туохт. эб. Этэр санааны, эбэн, чорботон күүһүрдүүнү көрдөрөр (үксүн ааттары кытта тутлар). ☉ Служит для модального выделения, усиления высказываемой мысли
Кырса ардыгар уон алтаҕа тиийэ оҕону төрөтөн ньырылатар. Эймэҥнэһэн элбэх ыама диэтэҕиҥ. И. Федосеев
Барахсан, маҥан куба ууга түһэн олорорун курдук, кылбайан, кырдьык да, бэртээхэй дьиэ диэтэҕиҥ. «Кыым»
△ Арыт хомолто, сиилээһин толбонноох буолар. ☉ Иногда имеет оттенок сожаления и осуждения
Туһугар эмиэ моһуок диэтэҕиҥ. Табыллыбат дьон киэнэ куруук итинник. Н. Лугинов
Быһатын эттэххэ, ылахтаһыы диэтэҕиҥ. Г. Колесов
Кир-хах, дьүһүн-бодо диэтэҕиҥ. И. Данилов
△ Иэйиилээх күүркэтиини көрдөрөр, күүһүрдэр интонацияны уонна дьэ диэн курдук сыһыан тыллары кытта туттуллуон сөп. ☉ Выражает эмоционально-экспрессивное усиление (употр. в восклицательных предл. и сочетается с модальными словами типа дьэ)
[Кыыс:] Ол эрээри хайаан да мөлтөх сирдээх. Ону таба тайаныахха наада! Сыалай стратегия диэтэҕиҥ! Н. Лугинов
Итини барытын эттэххэ дөбөҥ, судургу курдук. Тэрийиэх диэтэххэ, дьэ, түбүктээх дьыала диэтэҕиҥ! Софр. Данилов
Дьэ, уолаттар диэтэҕиҥ! Г. Колесов

аат.
1. Балык, үөн-көйүүр эбэтэр кыыл төрүөҕэ. ☉ Молодь рыбы, личинки насекомых, приплод животных
Дьараҕа мустар быыкайкаан балык ыамаларын тута сатыыра да, уон тарбаҕын быыһынан саккырыыллара. Далан
[Кырса] ардыгар уон алтаҕа тиийэ оҕону төрөтөн ньырылатар. Эймэҥнэһэн элбэх ыама диэтэҕиҥ. И. Федосеев
Ыран өксөччү тартарбыт тыһы бөрө уонна кини ыамалара — эдэр бөрөлөр — салааска тула үөмэхтэстилэр. В. Протодьяконов
Чыып [кутуйах] буор анныттан ханнык эрэ хомурдуостар ыамаларын булан ылбыта. В. Бианки (тылб.)
2. көсп., эргэр. Ким эмэ ыччата, төрүөҕэ. ☉ Чей-л. потомок, отпрыск
Сатана бөҕө ыамата дэлэйин бэркиһиибин ээ. Тохсуолар дуу, үөдэн дуу. Суорун Омоллоон
«Биллэр дьон ыамалара эбиттэр, — дии саныыр. — Онно-манна тиийэн-түгэнэн, кинилэртэн киһи тугу да кистиэ суох». Н. Якутскай
Ыамаларыҥ сыгынньах истэрэ кытара сылдьар. И. Гоголев
3. көсп., бот. Үүнээйи силиһин самалык үнүгэһэ. ☉ Отпрыск корневой, придаточный побег (у растения)
Биэ эмиийин уонна атын да үүнээйилэри силис ыамаларынан ууһаталлар. КВА Б
Кэйигэс уга ыамаларынан ууһуур. КВА Б
Ыт тылын силиһин ыамаларын уһуна биир квадратнай миэтэрэлээх сиргэ тоҕус уон миэтэрэҕэ тиийэр. ЛИК СОТҮҮүТ
4. көсп., сөбүлээб. Киһини (ордук оҕону, эдэр киһини) төрүттэринэн үөҕүү курдук туттуллар. ☉ Бранное слово, обычно адресуемое ребёнку или молодому человеку по отношению к их происхождению, отродье
Лобуох ыамата чолоҕор, оттон бэйикэй! Күннүк Уурастыырап
[Михаил:] Эйиэхэ төрөппүт ийэҕинээҕэр, кырдьык иннигэр өлөн эрэр бырааккынааҕар ити туора топпут, кытарчы уойбут баай ыамалара ордук буоллахтара дии! С. Ефремов
Ол иһин, тууһут Ньукулай ыамата туох аанньа буолуой. М. Попов
♦ Төрүт киһи (ыал) төрүөҕэ, ытык киһи (ыал) ыччата (ыамата) көр төрүөх
Удьуор киһи урдуһа, төрүт киһи төрүөҕэ, ытык киһи ыамата барахсан эбиккин. ПЭК ОНЛЯ III
Эн даҕаны Ытык ыал Ыамата буоллаҕыҥ, Төрүт ыал Төрүөҕэ буоллаҕыҥ. П. Ойуунускай. Төрүт киһи төрүөҕэ Ытык киһи ыамата Буолуо дии санааммын, Үтүө киһи истэҕэ диэммин Алта уонча сүүстээх остуол аһа Астаабытым таах хааллаҕа. Саха фольк.