Якутские буквы:

Якутский → Якутский

нуота

I
аат., муус.
1. Музыкальнай дорҕооннору ойуулаан көрдөрөр графическай бэлиэ, сурук, дорҕоон бэйэтэ. ☉ Но та
Ырыаҕа нуота, мелодия диэн баар буоларын туһунан учуутал кэпсээн көрбүтүн кыайан өйдөөбөтүлэр. Ам ма Аччыгыйа. «Күөрэгэй» ырыатын хайа эрэ ырыаһыт тардар да тардар. Уу, үрдүк да нуотаны ылар. Суорун Омоллоон
Өскөтө ким эмэ нуотаны кыайан ылбат буоллаҕына… Семён Гаврильевич оннук дьону дьоҕурдаах ырыаһыттар ортолоругар олордоро. АҮ
2. Бэлиэлэринэн суруллубут музыкальнай айымньы тиэкиһэ. ☉ Текст музыкального произведения, изображённый гра фически, ноты
Нуотаҕын таһааран оон ньоо.  Бааһы, а л ь т а н ы , и к к и с к р и пканы Нуотаны б улан, кү өх хонуу га, Бар дьону оонньоон көччүтээри. Мас анныгар олорбуттар. И. Крылов (тылб.)
II
аат., д и п л. Дипломатиче скай быраактыкаҕа биир судаарыстыба атын судаарыстыбаҕа официальнай туһаайыы оҥорон этиитэ. ☉ Дипломатическое обращение одного правительства к другому, нота
Нуотаны атастас.  «Эн сэриилэриҥ нуучча кыраныыссатын туораабыттарын туһунан биллэриини мин бэҕэһээ ыллым уонна сэриинэн киирии туһунан граф Лористон биллэрэр нуотатын Петербуртан бүгүн эрэ туттум», — диэн суруйар нуучча ыраахтааҕыта. Л. Толстой (тылб.)

Еще переводы:

дьаабыр

дьаабыр (Якутский → Якутский)

көр дьаабылан
[Биэлэйдэр] бу бүтүн Арассыыйаны хантан кыайыахтарай? Оттон таах санааларын батыһан, кыйахаммычча дьаабыран эрдэхтэрэ дии, оҕо оонньуурун кэриэтэ. Н. Түгүнүүрэп
Оҕонньор үөгүлээн тоҕо барбыта: «Улуу хампаһыытардар, бааргыт дуо? Мин ыллаан дьаабыран көрүөм, ону эһиги нуотаҕа түһэриҥ эрэ». «ХС»

муусука

муусука (Якутский → Якутский)

аат. Киһи ис санаатын, иэйиитин ритимнээн нуотаҕа түһэриллибит дорҕоон көмөтүнэн иһитиннэрии. ☉ Музыка
Григорян оҕо эрдэҕиттэн бэйэтэ ырыа, муусука суруйара. Суорун Омоллоон
Ханна эрэ тэйиччи үҥкүүлүүр сиргэ быһыылааҕа, муусука оонньоон долгутара. Н. Заболоцкай

мандалыына

мандалыына (Якутский → Якутский)

аат. Ньолбуһах куорпустаах, устурууналаах музыкальнай инструмент. ☉ Мандолина
Араадьыйанан муусуканы кэмэтэ суох истэрим, өссө нуотанан мандалыынаҕа оонньуурга үөрэм митим. «ХС»
Никита Еремеевич бэртээхэй мусукаан, ырыаһыт этэ. Наар мандалыынаҕа, балалаайкаҕа оонньуура. «ЭК»
«Мин бу ырыаны олус бэркэ оонньоотум! Оннооҕор устурууналарым быстан тыҥкынастылар дии!» — диэбитинэн кини оронуттан ойон турда, мандалыынатын остуолга уурда. Н. Островскай (тылб.)

тыҥкынат

тыҥкынат (Якутский → Якутский)

тыҥкынаа диэнтэн дьаһ
туһ. Остолобуойга киэһээҥҥи аһылыгы бэлэмнэһэ сылдьар дьуһуурунайдар иһити-хомуоһу тыаһатан тыҥкынаталлара. П. Аввакумов
Болдин дьону буойан, эмиэ кыраппыыны тыҥкынатта. Тумарча
Пьер-Жан Гарат сопрано уонна альт куоластарынан бииртэн биир үрдүк нуоталары ылан ыллаан тыҥкынаттаҕына дьахтар ыллыыр диэххэ сөптөөҕө. ФВН КК

чөмүччү

чөмүччү (Якутский → Якутский)

  1. чөмөччү диэн курдук. Чөмүччү хомуллубут утуйар таҥастар сыҥаһа орон муннугар анньыллыбыттар. А. Сыромятникова
    [Гуля] кырабаата хоп курдук, чөмүччү хомулларыгар баҕарара. Е. Ильина (тылб.)
    [Ийэ] пианиноҕа ыһылла сытар нуоталары бэрт үчүгэй гына чөмүччү, саас-сааһынан дьаарыстаабыта. М. Горькай (тылб.)
  2. Олоччу, сыыс түһэрбэккэ, энчирэппэккэ (тугу эмэ хомуй). ☉ Целиком, полностью (убрать, собрать что-л.)
    Кинилэр, таһаҕастарыттан тугу даҕаны көҕүрэппэккэ, чөмүччү тиэйэн, салааскаларын соһон иһэллэр. В. Протодьяконов
    Поэт айымньыларын барытын чөмүччү тутан чинчийии, ырытыы билиҥҥитэ суох. «Чолбон»
    Сайын ортотуттан ыла курааннаан бу быйаҥ чөмүччү хомуйулларыгар бэрт үчүгэй күн-дьыл этэ. «Кыым»
намыһах

намыһах (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Үрдүгүнэн кыра, үрдүгэ суох. ☉ Небольшой, малый по высоте, низкий
Намыһах тиит. Намыһах олбуор.  Хайаны намыһаҕынан дабайаллар, үлэни чэпчэкититтэн саҕалыыллар (өс хоһ.). Ол куйаар ортотунааҕы арҕас сир үрдүгэр халыҥ хаары саба бүрүммүт аҕыйах намыһах дьиэлэр ньахчарыһан тураллар. Амма Аччыгыйа
2. Орто таһымҥа, нуормаҕа тиийбэт, бэрт кыра. ☉ Не достигающий средней нормы, низкий
Намыһах температура.  Эргиэн култуурата олус намыһах, биһиги иннибитигэр турар сорукка кыа йан эппиэттээбэт. М. Попов
С о р о х төрөппүттэр намыһах квалификациялаах үлэлэргэ үлэлииллэр. ОАП ИиЭУО
△ Хаачыстыба өттүнэн үрдүктүк сыаналаммат, мөлтөх. ☉ Несоответствующий, неудовлетворительный по качеству
Үүт бырыһыана намыһах б у о л л а ҕ ы н а , мөҕүллүүттэн атыҥҥа туохха да тииһиммэккин. Далан
Сап биир утаҕын уһулан ылан, намыһах с у о ртаах соҥҥо угар буолбуттара быһаарыллыбыт. М. Попов
3. Истэргэ сөҥ, аллараа туон. ☉ Низкий по звучанию. Намыһах куолас. Намыһах нуота
ср. тюрк. йапыз, тув. чыпыт, уйг. напиз ‘низкий’

оонньоо

оонньоо (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Сүүрэн-көтөн көрүлээ, тугу эмэ гыммыта буолан саатаа (оҕо туһунан этэргэ). ☉ Играть, забавляться. Оттон Туора Тумулу мин Олус ахтар сирим мэлдьи: Онно оонньоон улааппытым, Оҕо сааспын атаарбытым… Күннүк Уурастыырап
Сарсыарда үрэххэ киирбитим: Оҕолор сөтүөлээн чалбыыллар, Умсаллар, куотуһа харбыыллар, Кумахха оонньууллар, ыллыыллар. Итиэннэ хатантан хатаннык, Көрдөөхтүк күлсэллэр, үөрэллэр. П. Тобуруокап
2. Күлүү гын, элэктээ. ☉ Шутить, насмехаться, подшучивать над кем-л.
Оҕонньор, биллэн турар, оонньоон этэр диэн, төрүт итэҕэйиэ, ылыныа суоҕа. Күннүк Уурастыырап
[Долгунуоп:] Бу күтүр дьүһүнүн? Тойонуҥ оонньообутугар ити туох буоллуҥ, үөрүөххүн билиминэ? Амма Аччыгыйа
3. Музыкальнай инструмены нуотанан тыаһат. ☉ Играть (на музыкальном инструменте)
Муусука сорох айымньыларын пианиноҕа оонньуур кини. Р. Баҕатаайыскай
4. Тыаһаа, дьиэрэй, чугдаар (музыкальнай инструмент тыаһын этэргэ). ☉ Звучать, звенеть (о музыкальном инструменте)
Горн оонньуур тыаһынан Сайыҥҥы күммүт үүннэ. И. Чаҕылҕан
Күһүҥҥү ылаа күн. Күнүскү сылааска Түүн тоҥмут айылҕа дьэ ирэн сырдаата, Терраса иһигэр аһаҕас алааска Гитара оонньоото, кыыс оҕо ыллаата. Дьуон Дьаҥылы
♦ Оонньообута оҕус буолла — оонньоон, улахан суолтаны биэрбэккэ, тугу эмэ гыммыта, түмүгэр куһаҕан быһыы, алдьархай буолан таҕыста. ☉ Довести себя до неприятностей (напр., легкомысленным, неосторожным поведением), доиграться; соотв. шутка боком вышла
Онто, оонньообута, оҕус буолан тахсыбыта. В. Яковлев
Пелагея, чыычаахтарбыт оонньообуттара оҕус буолбута. М. Горькай (тылб.)
Оонньуугун оҥоруо — оҥоруутун оҥор диэн курдук (көр оҥор). Аны туора харах кэлэн эйиигин оонньуугун оҥороро буолуо. Саха ост. I. Санаата оонньуур — хараастар, санааргыыр, уйадыйар, долгуйар, айманар. ☉ Лишаться душевного равновесия
Оҕонньор ону санаатаҕына, санаата оонньуур, иһэ тымныйар, үллэр. П. Ойуунускай
Санаа оонньуур, сүрэх мөхсөр, умайар маннык күүскэ, маннык суостук тоҕо эрэ. Л. Попов. Сототунан оонньуур — туох да кыһалҕата, санаатаоноото суох көрүлээ, сырыт. ☉ Беззаботно веселиться. Дьоллоох киһи сототунан оонньуур (өс хоһ.). Тылынан оон- ньоо — тугу да туһалааҕы оҥорбокко, кураанах тылынан чобуорхай. ☉ букв. играть словами
[Казаков:] Киирик, эн биһикки тылбытынан оонньоомуох. С. Ефремов. Хаана оонньуур — тугу эмэ санаан, көрөн-истэн долгуйар, кыыһырар. ☉ соотв. кровь играет в ком-л.
Дьэ, киһи хараҕа саатыах, киһи хаана оонньуох, чаҕыллан, күлүмүрдүү оргуйан күн! П. Ойуунускай
Кыыс оҕо хаҥыл сүрэҕэ битийэн тэптэ, иэдэһигэр хаана оонньоон кулгааҕын эминньэҕэ кытта кытарда. М. Доҕордуурап
ср. тув. ойна ‘играй’, алт. ойно ‘играть, забавляться, резвиться, шутить’

си

си (Якутский → Якутский)

I
сыһ., кэпс.
1.
си-дьүгээр 1 диэн курдук. Бүөм сиргэ түбэспит сааһыттар си буолбатылар. Сэмээр Баһылай
«Оҕонньорум оҕото си буолбатах — хоой хостуурдаах, төргүү сүөрэрдээх», — диир. ПЭК ОНЛЯ II
Кини ииппит чааркаана, тарпыт айата, туруорбут сохсото си буолбат эбит. Далан
2
си-дьүгээр 2 диэн курдук. Торуой уола оччону истэн баран си олоруо дуо? Н. Павлов
Күрдьэҕэ батыччы басталаан, Субурҕа балбааҕын балбаахтыыр, Си турбат, элбэҕи туһулаан, Эрэйдээх олоҕун санаахтыыр. Эрилик Эристиин
3. Хардата, төлөбүрэ эбэтэр иэстэбилэ суох мээнэ. ☉ Без ответа, без последствий, просто так (оставлять что-л.)
Сүбэтэ тугуй? Чэй, быыһаа! Биһиги эрэйгин си хаалларыахпыт суоҕа! Саха ост. II
4. олох, букатын сыһыаттар суолталарыгар туттуллар. ☉ Употребляется в значении наречий олох, букатын ‘совсем, совершенно’
[Сүөкүлэ:] Уйбаанабына, си кураанах барыахтааҕар маны илдьэ бар. Аччыгый диэҥҥин мыыныма. А. Софронов
[Хоодуотап:] Суох. Чэ. ыл кэпсии оҕус. Си долуой кимиэхэ да этиэм суоҕа. С. Ефремов
5. Кэлэр кэмнээх аат туохтуур тэҥниир түһүгүн форматын кытта ситимнэһэн, хайааччы хайааһыны туга да суох олох көннөрү буоларын кэрэйэн эбэтэр тугу эрэ гыммыт курдук буолар туһугар оҥорорун бэлиэтиир. ☉ В сочетании с формой сравнительного падежа причастия будущего времени означает, что субъект делает что-л. только для того, чтобы не оказаться вовсе с пустыми руками или чтобы не остаться совсем без действия, без участия в чём-л.. Си буолуохтааҕар ыллым. Си олоруохтааҕар саҥарабын
□ Аркадий Романович, си буолуохтааҕар бу кэһиибин аҕаллым. В. Яковлев
— Аҕаа, хас илими үттүҥ? — диэн ыйытта Ылдьааскы. Ээ си буолуохтааҕар үс илими хааллардым. С. Никифоров
Си буолуохтааҕар аал уот иччитин алҕаан көрүүм, абарбытын арыый намыратаарай. Болот Боотур
Коля си туруохтааҕар эрэ саҥарбыта. Эрилик Эристиин
♦ Си кырбас кэпс. — букатын кыра, быыкаа. ☉ Совсем маленький, мелкий (напр., о ребёнке, птицах)
Си кырбас оҕо. Си кырбас сүөһү. ПЭК СЯЯ
Арай мин билбэтэх эбиппин: Ийэ ыар эрэйдээх кэмнэрин, Си кырбас оҕотун иитээри Сэниэтин-сылбатын эһэрин. М. Тимофеев
II
аат., муус. Музыкальнай гамма сэттис дорҕооно уонна ол дорҕоон нуотата. ☉ Седьмой звук музыкальной гаммы и нота, обозначающая этот звук.