непосредственная демократия

нареч. прям., перен. непосредственно, прямо || непосредственный, прямой; быһаччы сибээстэс = связаться непосредственно с кем-чем-л.; быһаччы онно бар= идти прямо туда; быһаччы сорудах прямое поручение; быһаччы киһи он человек прямой.

даҕ.
1. Олус туруору, эмпэркэй (сыыр, хайа туһунан). ☉ Очень крутой, обрывистый (о горе)
Тостума сыыры хайыппыт Дохсун сүүрүктээх үрүйэчээн Чурулуур тыаһа билиннэ. П. Тобуруокап
Эмискэ иннибитигэр тостума баҕайы сыыр анныгар үрэх көстө түспүтэ. ҮөАЧҮ
Мохсоҕол тостума икки күкүр таас хайа эмпэрэтигэр олороро. УуУЛ
2. көсп. Туруору, быһаччы (майгы туһунан). ☉ Прямой, непосредственный (о характере человека)
Мин айылҕаттан тостума майгылаахпын. ЧКС ОДьИи
[Кини] сөбүлээбэтэҕинэ, маһы булгу тутар курдук, тостума соҕус дьаһаллаах буолааччы. «ХС»

даҕ.
1. Оҕо курдук, ситэхото илик. ☉ Детский, наивный, незрелый
Бу кэмҥэ [отутус сылларга] Чаҕылҕан, сааһынан оҕотук эрээри, олох эрэйин-кыһалҕатын, күүрсүүтүн-күүрээнин билэн кэлбитэ. Софр. Данилов
Коля бэйэтин оҕотук көрүҥэр холооно суох дьиппиэнник тутунна, лоп-бааччы саҥарталаата. Болот Боотур
Оҕотук да буолларбын, ол саҕана Ойуунускай айымньыларын ааҕан балаччатык билэрим. «ХС»
2. көсп. Оҕолуу кэнэн, судургу. ☉ Подетски наивный, непосредственный, невинный
Дьэ ол кэннэ, мин оччотооҕу кэнэн уонна оҕотук өйбөр, биэрбит тылбын мээнэ кэһэ охсорум табыгаһа суох курдук көстүбүтэ. Н. Заболоцкай
Кини оччотооҕу оҕотук хоһооннорун олус бэргэн, соһуччу тэҥнээһиннэрэ биһигини ордук кэрэхсэппитэ. В. Миронов
Тоҕо оҕотук дууһаҥ аанын Тэлэччи аһаҕас тутаҕын — Ааһар дьон арааһын өйдөөбөккө? Н. Харлампьева

нареч. 1. (по прямой линии) көнөтүк, быһа; 2. (без наклона) көнөтүк, туруору; сидеть прямо көнөтүк олор; 3. быһаччы, быһа (непосредственно); туруору, быһаччы (откровенно); 4. в знач. частицы * олох; он прямо герой кини олох герой.

прил. 1. (ровный) көнө, быһа, быһа барар; прямая линия көнө сурааһын; прямая дорога быһа суол; 2. (гладкий) көнө, будьур-хайа суох; прямые волосы көнө баттах; 3. ж.-д. (беспересадочный) быһа, быһа сырыылаах (аара тохтообот); прямое сообщение быһа сылдьыһыы; поезд прямого сообщения быһа сырыылаах поезд; 4. (непосредственный) быһаччы; это его прямая обязанность бу кини быһаччы эбээһинэһэ; 5. (правдивый) көнө, судургу; прямой человек көнө киһи; прямой ответ көнө эппиэт; 6. (явный, открытый) көстөн турар, илэ, аһаҕас; прямой обман көстөн турар албыннааһын; 7. мат. көнө; прямой угол көнө муннук; 8. в знач. сущ. прямая ж. мат. көнө, көнө сурааһын; провести прямую көнөтө тарт; # прямая речь грам. сирэй саҥа; прямое дополнение грам. көнө толоруу; в прямом смысле слова тыл тустаах өйдөбүлүнэн; прямая линия родства быһаччы утумнаах уруулаһыы; прямая кишка анат. көнө оһоҕос; прямое попадание быһаччы табыы (снаряд, мина, бомба сыалга чопчу түһүүтэ).

1. сыһ.
2. Онон-манан эргиппэккэ, ким-туох эмэ нөҥүө буолбакка. ☉ Непосредственно, прямо, без посредников
   Куруһуогу «Народная воля» уопсастыба геройдара А. Желябов, С. Перовская бэйэлэрэ быһаччы салайбыттара. П. Филиппов
   Иитии диэн бу учуутал уонна оҕо быстыспат духовнай сибээстэһиилэрэ. Оскуола дириэктэрэ оҕолору быһаччы ииппэт, учууталларын нөҥүө иитэр. «ХС»
3. Туох да саарбаҕалааһына суохтук, көнөтүк (эгили-бугулу буолбакка). ☉ Прямо (без всяких сомнений); напрямик
   «Уоһук, саарыыр буоллаххына, быһаччы эт, биһиги атын киһини булуохпут», — диир Платон Слепцов. Н. Якутскай
   Суруйааччы сиэрдээх майгы, үтүө быһыы туһунан санаатын быһаччы эппэт, кимиэхэ да соҥнообот. Эрчимэн
   Үгүс киирии тыла суох кырдьыгы быһаччы суруйабын. Н. Лугинов
4. даҕ. суолт. Ким-туох эмэ нөҥүө буолбатах, онон-манан эргитиитэ суох. ☉ Непосредственный, прямой
   Кини [Поляков] саараҥныы барбакка, быһаччы начаалынньыгын — трест управляющайын Конунников сыыһаларын арыйар. Софр. Данилов
   «Биһиги ити Коробейниковтары аны сааскыга диэри хам бааччы олордорбут сөп дуо?» — диэн дакылаатчыт быһаччы боппуруос туруорар. Н. Якутскай
   Исполком бэрэссэдээтэлэ И.Е. Сергучев дакылаатын дьүүллэһиигэ түөрт киһи тыл эппитэ, биэс пууннаах быһаччы уураах ылыныллыбыта. ПДИ КК

аат.
1. Сир анныттан туһалаах баайдары (хол., чоҕу, алмааһы) хостоон таһаарарга аналлаах туруору эбэтэр сытыары хаһыллан оҥоһуллубут тутуу. ☉ Вертикальная или наклонная горная выработка, имеющая непосредственный выход на поверхность, шахтенный ствол
Саахта үөһээ буора сиҥнибэтин диэн баҕана туруоруллар. Н. Якутскай
Саахтаттан уруудалаах вагонеткалары лифт көтөҕөн таһааран бункерга сүөкүүр. М. Ефимов
1935 сыллаахха бастакы мэхэнисээссийэлэммит саахталар үлэҕэ киирбиттэрэ. «Чолбон»
2. Сир анныттан туһалаах баайдары хостоон таһаарар дьону, тутуулары үлэлэтэр, дьаһайар хайа барамыысыланнаһын тэрилтэтэ. ☉ Шахта (горнопромышленное предприятие)
Эһиги, суруналыыстар, …… саахта үлэтин туһунан соччолоох суруйуугут суох. Т. Халыев
Саахтаны уопуттаах горняк Фома Васильевич Тарасов салайара. «ЭК»
3. Оонньуу: иккилии буолан, илиилэрин үөһэ холбуу тутан, субуруһа тураллар. Хас да киһи инники турар дьоннортон саҕалаан илиилэрин аннынан бүтүөхтэригэр диэри бараллар. Аара сөбүлээбит киһилэрин илиилэриттэн ылан, алларанан илдьэ бараллар уонна саамай кэннигэр турунан кэбиһэллэр. Доҕотторун былдьаппыт дьоннор эмиэ бастакы оҕолор илиилэрин аннынан баран иһэн сөбүлээбит киһилэрин илиититтэн сиэтэн илдьэ бараллар, турааччылар бүтүүлэригэр турунан кэбиһэллэр. Турааччылар барбыт дьон оннугар сыҕарыйан иһэллэр. Бары хуорунан ырыа ыллыахтарын сөп. ☉ Массовая игра, напоминающая игру «ручеёк». Бу оҕолор саахтаны оонньуулларын сөбүлүүллэр

I нареч. 1) сквозь, насквозь; супту ас = проткнуть насквозь; 2) прямо, непосредственно; супту миэхэ кэлээриҥ приходите прямо ко мне; 3) безостановочно, беспрерывно; биһиги супту айаннаатыбыт мы ехали безостановочно; супту үлэлээн таҕыста он работал беспрерывно.
II послелог, упр. вин. п. в течение, на протяжении; за; биэс күнү супту в течение пяти суток; түүнү супту үлэлээтэ он работал всю ночь.