сыһ. Кимниин-туохтуун эмэ бииргэ, булкуһа. ☉ Вместе, совместно с кем-л.
Сорохтор хамначчыт Союһун кытта былааһа хаамтылар. М. Доҕордуурап
Түүлээхтии, тыа маһын уһаара, Сиртэн үүнүүтүн хомуйа, Нууччалыын, сахалыын былааһа Тыаҕар олоортор, Мухтуйа! Дьуон Дьаҥылы

аат.
1. Судаарыстыба нэһилиэнньэтэ, дойду бүттүүн дьоно. ☉ Население государства, страны, народ
Кытай норуота.  Корея норуотун Кэскиллээх дьыалата Көҥүлгэ дьулуһар Кыр дьыга кыайыаҕа. С. Зверев
Бүтүн Сэ биэскэй норуот үлэлиир. Биһиэхэ боруоҥҥа анаан айар, тутар. Т. Сметанин
2. Омук, наассыйа. ☉ Нация, националь ность, народность
Саха норуота. Нууч ча улуу норуота.  Саха норуотун кэтит кэскилин, тэбэр сүрэҕин ииппит, хорук тымыра буолбут өрүс диэн ааттыахтарын да ааттыыллар эбит. П. Ойуунускай
3. Дойду сүрүн үлэһит маассата. ☉ Народная масса
Көҥүл норуот.  Ярос лавскайдаах нуучча үлэһит норуотун саха дьадаҥыта батыһыахтаах диэн үөрэтэллэр. М. Доҕордуурап. Баттал сыабыгар муҥнанар Кулут норуоккун харыстыыр — э н ы рыаҥ, с үл л эр этиҥн ии, Баай оройугар күүрэрэ, Т э т и ҥ м а с с э б и рдэҕинии Кинини титирэтэрэ. Эл лэй
4. Дьон, дьон бөлөҕө. ☉ Люди, группа людей
Оҕолор — көрдөөх норуот.  Ок-сиэ, норуот иннигэр тыл этэр диэн кытаанах, кыбыстыылаах да буолар эбит. А. Бэрияк

I
былаа диэнтэн холб. туһ. Муҥ булсуспатын, Сор солбонуппатын, Алдьархай ааҥнаабатын, былаҕай былааспатын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Чаччыынаны чаастанабын, Быыбарынайга былааһабын, Сэтээтэли сэргэстэһэбин. Суорун Омоллоон
Мин туран дьоҥҥо былааһабын. М. Доҕордуурап
Мутукчалаах боруода ортотугар тиит баһыйар, киниэхэ харыйа уонна эриэхэлээх мас (сыалаах) былааһаллар. МС МК
II
аат.
1. Судаарыстыбаны салайар быраап, политическай баһылыктааһын. ☉ Власть (политическая)
Үлэһит былааһын көмүскүөх буоламмыт, Үҥүүнү-ыстыыгы тутаммыт турбуппут. П. Ойуунускай
Сэбиэскэй былаас өрөгөйдөөбүтэ. Онтон ылата Максим Аммосов уонна Платон Ойуунускай албан ааттара күн аайы ааттанар буолбута. Амма Аччыгыйа
2. Киин уонна олохтоох былаас уорганнара. ☉ Власть (органы центральной и местной власти)
Былаас Дьокуускайдааҕы бэрэстэбиитэлинэн оробуочайдар дьокутааттарын сэбиэтэ буолар, ханнык да мантан атын тэрилтэлэр дьаһаллара сокуоннайынан ааҕыллыбат. Амма Аччыгыйа
Хас-хас былаас уларыйда. С. Ефремов
Дьадаҥы аймахха ходуһа бэрдин Сэбиэскэй былаас бысталаан биэрдэ. Эллэй
3. Кими-тугу эмэ салайар, дьаһайар быраап уонна кыах. ☉ Власть (право и возможность управления, распоряжения кем-чем-л.)
Былааскын үрдэппиккин, батараактары мунньахтан үүрбүккүн. С. Васильев
Бэйэҕэ эрэл, бэйэ кыаҕын иһинэн былаас баар. Бу икки сыл устата аҥардас институт кылаабынай архытыактарын дуоһунаһыгар олорон баһаам үлэни оҥордум. Н. Лугинов
Эбээннэр, эбэҥкилэр, чукчалар, дьүкээгирдэр ортолоругар биистэр баһылыктара бэйэлэрин былаастарын, сабыдыалларын ыһыкта иликтэрэ. И. Аргунов
◊ Былааска киир — судаарыстыбаны салайыыны саҕалаа, былааһы ыл. ☉ Взять власть, встать у власти. 1933 сыллаахха Германияҕа нацистар былааска киирбиттэрэ

аат. Хайа эмэ сир, дойду олохтоохторо бүтүннүүтэ. ☉ Население, люди, народ, населяющий какую-л. местность, жители страны
«Сириҥ-дойдуҥ, дьонуҥ-норуотуҥ Холобура суох элбэх эбит», - диэн, Хоруол Харбас баайы хайҕаата. П. Ойуунускай
Онон, дьон-норуот туһугар чахчы кыһаныахтара диир дьоннору араас дуоһунастарга аныыллар. Болот Боотур
Самныбат сахабын сырдыкка салайан, Сайдыылаах суолларын аартыгын арыйан, Дьон-норуот дьылҕатын дьоҕурдаан айаҕын, Дьол, көҥүл уйата Дьокуускай куоратым. И. Чаҕылҕан
△ Аан дойду киһитэ барыта. ☉ Все человечество
Киһи аймах киһиэхэ быраат, убай курдук сыһыаннаһар кэмэ кэллэҕинэ, дьон-норуот барыта дьоллоохтук олорор үйэтэ кэллэҕинэ, икки атахтаах Ыйга ыттар суолу оҥоруо. Н. Якутскай

сыһ.
1. Көнөтө суохтук, түөрэҥэлээн, байааттаҥнаан ыла-ыла (хаамп, хамсан). ☉ Покачиваясь, пошатываясь (идти, лететь)
[Дааҕынай кыылым] Тэнтик-мунтук көппүт, Тэлиэс-былаас дайбаабыт. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Хабылдьыйа Харытыана] тахсан тэлиэс-былаас хаамыталыыр. Күндэ
Баачыка холуочук тэлиэс-былаас дайбаан киирэр. И. Гоголев
2. көсп., кэпс. Толкуйа суох, толкуйдаабакка (хол., саҥар, дьаһай). ☉ Необдуманно, бестолково (напр., говорить, распоряжаться)
[Соҕотох бэйэтэ] тэлиэс-былаас хамаандалаабыт үлэтэ ыпсыыта кыттыбакка, кини мэлдьи туолката суох түбүк үөһэ түһэ сылдьар. «ХС»

народ; советскай норуот советский народ; норуоттар доҕордоһуулара дружба народов.

народовластие

народная правотворческая инициатива

советы народных депутатов

публичная власть

органы публичной власти

в разн. знач. власть; Советскай былаас Советская власть; олохтоох былаас органнара органы местной власти; итинэн кини былааһа бүтэр на этом и кончается его власть.

власть

функциональное разделение власти

горизонтальное разделение властей

вертикальное разделение властей

организация власти

разделение властей

местная власть

бюджетные полномочия органов государственной власти

юридические лица публичного права

нареч. шатаясь (ходить); зигзагами (лететь); тэлиэс-былаас хаамп = идти шатаясь; тураах тыал утары тэлиэс-былаас дайбаан иһэр ворона против ветра летит зигзагами.

n. people, populus, folk