I: си буолуохтааҕар чем оказаться ни с чём...; си буолуохтааҕар ыллым я взял это, чем оказаться ни с чем; си төннүөхтээҕэр... чем возвращаться с пустыми руками...; си буолбат зря, без пользы (не делает чего-л.); си дьүгээр употр. с отриц. ф. гл. зря, без последствий; эрэйим си дьугээр хаалбата мой труды не пропали даром.
II си (музыкальной гамма сэттис нотата).

I
сыһ., кэпс.
1.
си-дьүгээр 1 диэн курдук. Бүөм сиргэ түбэспит сааһыттар си буолбатылар. Сэмээр Баһылай
«Оҕонньорум оҕото си буолбатах — хоой хостуурдаах, төргүү сүөрэрдээх», — диир. ПЭК ОНЛЯ II
Кини ииппит чааркаана, тарпыт айата, туруорбут сохсото си буолбат эбит. Далан
2
си-дьүгээр 2 диэн курдук. Торуой уола оччону истэн баран си олоруо дуо? Н. Павлов
Күрдьэҕэ батыччы басталаан, Субурҕа балбааҕын балбаахтыыр, Си турбат, элбэҕи туһулаан, Эрэйдээх олоҕун санаахтыыр. Эрилик Эристиин
3. Хардата, төлөбүрэ эбэтэр иэстэбилэ суох мээнэ. ☉ Без ответа, без последствий, просто так (оставлять что-л.)
Сүбэтэ тугуй? Чэй, быыһаа! Биһиги эрэйгин си хаалларыахпыт суоҕа! Саха ост. II
4. олох, букатын сыһыаттар суолталарыгар туттуллар. ☉ Употребляется в значении наречий олох, букатын ‘совсем, совершенно’
[Сүөкүлэ:] Уйбаанабына, си кураанах барыахтааҕар маны илдьэ бар. Аччыгый диэҥҥин мыыныма. А. Софронов
[Хоодуотап:] Суох. Чэ. ыл кэпсии оҕус. Си долуой кимиэхэ да этиэм суоҕа. С. Ефремов
5. Кэлэр кэмнээх аат туохтуур тэҥниир түһүгүн форматын кытта ситимнэһэн, хайааччы хайааһыны туга да суох олох көннөрү буоларын кэрэйэн эбэтэр тугу эрэ гыммыт курдук буолар туһугар оҥорорун бэлиэтиир. ☉ В сочетании с формой сравнительного падежа причастия будущего времени означает, что субъект делает что-л. только для того, чтобы не оказаться вовсе с пустыми руками или чтобы не остаться совсем без действия, без участия в чём-л.. Си буолуохтааҕар ыллым. Си олоруохтааҕар саҥарабын
□ Аркадий Романович, си буолуохтааҕар бу кэһиибин аҕаллым. В. Яковлев
— Аҕаа, хас илими үттүҥ? — диэн ыйытта Ылдьааскы. Ээ си буолуохтааҕар үс илими хааллардым. С. Никифоров
Си буолуохтааҕар аал уот иччитин алҕаан көрүүм, абарбытын арыый намыратаарай. Болот Боотур
Коля си туруохтааҕар эрэ саҥарбыта. Эрилик Эристиин
♦ Си кырбас кэпс. — букатын кыра, быыкаа. ☉ Совсем маленький, мелкий (напр., о ребёнке, птицах)
Си кырбас оҕо. Си кырбас сүөһү. ПЭК СЯЯ
Арай мин билбэтэх эбиппин: Ийэ ыар эрэйдээх кэмнэрин, Си кырбас оҕотун иитээри Сэниэтин-сылбатын эһэрин. М. Тимофеев
II
аат., муус. Музыкальнай гамма сэттис дорҕооно уонна ол дорҕоон нуотата. ☉ Седьмой звук музыкальной гаммы и нота, обозначающая этот звук.

сыһ., кэпс.
1. Туга да суох көннөрү, олох мээнэ, кураанах (сүнньүнэн туохт. буолб. ф.-тын кытта ситимнэһэн, төттөрү суолтаҕа тут-лар). ☉ Бесполезно, безрезультатно, совершенно зря, напрасно (обычно, сочетаясь с отриц. ф. гл., употр. в обратном знач.). Си-дьүгээр сылдьыбатыбыт
□ Астахов боппуруос си-дьүгээр бэриллибэтэҕин, туох эрэ үктэтиилээх буолуохтааҕын өйдүү охсон сэрэнэн хоруйдаабыта. Далан
Сэмэн кинини оскуолаттан си-дьүгээр ыытыа суохтарын өйдөөтө. Н. Якутскай
Наһаа си-дьүгээр хотторуо суоҕа. Ньургун улахан күрэхтэһиигэ бүдүрүйбүтэ суох ээ. Н. Лугинов
[Сэмэн чаччыына:] Хайаан да Ыстаарыһын кулуба бэйэтинэн сидьүгээр кэлбэтэҕэ буолуо. Эрилик Эристиин
2. Тугу да гыммакка, оҥорбокко, хам бааччы (сүнньүнэн туохт. буолб. ф. кытта ситимнэһэн төттөрү суолтаҕа тут-лар). ☉ Ничего не делая, без дела (напр., сидеть, находиться; обычно, сочетаясь с отриц. ф. гл., употр. в обратном знач.)
Манна эмиэ си-дьүгээр сыппаппын, туой ону-маны бэлиэтэммитэ буола сылдьабын. Н. Заболоцкай
Эмээхсин билигин да си-дьүгээр олорбот. Аны хос сиэнин көрө Табаҕалаабыта. «Кыым»
Кырдьаҕас киһи биэнсийэҕэ тахсыбыта ырааппыт, ол эрээри дьиэтигэр си-дьүгээр олорбот эбит …… кирээдэҕэ дьэдьэн олорпут, тигээйи уйатыттан мүөт хостообут. «ХС»
Сидьүгээр сылдьыахтааҕар хотон үлэһиттэригэр илии-атах буолабын. «Кыым»

саҥа алл. Үөрэ-астына соһуйууну, сөҕүүнү-махтайыыны көрдөрөр. ☉ Выражает восторженное удивление, изумление. Һоок-си! Биһиги киһибит кыайда. Һоок-си! Собобут түөрт уон киилэттэн быдаһын таҕыста дии!