аат., түөлбэ. Дьону кытта сатаспат, иирээннээх киһи. ☉ Неуживчивый, с вздорным характером человек.

I
аат.
1. Быһан ойуулуурга туттуллар үс кырыылаах сытыы уһуктаах ыһыы. ☉ Трехгранный резец для гравировки
Ыҥыыр сирэйин үрүҥ көмүс лиискэ араас сахалыы ойууну түһэрэн кирдиэҕинэн эбэтэр чеканканан охсон киэргэтэллэрэ. МАП ЧУу
Кини кирдиэҕинэн арааһы барытын ойуулуон олус баҕарар. «Чолбон». [Ойуулааччылар] сүрүн инструменнара саха быһаҕа буолар уонна кирдиэх быһах. «Саха с.»
2. Кирилиэс кырыыта. ☉ Грань ступеньки крыльца, лестницы
Кирилиэс кирдиэҕэр атахпын сотуннум. — [Хобулугуҥ тыаһа] Көрүдүөр киэҥэр, Кирилиэс кирдиэҕэр Улам-улам иһиллибэт буолла. С. Данилов
II
даҕ., кэпс. Туохха да киириммэт, өһөс. ☉ Неподатливый, упрямый, неуступчивый. Кини кирдиэх, өһөс киһи. Кирдиэх киһилиин киһи кыайан үлэлээбэт
ср. орд. кердик ‘сварливый, неуживчивый, злобный, плохой, злой нрав’, бур. хердии ‘затвердевать, засыхать (о коже), упрямиться (о детях)’

иҥмэт-баппат - киһини кытта сатаан тапсыбат; хадаар. ☉ Неуживчивый, несговорчивый
Аанньа билбэт киһи омос саныаҕар иҥмэт-баппат, ыган-түүрэйдээн да барыах айылаах хабыр-хаҥыл бартыһаанныы майгытын ыһыктыбакка аттаныах чинчилээх кырдьаҕас ис-иһигэр киирдэххэ киһи үтүө тылын ылынымтыата, үөрэххэ, сайдыыга сүрэҕинэн-быарынан тардыһара олус арылхайдык, итэҕэтиилээхтик арыллар. ФЕВ УТУ
Бытархай бурсууйтан тахсыбыт иҥмэт-баппат сорох дьон М.К. Аммосовы абааһы көрөннөр мэһэйдээн эрэйдииллэр. «ХС»; иҥэ-бата сатаан - 1) тугу да гынара суох буолан. ☉ От безделья, от нечего делать
Дьиэҕэ хаайтаран олороҕун, ол иһин, иҥэ-бата сатаан эҥин-араас буолаҕын... «ХС»; 2) бара-кэлэ сатаан, кыһалҕаттан, ыксаан. ☉ Не имея другого выхода
Сүрдээх дьахтар, иҥэ-бата сатаан, ити кырдьаҕас түөкүҥҥэ эргэ тахсыбыта. А. Сыромятникова; иҥэн-батан сылдьыбат (олорбот) - сүгүн буолан сылдьыбат (олорбот). ☉ Спокойно, тихо, смирно не может (жить, сидеть, ходить и т. д.)
Икки ааттаахтар Иҥэн-батан сылдьыахтара суоҕа. П. Ойуунускай
Тугун сүрэй тылыҥ-өһүн, атыыһыт ама киһи! - Даайыс иҥэн-батан олорбото. А. Сыромятникова