэр, түргэтэтэр кытаанах. Амма Аччыгыйа
Тунаар туундараҕа Дьаҥ-дьаһах, эрэйдээх олох Икки атаҕы Имниин эһэрэ. Доҕордоһуу т. Сүүрбэһис үйэ! Эн ырыаһытыҥ — Мин үһүс чиэппэргэр үөрэнним. Ынырык эрэйдээх ыарыыларгын Сүтэрэ ылгыыргар эрэнним. С. Данилов
Ити үлүгэр таас хайалары, аппалары быыһынан түһэн барыы кытаанах, эрэйдээх буолуо. Г. Колесов
2. Олус түбүктээх, сүпсүктээх, үгүс үлэлээх. ☉ Хлопотный, требующий много сил, полный трудов и лишений, многострадальный
Халыҥ харчыны булуу-талыы эрэйдээх, ыарахан. У. Ойуур
Эрэйдээх кэмнэри аастыбыт, охсуһуу хонуутугар хаан ахта, иэдэстэргэ харах уута куурда. Т. Сметанин. Эрэйдээх дьылбыт буоллаҕына Иккиһин кэлэн иэдэттэ, Элбэх киһи иитимньитин эһээри гынна. Саха фольк.
3. Бэрээдэгэ, иитиитэ суох, куһаҕан майгыннаах. ☉ Трудный, проблемный (о ребёнке)
Киһи тылын букатын истибэт, дьэ эрэйдээх оҕо диэтэҕиҥ. «ХС»
◊ Уһун эрэйдээх — олус буомурбут, бары өттүнэн улаханнык мөлтөөбүт, эрэй бөҕөнү көрбүт (бэйэ туһунан кэриэлийии эмиэ буолуон сөп). ☉ Несчастный, невезучий, незадачливый
Ээ, ол мин, уһун эрэйдээххэ туох үчүгэй олоҕо кэлиэй? М. Доҕордуурап
Ытыыр да, уһун эрэйдээҕим, суох буолбуту хантан эргитиэҕэй? И. Эртюков
II
сыһыан т.
1. Кимтуох эмэ кыһалҕатын өйдүүр, аһынар, уйадыйар быһыы. ☉ Употребляется при выражении говорящим жалости, сочувствия к предмету высказывания
Төрөөнүөскээн борбуйбун көтөхпүт балаҕаным эрэйдээх тураахтаатаҕыҥ. А. Софронов
Эрэйдээҕим оҕото, онно тугу-тугу санаабыта, төһө хоргуппута буолуой? Суорун Омоллоон
Баһыккалаах эрэйдээхтэр өйдөрүттэн тахсыахтарыгар диэри Ньургуһуннарын аһыйбыттара. Дьүөгэ Ааныстыырап
Били ийэлэр эрэйдээхтэр Билигин да кэтэһэллэр: «Баҕар... Туох билиэй», — дэһэллэр. И. Эртюков
2. Дьону абааһы көрөн, күлэн-намтатан этэр тыл. ☉ Употребляется для выражения говорящим пренебрежения, презрения к предмету высказывания
Биирдэ эмэтэ тугу эмэ саҥараары гыннахпына, төрүт саҥарпат — эн эрэйдээх тугу билэҕин, акаары, оннук маннык диир. Н. Неустроев
[Ньукулай:] Эрэйдээх оҕолор, тугу эрэ билэр буолан ынаһыйа сиэлэн эрэр буолла. А. Софронов
△ Бэйэни сэнэнэр, түһэринэр тыл. ☉ Употребляется для выражения говорящим уничижительного отношения к себе
[Спиридон:] Ээ, ону мин эрэйдээххэ кэпсиэ дуо. Бука, таах тахсыбатах киһи буолуо эбээт. С. Ефремов
[Акаары уол — аҕатыгар:] Эн кыһамматаххына, мин эрэйдээх хайдах буолуомуй. Н. Неустроев
Мин эрэйдээх киһи санаатын хайдах диэн мээрэйдиэм буоллаҕай? Бэйэм даҕаны илини-арҕааны билбэт курдукпун. Н. Неустроев