сущ
ноҕурууска (хос үлэ)

ноҕурууска (1. Ханнык эмэ механизма а, дэтээлгэ бэриллэр куустэр холбуу, уопсай дьайыылара; 2. Электрическэй прибордар, лаампалар биирдиилээн уонна уопсай ылар куустэрэ о. д. а.)

хараҕа, истиип (массыына чаастарын хамсаабат гына холбооттуурга эбэтэр хомуллар дэтээллэри оннуларын булларан хомуйарга аналлаах дэтээл. Тас быһыыта кылгас кыра силииндир эбэтэр куонус курдук. Аналларынан, тас быһыыларынан эҥин арахсар көрүҥнэрэ элбэх. Ноҕурууска улааттаҕына быһа ыстанан чаастар (сүрүн дэтээллэр) эмсэҕзлээһиннэрин таһаарбат X. эмиэ баар.)

туохт. Баранан бар, аччаа (кыаҕы таһынан буолбуту этэргэ). ☉ Подходить к концу, кончаться, завершаться (напр., о работе)
Арааһа, сарсын таачыкалааһын үлэтэ суҕарыыһы. У. Нуолур
Күн ахсын турбут атаҕы уларыппакка, олорбут сиһи көннөрбөккө толору күүһүнэн үлэлээһин. Ол үрдүнэн сыл ахсын суҕараабат үлэ, көҕүрээбэт ноҕурууска. «ХС»
Арай, кыыл таба моһуоктаата. Бэйэбит бултаһан көрөбүт да, суҕарыах быһыыта биллибэт. ВВ ЫСЫ

муҥутуур тулуур (маты-рыйаал хатыланар ноҕуруусканы төһө төгул теһөнү алдьаммакка тулуйара.)

даҕ.
1. Туохтан эрэ ситимнээх; кимтэн-туохтан эрэ бэриллэн иһэр. ☉ Связанный с чем-л.; передающийся из поколения в поколение, унаследованный, преемственный
Уоттан утумнаах, таастан таайдаах, оттон удьуордаах, тимиртэн түөһэлээх баар үһү (тааб.: хатат). Мин улууһу алдьаппыт түөкүн эбит буоллахпына, түөкүн утумнаах диэн кырдьаҕас сэһэнэ баар, оччоҕо ити бэйэҥ уолуҥ эмиэ улууһу алдьатар түөкүн буолаарай. МНН
Сырыы аайы атын-атын балаҕаннарга мунньуста сылдьан, Пётр Первэй саҕанааҕы кэмтэн утумнаах үҥкүүнү өрүтэ ойуоккалаан үҥкүүлүүллэрэ. Эрилик Эристиин
Этнографтар бары саха кырыымпатын нуучча скрипкатыттан утумнаах дииллэрэ. ЧАИ СБМИ
2. Тохтоло суох, дьүккүөрдээх (үксүгэр үлэ туһунан). ☉ Непрерывный, последовательный (обычно о работе)
Утумнаах үлэттэн эрэ биһиги, учууталлар, үлэбитигэр туох эмэ түмүк тахсар. Далан
Манна сүөһү боруодатын тупсарыыга утумнаах үлэ ыытыллар. И. Федосеев
Оскуолаҕа тулалыыр эйгэни харыстааһыҥҥа утумнаах үлэ барар. А. Чугунов
Быччыҥнарга ноҕуруусканы улам-улам улаатыннарар, утумнаах эрчиллии түмүгэ үчүгэйдик биллэр. «ББ»

чорбох (1. Дэтээл механизм атын дэтээлин куоһааҕар эбэтэр үүтүгэр киирэр аналлаах чорбоҕоро. Ч. кээмэйэ, быһыыта ол куоһаах эбэтэр үүт киэнин курдук буолар; 2. Баал биир уһугунааҕы, үксүгэр, радиальнай ноҕуруусканы (күүһү) ылар моонньо (цапфа).)

аптамаат араарын-ньык (электрическэй сүүрээн сыабын киһи көмөтө суох бэйэтэ араарар, холбуур оноһук. Холобура, телеграфка туһаныллар мөлтөх электрическэй сүүрээни кылгас кыл-гастык тохтотор А. а. — телеграф күлүүһэ, онтон мөлтөх сүүрээни тургэнник араара-араара холбуур А. а. — быһытталаайы (прерыватель), итинник сүүрээн хайысха-тын уларытар А. а. — коммутатор дэнэр. Оттон электрическэй ситим ноҕурууската наһаа улааттаҕына бэйэтэ араарар оноһугу харысхалык (предохранитель) дииллэр.)