туохт., кэпс. Тугу эмэ улам кыаҕын ылан, улам иһигэр киирэн хамсан, оҥор. ☉ Делать что-л., с каждым разом всё больше вникая в суть, прилагая всё больше усилий
Күүһүн мунньунан эбии нэмийэн хамсанна. Тумарча
[Оппоос] ол тиийэн, сытыйбатын диэн умса ууруллубут тыыны көннөрөн, хаста да нэмийэн анньан, ууну булларда. В. Тарабукин
Умсарыта тардыалаан иһэн, тиҥилэҕиттэн ылабын да, мүлчү таттаран кэбиһэбин. Өссө нэмийэн биэрэбин, тоҕоноҕуттан туора садьыйаат, атаҕыттан ылан, д ь э о х т оробун. ПП ОА
ср. бур. нэмэхэ, монг. нэмэх ‘добавлять, дополнять, прибавлять; прибывать (о воде); увеличиваться’

1. аат. Өрө көтөҕүллүү, үлүһүйүү. ☉ Энтузиазм, подъем
   Баара дьулуур, көх-нэм даҕаны, Баара араас хааччах, кыһалҕа. Баал Хабырыыс
   [Эдэр сааспар элбэх этэ] Сырыы-айан сындалҕана, Сырдык таптал ахтылҕана, Үөрэх, үлэ көҕө-нэмэ Үлүһүппүт умсулҕана. М. Хара
   Маннык көҕү-нэми иккиһин саҕалыыр уустук буолааччы. [Ол иһин Ангелина Ивановна] лабораторията атын хосторун эмиэ көҕүлүү түһээри ойон тураат, көрүдүөр устун тибигирэйэ турар. В. Гаврильева
   △ Сэргэхсийии, уопсай хамсааһын, туохха эрэ дьулуһуу (дьону кытта). ☉ Общее оживление, заинтересованное, увлеченное занятие чем-л., активное движение
   Бу көх-нэм саҕана быар куустан олорорбун сөбүлээбэтим бэрт. И. Никифоров
   Тэтим даҕаны, көх-нэм даҕаны баар дьоно диэтэҕиҥ. В. Яковлев
   Олордуо баара дуо эгэ оҕо саас кэрэ чуор кэмэ, Оонньуу, көр-нар түбүгэ, От үлэтин көҕө-нэмэ! М. Хара
2. даҕ. суолт. Көхтөөх, күө-дьаа, сэргэх. ☉ Живой, деятельный, энергичный
   Финансовай техникум кыргыттара көхнэм бөҕө дьон эбит. Э. Соколов
   Күлэсала көх-нэм билсиһии буолта. П. Аввакумов
   Пионердарым бэйэлэрэ эмиэ, сыылба да киһини хамсатыах курдук, көх-нэм, көр-нар, сытыы-хотуу, элэгэлдьигэс дьон. «ХС»
   ♦ Көх-нэм буол — 1) күө-дьаа буолан сэҥээрэн, сөбүлэһэн кэпсэтиини көҕүлээ. ☉ Активно, заинтересованно поддерживать разговор, беседу
   Киһи кэпсээнин сатаан истэр, көх-нэм буолан тэбиэһирдэн биэрэр туспа идэлээх дьон баар буолааччылар. Сэмээр Баһылай
   Биирдэрэ кэпсээн бүтээтин кытта, иккис киһи салгыыр, онтон үһүстэрэ иилэ хабан ылар, хардары-таары көх-нэм буолан, кэпсэтиини күөртээн иһэллэр. ВНГ ГОПХ
   Чириков ханнык да кэпсэтиигэ барытыгар көрүдьүөстүк, эйэҕэстик көх-нэм буолан испитэ. Л. Толстой (тылб.); 2) ким, туох эмэ туһугар дууһаҕынан кыһалын, өйөө, «ыарый». ☉ Сильно, остро переживать за кого-что-л. (напр., за больного), «болеть» за когочто-л. (напр., за любимую спортивную команду)
   Атыттар «ыалдьааччы» оруолун толорон, оонньууларын көрөн, көхнэм буолан айдаараллар, ыалдьар киһилэрин тэптэрэн биэрэллэр. В. Тарабукин; 3) туохха эмэ көмө буол, көмө-ньыма буол, туох эмэ оҥоһулларын, туоларын өйөө. ☉ Поддерживать кого-что-л., способствовать чему-л. (напр., выполнению какой-л. работы)
   Чэ, туруоххут дуо, аанна аһыҥ, көх-нэм буолуҥ! Күннүк Уурастыырап
   Дьоно …… кини тыаҕа тахсарыгар көхнэм буолан, тахсарга тэриммитигэр үөрэн да хаалаахтаабыттара. Р. Кулаковскай
   Саамай улахан ходуһатын уутун хачайдатарга бэйэтинэн элбэхтик үлэлээтэ, көх-нэм буолла. «Кыым»

нэмин бил (билбэт, кыайан ылбат) — ким, туох эмэ үчүгэйин, ку һаҕанын өйдөөн-дьүүллээн бил, туохха эмэ ордук табылларын ырыҥалаа. ☉ Выявлять, распознавать особенности, постигать суть кого-чего-л.
Кинилэр араастаан элэктэһэллэр да тыл-тылларын уйсан, нэмнэрин билсэн, өртөн доҕордоһон сылдьаллар. Амма Аччыгыйа
Саҥа саатын биирдэ да ыта, нэмин билэ илик. Болот Боотур
Биһиги хайдах балык тыыры билэбит да сатаабаппыт, нэмин кыайан ылбаппыт. И. Д анилов. Бу икки киһи хас да сыл бииргэ ү л э л э э н н э р нэмнэрин билсибит дьон. В. Яковлев
ср. монг. дэм ‘способ действия, умение; подход; находчивость’

көх-нэм буол = а) громко поддерживать кого-л.; высказываться в поддержку чьей-л. инициативы; б) составить компанию кому-л. в поддержку его инициативы.