прил. утумнаах, уруккуну кытта ситимнээх; преемственная связь утумнаах ситим.

прил. 1. (непрерывный) утум-ситим, утуу-субуу; 2. (логичный, закономерный) утумнаах, биир сүрүннээх; последовательное рассуждение утумнаах толкуйдааһын.

ж. I. утума-ситимэ; 2. (логичность, закономерность) утумнаах буолуу; утумнааҕа, биир сүрүннээҕэ.

ж. трилогия (биир автор уопсай идеялаах уонна биир утумнаах сюжеттаах үс айымньыта).

тупсар диэнтэн хай
аата. Манна сүөһү боруодатын тупсарыыга утумнаах үлэ ыытыллар. И. Федосеев
[Укуруоп] ас амтанын тупсарыыга туттуллар. КММ ОК
Саха дьахтарын олоҕун-дьаһаҕын тупсарыыга улахан болҕомто ууруллубута. АИА КХО

сыһ., кэпс. Ситимнээн, бэйэ-бэйэлэрин кытта дьүөрэлэһиннэрэн; ситимнээхтик. ☉ Обеспечивая связь между кем-чем-л., согласованность действий кого-чего-л.; согласованно
Салалта производство биирдиилээн учаастактара чуолкайдык уонна сибээстээхтик үлэлииллэрин …… хааччыйар аналлаах. ЭБТ
△ Ситимнээн, утумнаах-ситимнээх гына, ситимнээхтик (хол., саҥар). ☉ Соблюдая логическую и формальную согласованность, связно, согласованно (напр., говорить)
Саха тылыгар сибээстээхтик үөрэтии ирдэбилин тутуһуу төрөөбүт тылы биллэрии ордук көдьүүстээх буолуутугар туһуланар. ФГГ СТМЛ

сыһ. Түргэнник, биллэрдик (хол., оҕо улаатарын, мас үүнэрин туһунан). ☉ Быстро, стремительно (напр., расти — о ребёнке, растении)
Ол биэс тииттэн арыый ойуччулара — Уҥа өттүгэр турааччылара — Ордук үөлэнник үүммүтэ, Ордук түргэнник үрдээбитэ. Болот Боотур
Үөл талах тэҥэ кыыс оҕо Үөлэнник үүнэр диэтэҕиҥ! Баал Хабырыыс
Үөлэнник улаатымтыа, дьылы тулуйумтуо, төрөлкөй бөдөҥ сүөһүнү үөскэтэргэ утумнаах үлэ ыытыллар. В. Протодьяконов

прил. 1. (ровный) көнө, быһа, быһа барар; прямая линия көнө сурааһын; прямая дорога быһа суол; 2. (гладкий) көнө, будьур-хайа суох; прямые волосы көнө баттах; 3. ж.-д. (беспересадочный) быһа, быһа сырыылаах (аара тохтообот); прямое сообщение быһа сылдьыһыы; поезд прямого сообщения быһа сырыылаах поезд; 4. (непосредственный) быһаччы; это его прямая обязанность бу кини быһаччы эбээһинэһэ; 5. (правдивый) көнө, судургу; прямой человек көнө киһи; прямой ответ көнө эппиэт; 6. (явный, открытый) көстөн турар, илэ, аһаҕас; прямой обман көстөн турар албыннааһын; 7. мат. көнө; прямой угол көнө муннук; 8. в знач. сущ. прямая ж. мат. көнө, көнө сурааһын; провести прямую көнөтө тарт; # прямая речь грам. сирэй саҥа; прямое дополнение грам. көнө толоруу; в прямом смысле слова тыл тустаах өйдөбүлүнэн; прямая линия родства быһаччы утумнаах уруулаһыы; прямая кишка анат. көнө оһоҕос; прямое попадание быһаччы табыы (снаряд, мина, бомба сыалга чопчу түһүүтэ).

даҕ., кэпс.
1. Кимитугу эмэ кытта ситимнээх, хардарыта сыһыаннаах эбэтэр тутулуктаах; ситимнээх. ☉ Имеющий связь с кем-чем-л., поддерживающий связь с кем-л.; взаимообусловленный с чем-л.
Ол да буоллар кинилэр ортолоругар бэрт кистэлэҥинэн бартыһааннары кытта сибээстээх оҕолор эмиэ бааллара. Суорун Омоллоон
Кылбановскай — биһиэхэ аптарытыат. Сойууска дьоһун үлэлэри биэрбит эһиги обсерваторияҕыт аата кини аатын кытта сибээстээх! В. Яковлев
Аан дойдуга бары барыта сибээстээх, төрүөттээх, биричиинэлээх. ДИМ
Бу муҥурдаах уонна куртах нервнэй-рефлекторнай сибээстээхтэриттэн тутулуктаах. ВА ОМЫа
2. Балаһыанньалаах, кыахтаах дьону кытта билсэр-көрсөр, билсиилээх. ☉ Имеющий связи, близкое знакомство с влиятельными людьми. Киэҥ сибээстээх киһи
□ Ол биир рецензия сыыһын суруйар улахан үһү дуо? Ол оннугар үгүс сибээстээх табаарыстанан хаалыаҥ этэ. Далан
Унитааһы, араакыбынаны Уларытыахха наада аны. Балары да булаттыаҕым, Ыскылааттан ылаттыаҕым, Ыкса онно сибээстээхпин, Ылсарбэрсэр иэстээхпин. «ХС»
3. Ис хоһоонунан утумнаах-ситимнээх. ☉ Имеющий логическую последовательность, связь (напр., о речи, мыслях)
Ис хоһооннорунан уонна грамматическай тутулларынан бэйэ-бэйэлэрин кытта сибээстээх хас да этии тиэкис дэнэр. ПНЕ СТ

1. аат.
2. Быа бэйэтэ бэйэтигэр эрийэ тутуллан ыга тардыллыбыта. ☉ Затянутая петля, узел
   Оҕустарын тартардылар, салҕааһыннарын түмүгэ ыйыллан, быа уһаата, бурҕалдьы кэҥээн, оҕус арҕаһыгар мүччү ыстанан таҕыста. Амма Аччыгыйа
   Мин туох буолбутун тута сэрэйдим: бөрө маамык быа төбөтүнээҕи түмүгүттэн ытырбыт. Т. Сметанин
   «Гордий баайыыта» диэн ааттаммыт ол быа түмүгүн сүөрэ сатаан бэрт үгүс дьон таах эрэйдэммиттэрэ. КФП БАаДИ
3. көсп. Туох эмэ бүтэһиктээхтик быһаарыллыбыта, бүтэһиктээх быһаарыы. ☉ Окончательное решение, итог, заключение
   Дайбыырап ыскылааттарыгар инвентаризацияны устуу бу нэдиэлэ иһинэн бүтэр, онтон түмүк тахсыаҕа. М. Попов
   Итинтэн барытыттан туох түмүгү оҥоруохха сөбүй? П. Егоров
   Кини олоҕун биир суол кэрдииһигэр түмүк оҥоһунна. Н. Заболоцкай
   Бүгүн манна буолбут аһаҕас кэпсэтииттэн хайахайаҕыт наадалаах түмүгү оҥостунаргыт эрэйиллэр. В. Яковлев
   △ Ханнык эмэ үлэ эбэтэр туох эмэ түмүктүүр көрдөрүүтэ. ☉ Вывод, результат, итог (напр., какого-л. труда)
   Утумнаах үлэттэн эрэ, биһиги, учууталлар үлэбитигэр туох эмэ түмүк тахсар. Далан
   Ити мөккүөрдэрин түмүгүн быһаарсаары, Настя тиийэн кэлбитэ. Н. Якутскай
   Дириэктэр, …… сайыҥҥы үлэ түмүгүн кэпсии куорпустары кэритэр, оҕолору көрдөрөр. Н. Заболоцкай
4. даҕ. суолт. Бүтэһиктээх, тиһэх. ☉ Заключительный, завершающий
   Түмүк хартыынаҕа Кутурҕан Куо санныгар эриэн кыылы таҥнары сүгэн киирэр. Н. Заболоцкай
   Уол оҕо уйана-хатана биллэр эппиэттээх түмүк түгэнэ тирээн кэллэ. Г. Колесов
   Дьылбыт түөрт түмүк кэрдииһин Саамай улахана — Кылбаарыйар хаардаах кыһын Бу кэлэн турдаҕа. И. Эртюков
   ◊ Буруйдуур түмүк көр буруйдаа
   [Сууттанааччылар] сорохторун адьас сотору бүтэрэн, буруйдуур түмүгү суруйуохтаах. М. Попов. Түмүктүүр тыл тыл үөр. — этии биир уустаах чилиэннэрин түмэн солбуйар тыл. ☉ Обобщающее слово. Бу этиигэ түмүктүүр тыл ханан турарын быһаар. Түмүк тыл — этиллибит санааны түмэн этии. ☉ Заключительное слово
   Тыл этээччилэр бүппүттэрин кэннэ Кыра Хабырыыс түмүк тылын эттэ. Эрилик Эристиин