1) сходиться для икрометания, сходиться на нерест; метать икру; 2) перен. размножаться в большом количестве.

аат.
1. Үрэҕи өксөйөн ыы тахсан иһэр балык. ☉ Рыба, идущая вверх по реке на нерест. Сотору өксөлгөн кэлиэҕэ
2. Ыы тахсан иһэр балыгы сибиэ, сантыы оҥорон, онно туу уган бултааһын. ☉ Ловля рыбы, идущей вверх по течению на нерест, при помощи запруды и верши. Өксөлгөн балыга
◊ Өксөлгөн атах түөлбэ. — бүтэй тоһоҕотун арааһа. ☉ Разновидность кольев изгороди. Абыйга бүтэй тоһоҕотун өксөлгөн атах дииллэр. Өксөлгөн туу- та — ыы тахсан иһэр балыгы сантыыга уган бултуур туу. ☉ Морда (верша) для ловли рыбы, идущей вверх по течению на нерест. Өксөлгөн туутунан балачча балыгы ылбыт

I 1) удой; надой; биир ыам разовый удой; күнүскү ыам дневной удой; 2) время доения (коров, кобылиц); ыам буола илик доить (ещё) рано; түөртүүр ыам время доения около четырёх часов пополудни.
II 1) икрометание; нерест; 2) период икрометания; сааскы ыам саҕана в период весеннего икрометания; ыам кумаара весенний комар; ыам кумаарын (или бырдаҕын) курдук как весенние комары (о бесчисленном множестве кого-чего-л.); ыам ыйа месяц май (букв. месяц икрометания).

аат.
1. Ынаҕы ыыр кэм. ☉ Время доения коров
[Хобороос:] Ынахпыт ыама хойутаата, оҕолоор. А. Софронов
«Сарсыарда ынах ыамыгар кэлбэккэ быһа хотойо сылдьаар», — диэтэ хотуна. Күндэ. Күннэтэ аайы биирдии ынаҕым ыам аайы биэрбит үүттэрин суруйааччыбын. Биэс т.
2. Биир ыаһыҥҥа эбэтэр төһө эрэ кэм устата ыаныллар үүт. ☉ Количество молока, выдаиваемого за один раз или за определённый срок
Сүөһүлэрэ арыый сыһыйдылар. Илиитэ да үөрэнэн барда. Ол да буоллар, үүтүн ыама букатын кыра. А. Фёдоров
Сыллааҕы ыамы биир сиргэ мунньар буоллар, остуоруйаҕа этиллэр уйгу-быйаҥ ойбонуттан итиэ суох этэ. И. Данилов
Сотору үүт ыама үксээн барбыта. И. Данилов
3. Күөл балыга искэҕин ыыр кэмэ. ☉ Время икрометания озёрных рыб, нерест
Саас балык ыамын саҕана, собото күөл кытыытыгар тахсан, иэнинэн лаһыйар буолара. Н. Якутскай
[Ньукуус:] Ээ, оттон билигин бу ыам саҕана муҥхалыахха саамай сөп. Күндэ
Хатыҥчаана эбэҕэ балык ыамын кэмигэр хомуһун быыһа балыгынан быллыгырыыр. М. Попов
♦ Ыам балыгын курдук көр балык. Киһи аймах ыам балыгын курдук барҕарар, күөс курдук өрө оргуйар кэмигэркэрдиитигэр төрөөн-үөскээн, социализм дьоллоох, көҥүл саарыстыбатыгар биирдэ чүөмчүлээн түспүппүт. Суорун Омоллоон. Ыам бырдаҕын (кумаарын) курдук — олус элбэх, ахсаана суох элбэх. ☉ Рой, несметное число, мириады комаров, гнуса
Ыам бырдаҕын курдук кэмэ суох кымырдаҕастар кыймаҥнаһа түспүттэрэ. И. Федосеев
Хоохунча кинээс табата ыам бырдаҕын курдук. А. Сыромятникова
Ыам кумаарын курдук үгүс дьон кэлэн-баран, үлэлээн-хамсаан ирбэнньиктэһэ сылдьаллар. А. Фёдоров
◊ Киэһээҥҥи (киэһээ) ыам (ынах) көр киэһээҥҥи
Оол курдук, үрэх тамаҕыттан пиэрмэ сүөһүлэрэ киэһээ ыамҥа иһэллэрэ көһүннэ. Далан
Дьахталлар киэһээҥҥи ыамнарыгар сырсаллар. А. Бэрияк
Күнүскү ыам (ынах) көр күнүскү. Ала бургунас бүгүн күнүскү ыамыгар кэлбэтэ. Н. Заболоцкай
[Сибиэтэ:] Сарсын күнүскү ыам кэнниттэн мин Бөрүөхэ өтөҕөр баар буолуом, онно эн кэлээр. С. Ефремов. Сарсыардааҥҥы ыам — ынаҕы сарсыарда бастаан ыыр кэм. ☉ Утренняя дойка
Сарсыардааҥҥы ыамҥа хойутаары гынным. Түөртүүр ыам көр түөртүүр. Күн, түөртүүр ыам ааһан, арҕаа диэки санньыйан барда. Суорун Омоллоон
Ыам балыга көр балык. Иһийбит уулуссалар уһугуннулар, үлэ дьоно, устудьуоннар, оскуола оҕолоро ыам балыгыныы тоҕо ыстылар. «ХС»
Күөх оттоох кытыыга Күөнэх ыам балыктар Күөл уутун аймыыллар. И. Чаҕылҕан
Ыам бырдаҕа (көр бырдах). Бу түбэлтэ сайын, биһиги хоту дойдубутугар ыам бырдаҕа түһэн турдаҕына, буолбута. Н. Якутскай
Түптэ унаар буруота Түүҥҥү сииккэ сүктэрэр, Ыам бырдаҕын саҥата Симэлийэр, улам сүтэр. «Чолбон»
Ыам кумаара — ыам бырдаҕа диэн курдук (көр бырдах). Ол чуумпутуттан мин кулгааҕым сүүһүнэн ыам кумаара дыыгыныырын курдук чуҥкунаабыта. Н. Якутскай
Ыам кумаара тулабар көймөстөр, Ооҕуй оҕус дьэрэкээн илимин турдар. Л. Попов. Ыам хомурдуоһа — хоҥор өҥнөөх, ойоҕосторунан үрүҥ үс муннук ойуулаах балайда бөдөҥ бөкүнүк хомурдуос. ☉ Майский жук
Ыам хомурдуоһа бары атын үөннэр-көйүүрдэр курдук үс чаастаах: төбөлөөх, түөстээх уонна истээх. ББЕ З
Ханна эрэ түннүк таһыгар ыам хомурдуоһа биир мээр дыыгыныыр. Э. Войнич (тылб.)
Ыам ыйа көр ый II. Ыам ыйын маҥнайгы аҥаарынааҕы ыраас, ылаа күннэр үүннүлэр. М. Доҕордуурап
Ыам ыйа. Балык ыыр, ынах мэччирэҥҥэ тахсан, үүт ыама элбиир. В. Протодьяконов
ср. др.-тюрк. саҕым, уйг. сеҕим, кирг., монг., алт. саам, бур. һаам ‘удой’