көр мырчыһын
Георгий сүүһэ дириҥ баҕайытык быччыста түспүтэ, кини нүксүччү туттубута, төбөтүн нөрүппүтэ. А. Гайдар (тылб.)

бэкчэй диэнтэн дьаһ
туһ. Бу үрдүк арҕаһын бөгдөппүт, иҥиир тараһатын бэкчэппит, төбөтүн сир диэки нөрүппүт оҕус өрүскэ ойоҕоһунан турар. «ХС»

накый диэнтэн дьаһ
туһ. Хоһууннар уҥа атахтарын тобугун накытан, төбөлөрүн умса нөрүтэн …… тураллара. Н. Абыйчанин
Аҥаар атаҕын накытан хантас гынна, ытыһын «лап» гына охсунна. Т. Сметанин

дьүһ. туохт. Төбөҕүн төҥкөтөн, көхсүгүн нөрүтэн, симиллибит курдук буолан аччаан көһүн. ☉ Пригнуться, согнуться, сгорбиться, ссутулиться, съёжиться
Киргиэлэй сыарҕаҕа олороору гынан иһэн тохтоон, баран эрэр дьону батыһыннары көрөн, ньүҥсүллэн турда. Амма Аччыгыйа

тытыгыраа диэнтэн дьаһ
туһ. Гладков кинилэр байыаннай оскуолаҕа баран иһэр докумуоннарын ылан тэниччи тутта уонна түннүк тааһын тоҥсуйан тытыгыратта. Н. Якутскай
Кокоринов төбөтүн нөрүтэн, ылгын чыҥыйатынан ыстакаанын тыгыалаан тытыгыратта. А. Фёдоров

туохт. Кими, тугу эмэ симээ, таҥыннар, туох эмэ (хол., айылҕа, сир-дойду) көрүҥүн, көстүүтүн тупсар. ☉ Украшать, наряжать кого-что-л.
Көрүөхтэн бу кэрэ көстүүгүн киэргэтэн Тунаарар урсуҥҥар кутуллар, Көмүһү күллэрэр, күлүгү нөрүтэр. А. Абаҕыыныскай
[Сибэкки] Сир ийэ иэнин симиигин, Килбиэннээх сандал сааһы киэргэтэҕин. С. Васильев
Уп-уһун суһуох дьахтары төһөлөөх киэргэтиэй. А. Сыромятникова

I
тоҥхооруҥнаа диэнтэн холб. туһ. Кини от сыата тохтубутун итигэстэһэн туох да бокуойа суох тоҥхооруҥнаһар чооруостары көрбүтэ
II
даҕ. Сотору-сотору төбөтүн умса нөрүтэр. ☉ Часто и быстро опускающий, наклоняющий голову за чем-л. (напр., о птицах)
Хараарбыт тэлгэһэҕэ чооруостар мустаннар, тугу эрэ хасыһан, кып-кыһыл бэлиэлээх төбөлөрө быһа тоҥхооруҥнас. Р. Кулаковскай

туохт.
1. Инниҥ диэки токуччу түс, токуччу тутун (киһини, кыылы этэргэ); инниҥ диэки умса түһэн тур (хол., күөл хомуһун этэргэ). ☉ Нагибаться, наклоняться вперёд
Баабыскаһыт эмээхсин эмиэ утуйан тоҥхойон барда. ПЭК ОНЛЯ III
Тоҥмут тороххой хомустар Тоҥхойо суугунастылар. Баал Хабырыыс
Тоҕус киһи тоҥхойон туран, Кыайан олуйбат суон модун олуурдаах. А-ИМН ОЫЭБЫ
2. Дорооболоһон, сүгүрүйэн, үҥэн-сүктэн төбөҕүн умса нөрүт; бүтүн бэйэҕинэн нөрүй. ☉ Кланяться, здороваясь, выражая почтение (головой, всем корпусом); преклонить голову, колени
Соҕотох эйиэхэ Тобуктаан тоҥхойобун, Сөһүргэстээн ньүрүйэбин. А. Софронов
Кыратык оонньоон тоҥхойон, Уруккулуу эҕэрдэ биэрдэ. С. Васильев
Күтэр Уйбаан үҥэн-сүктэн тоҥхойон сытта. Н. Заболоцкай
ср. алт. тоҥкай, хак. тонъхай ‘встать на четвереньки и склонить голову; нагнуться’, монг. тонгойх ‘наклоняться; наклонять голову’

1. даҕ.
2. Дьиэ кэргэҥҥэ ордук тапталлаах, харыһыктаах, сааһынан саамай эдэр, кыра. ☉ Младший, самый маленький в семье, пользующийся особым расположением, покровительством, находящийся на особом положении
   Хара Дьаҕыл оҕонньор, дархан Маҥан Хопто эмээхсин сэттэ кыталык кыргыттарын ылгыннара Үрүлүйэр ньуурдаах Үрүҥ Чөмчүүк диэммин. И. Гоголев
   Шура — эрдэ огдооботуйбут, тиийиммэт-түгэммэт олохтоох эмээхсин ылгын кыыһа. Н. Якутскай
   Ол кыыс үтүө ыал ылгын оҕото үһү. А. Сыромятникова
3. Толоругаһынан, истигэнинэн сөбүлэтэр (ким эмэ). ☉ Располагающий к себе исполнительностью, покорностью
   Өссө Алдан куоратыгар сылдьан, бириискэ хаһыатыгар үлэлээбитэ. Нил Нестерович ылгын уола буола сылдьыбыта. Н. Босиков
   Былаас сорудаҕа Дуняшаны кулуба ылгын оҕото буола сатыырга кыһайдаҕа. ХКК
   Сол күн, ыам ыйын 1 күнүгэр, Гитлер ылгын киһитэ Борман диниэбинньигэр суруйбут: «Биһиги Импиэрискэй кэнсэлээрийэбит урусхалланан бүтэн эрэр». «ХС»
   2
   аат суолт. ылгын чыкыйа диэн курдук. Оттон Такыйык оҕонньор ылгынынан кулгааҕын хаста. Амма Аччыгыйа
   Бииринэн, — Устинов ылгынын ыга баттаата, — манна, бөһүөлэккэ, хаалар ыанньык сүөһү мэччирэҥэ кэҥээн, дэлэкээннээх абыраныа, үүтэ-аһа дэлэйиэ этэ дуо? Н. Заболоцкай
   Ылгыным адьас тириититтэн эрэ иҥнибит. Итиитигэр буолан ыалдьарын да өйдөөбөппүн. Н. Кондаков
   ◊ Ылгын сөмүйэ түөлбэ. — ылгын чыкыйа. ☉ Мизинец
   Оол хоту дьааҥыттан икки хара түһэн эрэр. Мантан көрдөххө тэбис тэҥнэр, ылгын сөмүйэ саҕалар. Ити Кууһумалаах Мотуруона. Эрчимэн
   Ылгын <таас> ойоҕос көр ойоҕос. Икки ылгын таас ойоҕоһум, Икки уу сымсым, Икки эмиийим кэрэтэ, Икки эбир дьаҕыл ньилбэҕим ыарыйдылар. Саха нар. ыр. II
   Биһиги сүүрдээччибит, өлүү буолаары гыммыт диэн ыксаан, Көмүс Кутуругу икки ылгын ойоҕоһун быһа кыбыйар. Күннүк Уурастыырап. Ылгын тарбах түөлбэ. — ылгын чыкыйа. ☉ Мизинец
   [Омуоча] ампаарга тахсан туох ханнык иннинэ Ньургустаана тапталын бэлиэтин көмүс биһилэҕи ылан, ылгын тарбаҕар кэтэн кэбиспитэ. Аргыс-1
   «Эһиги, пионердаах оҕолор, уон төрдүөҕүт», — диэн баран Жирков уҥа илиитин ылгын тарбаҕын бүк баттыыр. Н. Якутскай. Ылгын утаата түөлбэ. — аата суох тарбах. ☉ Безымянный палец. Ылгын уол — ким эмэ атыттартан чорботон ордук сөбүлүүр, эрэнэр киһитэ. ☉ Любимчик, фаворит
   Баллай баай ылгын уолаттарынан Доодойу тараччы туттаран ылбыт. ҮҮА
   [Нүһэр Дархан:] Умнума эн [үрдүк аналгын], ылгын уолум Киис Бэргэн! И. Гоголев
   Мин куруутун этэрим, Быстахов өссө бэйэтин көрдөрүө диэн. Бииргит — ылгын уола, иккискит — күтүөтэ. Н. Лугинов
   [Хаппытыан:] Ити дьиибэ киһи, ыал хамначчыта буолуон сөп этэ да, букатын атын. Кириллиннэр уруулара. Кинилэргэ ылгын уол буолан, ситэн-хотон сылдьар киһи. А. Сыромятникова. Ылгын чыкыйа (чыҥыйа) — киһи илиитин уонна атаҕын уһук кыра тарбаҕа. ☉ Мизинец
   Кокоринов төбөтүн нөрүтэн, ылгын чыкыйатынан ыстакаанын тыгыалаан татыгыратта. А. Фёдоров
   Таас сиидэтэ бэйэтэ туспа оҥоһуулааҕа. Түгэҕин киһи ылгын чыкыйатын саҕа суоннаах талаҕынан тиһэн, ыккардын 1 см кэриҥэ арытыалаан иҥиннэрбит буолара. МАП ЧУу
   Ылгын чыҥыйа көр ылгын чыкыйа. Оттон [оҕонньор] ылгын чыҥыйатыгар күөрэгэй түһэн олорон, …… киэҥ хонуу туһунан ыллаата. Эҕэрдэ СС
   Тарбахтартан аччыгыйа Чахчы ылгын чыҥыйа! Көрдөххүнэ — кэнники, Аахтаххына — инники! «ЭК»
   ср. алт. ылгым ‘шустрый, отборный’

I
туохт.
1. Ким, туох эмэ аттынан бар; кими, тугу эрэ аһары бар. ☉ Проходить, проезжать мимо (около, через) кого-чего-л.
Кинилэр — элбэх олбуордары, кыбаарталлары аастылар, куорат таһыгар таҕыстылар. Эрилик Эристиин
Сүһүөхпүн тэнитээри, бөһүөлэги ааһа хаамтым уонна биир дьикти кэрэ көрүҥнээх үрэххэ тиийэн кэллим. И. Данилов
Инники кирбиини ааһан оргууй аҕай баран истибит. Т. Сметанин
△ Кими, тугу эрэ аһары хайа эмэ диэки туһаайан, ханна эрэ тиийэргэ соруктанан бар. ☉ Проходить, проезжать мимо (около, через) кого-чего-л. с целью достичь определенного места (точка, место прибытия обычно указываются). Дьиэҕэ аас. Куоракка аас. Хоско аас
□ Самсон аҥаар илиитигэр сүгэ тутуурдаах бэҕэһээҥҥи айдаан буолбут сириттэн биэрэк диэки кэлэн ааста. Н. Заболоцкай
Бу суолунан былыр, Улууска кулубалыы сылдьан, Уонунан кинээһи арыалдьыт гынан, Чуорааннаах торуойкалаах Чуумпу халлааны аймаан Дьокуускайга чугдааран ааһара. С. Васильев
Дьоллоох, үтүө саас кэрэтин арыйан, Тус хоту аастылар туруйалар. Күннүк Уурастыырап
△ Ханнык эмэ туочуканы (миэстэни, сири) аһара түс; аһара бара тур. ☉ Пройти, проследовать дальше определенной точки, определенного места
Маарыын сыппыт сирбититтэн сүүс миэтэрэни ааһа бардыбыт. Т. Сметанин
Уу ортотун ааһаат, эмиэ өрүтэ ыстаҥалаан, уҥуоргу кумах кытылга баар буола оҕуста. С. Никифоров
△ Кэннигэр хаал; кэннигэр хааллар (айаннаан истэххэ). ☉ Миновать, оставлять позади себя кого-что-л. (при езде)
Өлүөнэ устунан устабын, Ааһаллар күөх да күөх биэрэктэр. Баал Хабырыыс
Ата аа-дьуо сэлбэйэр, Суол очура сиксийэр, Арыт ыарҕа, арыт хонуу Ааһа устар утуусубуу. П. Тобуруокап
2. Туох эмэ аттынан уһун, субулун, орҕочуй (үрэх, өрүс, суол эҥин туһунан). ☉ Течь, нестись, протягиваться около (через) кого-что-л. (напр., о реке, дороге и др.)
Сарсыарда отум үрдүттэн туран көрбүтүм, чугас соҕуһунан суол ааһар эбит. Н. Неустроев
Биһиги Иван Ивановичтыын холкуос учаастагар бараары Көстүбэт Көстөкүүн ордуутун таһынан ааһар суолунан истибит. М. Доҕордуурап
3. Кими, тугу эмэ куот, аһара бар, аһара түс. ☉ Превосходить кого-л. в чем-л. (быть выше, длиннее и т. д.)
Синньигэс биилин ааһа түспүт уһун хара суһуоҕун икки салаа гына өрөр үгэстээх. М. Доҕордуурап
Саамай ортотугар уу Ньукулаас тобугун эрэ ааһар эбит. С. Никифоров
Омуннаабакка эттэххэ, Ол эбэм дулҕалара Сэттэлээх эрдэххэ миэхэ Моонньубун ааһаллара. Баал Хабырыыс
4. Туох эмэ буому, күчүмэҕэйи туораа. ☉ Преодолевать какие-л. трудности, справляться с трудностями
«Үһэ» суох үөрэнэн оскуолатын бүтэрбитэ уонна тута, үгүс киһилээх куонкуруһу ааһан, университет медицинскэй факультетыгар киирбитэ. Н. Лугинов
Сүүрбэччэ сыллааҕы Сүтүөн да сүтэр. Барыны ааһаҕын, Кэм-кэрдии күүппэт. Баал Хабырыыс
5. Тугу эмэ болҕомтоҕо ылбакка, ахсарбакка хаал (хааллар). ☉ Не обращать внимания, пропускать что-л. мимо ушей
Ити кэпсэтии кулгааҕын таһынан ааһар. А. Сыромятникова
6. Тохтообокко устан, бардар баран ис (күн-дьыл, бириэмэ туһунан). ☉ Проходить, протекать беспрерывно (о времени)
Дьиэ таһа хараҥа эбит, түүн үөһэ саҥардыы ааһан эрэр быһыылаах. Амма Аччыгыйа
Күн-дьыл түргэнник да ааһар. Эрэннэрбити толорор кэм ыган кэлбит, өссө ааһар кутталламмыт. Сэмээр Баһылай
Оҕо буолан ааспыт сааспын Ордук саныы олордум. С. Данилов
7. Буолан бүт, уурай, аһын (ханнык эмэ событие, быһылаан, түбэлтэ, айылҕа көстүүлэрин этэргэ). ☉ Проходить, прекращаться, исчезать, переставать (напр., о происшествии, событиях, явлениях природы)
Хабырыыс ууга түһэ сылдьыбыта ааһан, умнуллан барбыта, оттон кини бырастыыласпыт тыла өргө диэри сүтэн биэрбэтэҕэ. Н. Заболоцкай
Нуучча литературатын, искусствотын аҕыс хонугу быһа барбыт киэһэлэрэ үрдүк көтөҕүллүүлээхтик аастылар. Суорун Омоллоон
Астан, ааһан быстыбат, күһүҥҥү салгымтыалаах ардах. Софр. Данилов
Силлиэ тыал ааспыта, Сир-дойду сытыйан, Силбиккэ баттатан турбута. Күннүк Уурастыырап
8. Тохтоо, уурай, уоскуй (ыарыы, сылайыы, кыыһырыы о. д. а. туһунан). ☉ Прекращаться, проходить (о болезни, усталости, гневе, страхе и др.)
Аата чэпчээтэхпин ньии... Санаамоноом аастаҕа тоҕо үчүгэйэй! П. Ойуунускай
Ол таарымта буолар куолута, аастар эрэ таҥара көмөлөһүө. А. Софронов
Түөһүн туттан сүрэҕин чинчилэнэр, үөһэ уһуутуур, куттала өссө да ааспатах быһыыта биллэр. Эрилик Эристиин
Контузияланыыбар тылбыттан матан баран, маҥнай саҥарарбар кэлэҕэйдиир этим, ол ааспыта ыраатта. Т. Сметанин
9. Муҥур уһукка тиийэн, туохха эмэ эрэмньигин букатыннаахтык сүтэр; сиҥҥэр түһэн, кыһаллыбат буолан хаал. ☉ Дойти до крайности, утрачивать всякую надежду осуществить что-л.; дойти до последней степени отчаяния и стать безразличным, равнодушным
Эйигиттэн куттанарбын ааһан сытабын. Амма Аччыгыйа
Оҕуруокка киһи биэрэллэриттэн аастылар. В. Яковлев
Эйигин киһи өйдөтөрүн ааспыккын. С. Ефремов
Бу эмээхсин сүгүн көрдөрөр аатыттан ааста ээ. «ХС»
10. кэпс. Тугу эмэни сүтэр, туоххуттан эрэ мэлий. ☉ Утратить что-л., лишиться чего-л.
Моҥус көрбөт буола түспүт. «Абытайбыын». Туох уоттаах оһохтоох баҕайыный. Аны икки харахпыттан аастаҕым үһү. Саха ост. I
11. -ан сыһыат туохтууру кытта кылгас кэмҥэ таарыччы оҥоһуллар хайааһыны көрдөрөр. ☉ В сочетании с деепричастиями на -ан означает действие, совершаемое мимоходом, попутно. Сылдьан аас. Этэн аас. Хонон аас
□ Охоноос хараҕар элэктиир кыымнар кылахачыһан аастылар. Амма Аччыгыйа
Кэпсэтиэххин, ааспыккын итиитик ахтан ааһыаххын санаабытыҥ иһин, киһиҥ ханна эмэ ыраах буолуо. Н. Заболоцкай
Итини [быһаҕы] кини Дьокуускайтан, оройуонтан кэлэн хонон-өрөөн ааспыт үтүө доҕотторугар бэлэхтиир. Н. Габышев
ср. тюрк. аш ‘проходить, перевалить’
♦ Ааһар албас (албастаах) — тугу эмэ ситиһээри эбэтэр туохтан эмэ куотаары араастаан түөкэйдээн албыннааһын. ☉ Хитрость, изворотливость, плутовство (чтобы достичь своих корыстных целей)
Өстөөх ааһар албаһын самнаран, Улуу баатыр — Сэбиэт сирэ, Өлбөт албан аатынан арбанар. А. Абаҕыыныскай
Ааһар албастара Аныйбыт эбит, Кулан кубулҕат Куладыйбыт эбит. П. Ойуунускай
Кини [өстөөх] акаары буолбатах, саһыллааҕар киитэрэй, аҕыс араас ааһар албастаах, тоҕус араас куотар кубулҕаттаах. ССС. Ааһар былыт албына (албаһа) — түөкүн, албын, үс күлүктээх. ☉ Мошенник, плут, пройдоха
Бу ааһар былыт албына, күөх далай көлдьүнэ, сытыган ньамах үөнэ, бадараан баҕата, дьэбэрэ дьиикэйэ, сыллаһар киһиҥ мин дуо? П. Ойуунускай. Ааһа түс — туохха эрэ идэтийбит киһиттэн ол идэни ордук баһылаан, киниттэн чорбой, ордук буол. ☉ Превосходить кого-л. в чем-л.
Атын ойууннар хайдах кыыралларын, тугу оҥороллорун үтүктэрим, ону ааһа түһэргэ дьулуһарым. Болот Боотур. Ааһа түһэн — ылыныллыбыт эбэтэр үгэс буолбут бэрээдэги, биллэр кээмэйи таһынан тахсан, кэһэн (тугу эрэ гын). ☉ Нарушив заранее известный порядок, преступив (превысив) какой-л. рубеж, предел (предпринять что-л.)
Өрүстэргэ да, күөллэргэ да бултуулларын көҥүллүүбүт. Ол үрдүнэн ааһа түһэн, уоракөстө син биир бобуулаах да кэмигэр, холобур, балык ыырын саҕана балыктаан түбэһэллэр. «ХС»
Аны туран, ааһа түһэн, абаккатын ситиһэн, Хобороонньо кээлтигэр Хомнуу соҕус эппитэ. Күннүк Уурастыырап. Быһа ааспат — хайаан да тохтоон болҕойор (хол., кэриэстээн, ытыктаан, кэрэхсээн). ☉ Нельзя пройти мимо без внимания (напр., об особо почитаемом путниками месте)
Түмэти былыр-былыргыттан, бары атыыһыт быһа ааспакка, тохтоон, өрөөн ааһар сирэ эбит. А. Софронов
Сатыы да, аттаах да айанньыт ол тиити быһа ааспат. Софр. Данилов
Алдаммын быһа ааһарым төрүт сатаммат. «ХС»
◊ Ааспыт аастаҕа (ааспытынан) — буолбут буолбутунан (төннөрбөккүн). ☉ Что было, то было (не воротишь, не вернешь)
Ааспыт аастаҕа дии, умнуллубут умнулуннаҕа дии. П. Ойуунускай. Ааспыт кэм тыл үөр. — хайааһын саҥарыах иннинэ буолбутун көрдөрөр кэм. ☉ Прошедшее время глагола. Саха тылыгар ааспыт кэм элбэх көрүҥнээх. Олортон сүрүннэрэ — билигин уонна урут ааспыт кэм. Аастар ааһар (ааһан иһэр) — тохтообокко, быыстала суох барар, баран иһэр (хол., күн-дьыл). ☉ Беспрерывно течь, проходить (обычно о течении времени). Күн-дьыл аастар ааһан иһэр
□ Уһун киэһэлэр дьиэ эргиннээҕи кэпсэтиигэ, күүстээх баҕа санаа кынатыгар сүктэрэн аастар ааһан иһэллэр. «ХС»
Күн-дьыл аастар ааһар, Тыал тыалырар, тохтуур. Баар олох аартыгар: Дьол, эйэ, охсуһуу. П. Тулааһынап
Дьыл-хонук аастар ааһан иһэр эбээт, эйигин көһүппэт. Амма Аччыгыйа. Ааһар ааспытын (бүтэр бүппүтүн) кэннэ — барыта бүппүтүн кэннэ (тугу эмэ гынан да диэн). ☉ Когда все прошло (уже поздно, бесполезно говорить, действовать)
Чэ, аны кэлэн ааһар ааспытын, бүтэр бүппүтүн кэннэ тугу баран уһатан-кэҥэтэн... Н. Лугинов. Ааһар киһи — уһуннук тохтообокко үргүлдьү баран иһэр киһи. ☉ Прохожий, проезжающий
Тохтоо ааһар киһи, Ытыгылаа, биһи Ыччат дьоммут уҥуохтарын, Ахтан аас сырдык ааттарын. А. Абаҕыыныскай
ср. тюрк. аш, ааш ‘переваливать через гору’
II
1. туохт. Ас-үөл кырыымчыгыттан (суоҕуттан) хоргуйар аҥаардаах сырыт, аччыктаа. ☉ Голодать, вести полуголодное существование из-за отсутствия (или острой нехватки) продуктов питания
Аастахха аба да амтаннаах, Утаттахха уу да минньигэс (тыл ном.). Сыл ахсын дьылга ыллардылар, Саас ахсын салаҥнык аастылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Айахпар аһыыр астаахпын, Аччыктаан ааспат аналлаахпын. Күннүк Уурастыырап
2. Аччык, аһа-үөлэ суох, хоргуйар аҥардаах. ☉ Голодный или живущий в полуголодном состоянии из-за нехватки продуктов питания
Аас киһи аска айаҕа суох (өс ном.). Өрдөөҕүтэ буолта ол Хоту аас туундараҕа, Тордохтуун дохсун тыал Субу илдьиэх курдуга. С. Данилов
Кыым куобахтаан, мас көтөрдөөн дьиэ кэргэн аас кыһыны этэҥҥэ туораабыта. «ХС»
3. аат суолт. Аччык кэм, аччык олох; аччык киһи. ☉ Голодная пора; голодное существование; голодный, изголодавшийся человек
Токко сыа да сымсах, ааска уу да минньигэс. Саха фольк. Туундара хаара кылбайда. Тоҥмут ааһан, аас тотон, Эбэҥкилэр тойуктара Эҥээрийэн иһилиннэ. И. Чаҕылҕан
Итинник бүппэт түбүккэ Аҕам барахсан олоҕо Тымныыга, ааска, күлүккэ Ааһан эрэр дии, доҕоор. С. Данилов
ср. тюрк. ач ‘голодный’
III
даҕ., эргэр. Маҥан, саһархайдыҥы маҥан. ☉ Белый, желтоватобелый; сивый (о масти лошади)
Аас биэ ааһан барбыт (тааб.: хаар ууллуута). Кырдьыы аас хаһыҥын кэнниттэн Эдэрбит иккиһин эргийбэт. С. Данилов
Эрэйдээх-буруйдаах орто дойдуттан ороһуйан кэлбит ойуун аас төбөтүн нөрүтэн, сөһүргэстээн олорон суорума соругун эттэ. И. Гоголев
Аас буоргар намыһахтык тобуктаан Аатталбын этэн бүтүүм ааккын ааттаан, Сахам сирэ, оҕом сирэ. Н. Босиков
◊ Аас тэллэх эргэр. — ортото маҥан, тула өттө хара, үрүҥ синньигэс эбэтэр саахымат ойуулаах хаймыылаах сылгы, ынах тириититтэн тигиллибит тэллэх. ☉ Белая подстилка с черно-белой каймой, сшитая из конской или коровьей шкуры
Сургунуох кэтэҕэриин ороҥҥо харалаах аас тэллэхтээх бэриинэҕэ үс-түөрт сыттыгы өрөһөлүү кыстатан, иттэннэри түһэн сытар. Күннүк Уурастыырап
Бастыҥ маҥан ураһа иннигэр, өксөкү төбөлөөх тойон сэргэ анныгар Туундара кыысчаан аас тэллэххэ сөһүргэстээн олорор. И. Гоголев
Хайа бу тугуй, былыргы аас тэллэх курдук, саахымат ойуулаах хаһыаттара эмиэ баар буолаллар эбит дуу, дьоҕойон? Н. Заболоцкай