прил. 1. стихийнэй, айылҕа; стихийное бедствие айылҕа быһылаана; 2. (естественный) стихийнэй, тутулуга суох; стихийный характер экономических законов экономическай сокуоннар стихийнэй харак-тердара; 3. (неорганизованный) стихийнэй, тэриллиитэ суох; стихийное рабочее движение стихийнэй рабочай хамсааһын.

I 1) чрезвычайный, исключительный; күлүмэх күүс исключительная сила; 2) беспорядочный, неорганизованный; күлүмэх көлүүр беспорядочное использование рабочего скота.
II диал. ненадёжный, недолговечный; хрупкий; кини оҥоһуута күлүмэх буолар его изделия недолговечны.

даҕ.
1. Дохсун, наһаа түргэн. ☉ Бурный, стремительный, молниеносный
[Ини-биилэр] сырыыга-айаҥҥа тэҥҥэ туруннахтарына, улахана урутуур уонна оту-маһы күлүгүн да көрдөрүө суох күлүмэх көтүүнэн мэҥитэр. С. Федотов
[Хараҥаччылар] эттэрэхааннара күлүмэх көтүүгэ баҕарбыт курдук, кынаттарын кэдэччи туттан ытыллыбыт охтуу сыыйыллаллар. В. Сыромятников
△ Күүрээннээх, эрчимнээх. ☉ Напряженный, без продыху
Манна Ананий Золотовскай, Эһээ Егордуун тыын ылбат күлүмэх үлэҕэ сылдьаллар. М. Доҕордуурап
Күлүмэх үлэ үөһүгэр сыл хонук курдук ааспыта. «ХС»
2. Уһулуччу, ураты. ☉ Исключительный, необычайный
[Ата] Тэһиин быстыаҕынан Чиччигинэс иҥиирдээх, Көнтөс быстыаҕынан Күлүмэх күүстээх Күн Дьөһөгөй оҕото, Дьэлтэччи көрөн турар эбит. П. Ойуунускай
Күлүмэх күүскэ эбии сымса буолуу масчыт-отчут, булчут-алчыт киһиэхэ саамай наадалаах хаачыстыба. ЧМА ЭТНББ
3. Бэрээдэгэ суох, боччума суох. ☉ Неорганизованный, безалаберный
Хаҕыс тыллаах-өстөөх, арыгы айдаан аргыстаах күлүмэх, дьалхаан олохтоох дьону кытта …… үлэлиэхпин баҕарбатаҕым. Тумарча. Революционнай санаалаах ыччат кистэлэҥ мунньахтарыгар күлүмэх мөккүөрдэр буолаллара. «Ленин с.»
4. көсп. Наһаа күүстээх, киһи тулуйбат (хол., ыарыыны этэргэ). ☉ Очень сильный, невыносимый (о боли)
Харахтарбын симэн күлүмэх ыарыыттан туймааран сытабын. «ХС»
ср. др.-тюрк. күлүг ‘непостоянный, преходящий’

1. даҕ.
2. Хомуллубатах, сатаҕай көстүүлээх (туох эмэ). ☉ Неприбранный, неухоженный, разбросанный (о чём-л.)
   Ыстаансыйа дьиэтэ олус ыһыллаҕас уонна кирдээх этэ. Ойуку
   «Муостаҕыт кирдээх, дьиэҕит ыһыллаҕас», — диэн мөҕө-этэ барбат. ПНИ АДХ
   Ат кутуруга ыһыллаҕас буолуохтаах, сиэлин, кутуругун чорботон, бэлиэтээн көрдөрүөххэ сөп. АЭ СТМО
3. Хомуна, сааһылана сылдьыбат. ☉ Неряшливый, небрежный (о ком-л.)
   Эн куһаҕан, өйө, дьаһала суох, ыһыллаҕас дьахтаргын. Н. Босиков
4. көсп. Түмүллүбэтэх, сааһыламматах (хол., өй-санаа); көтүмэх, сатарыйбыт (хол., үлэ). ☉ Несобранный, несосредоточенный (напр., о мыслях); неорганизованный, разлаженный (напр., о работе)
   Үөрэхтэнэн баран туой онно-манна аралдьыйар буолан хааллым, бу иһин дьон ыһыллаҕас буолаллар эбит. Суорун Омолоон. Тылым даҕаны, өйүм-санаам ыһыллаҕас буолан, кэпсиирбин сатаан дьаарыстаабакка эрэйдэнэбин. М. Тролуков. Сэһэн ыһыллаҕас миэстэлэрдээҕин бэлиэтээн сэмэлээһиннэри оҥортуохха сөп. ПБН БЭДь
   Санаа араас күүрээннэрэ киһини ыһыллаҕас, умнуган оҥороллор. ФВН ТС
5. аат суолт. Сатаҕай көстүү, быһыымайгы. ☉ Неорганизованность, разболтанность
   Мунньахха үлэ тэриллиитигэр өссө да ыһыллаҕастар баалларын бэлиэтээтилэр. Н. Апросимов