1. 1) следующий, другой; нөҥүө күнүгэр на другой день; неҥүө сарсыардатыгар на следующее утро; 2) противоположный, противолежащий; хайа нөҥүө өттө противоположная сторона горы; уулусса нөҥүө өттүгэр на той стороне улицы; 2. в роли послелога, упр. осн. п. через, сквозь; за; күн былыт нөҥүө саспыта солнце спряталось за облака; хайа нөҥүө за горой; Сир атмосфератын нөҥүө сквозь атмосферу Земли; түннүк нөҥүө көстөр видно через окно, видно в окно; кыраныысса нөҥүө за границей; олбуору нөҥүө ой= перепрыгнуть через забор # нөҥүө түс = делать, поступать наперекор кому-л.

I
1. даҕ.
1. Уҥуоргу, анараа, бэтэрээҥҥигэ утары. ☉ Противоположный, другой
Нөҥүө биэрэк. Лиис нөҥүө өттө. Дэриэбинэ нөҥүө уһуга.  Сайылык нөҥүө өттүгэр ойуур саҕатыгар, кытыйа курдук төгүрүк көлүкэчээн көстөр. С. Никифоров
Мин бөрө тиит хайа өттүгэр барар да, нөҥүө өттүн диэки эргийэ олордум. Т. Сметанин
Мэхээс Микиитин массыынатын тохтотон баран, а лаас нөҥүө сыырыттан эргэ өтөҕү одуулаһа турбута. В. Гаврильева
2. Аныгыскы, этиллибит кэмтэн кэлэр (сүнньүнэн дьылы-күнү этэргэ). ☉ Следующий, наступающий непосредственно вслед за чем-л., ближайший после чего-л. (обычно о времени)
Нөҥүө сарсыарда. Нөҥүө сайын.  Софронов нөҥүө сыла саҕаланыытыгар кини хаайыллыбыт сура ҕа иһилиннэ. Амма Аччыгыйа
Ол нөҥүө күнүттэн ыла буор хаһан, баҕа налары туруортаан барбыттара. Н. Л угинов. Оҕолор тэтэрээттэрин хомуйан учуутал бэйэтэ бэрэбиэркэлиир уонна нөҥүө уруокка тахсыбыт алҕастары ырытыы оҥорор. СГФ СТМО
3. кэпс. Атын, туора (үксүгэр кимитугу эмэ кытта сыһыары тутан этэргэ). ☉ Чужой, посторонний, другой (в с р ав не н ии с к е м- ч е м-л.)
Төһө да сө бүлээбитиҥ, долгуйбутуҥ иһин нөҥүө киһини итэҕэтэриҥ, астыннарарыҥ ыарахан. ФЕВ УТУ
Аананы Натальялаах саһыаран, нөҥүө сиргэ түһэрэн кэбиспиттэрэ. Н. Заболоцкай
△ Буолуохтааҕыт тан, күүтүллүбүттэн атын, онно сыһыана суох, туора. ☉ Другой, неожиданный, противоположный ожидаемому
Сэрэйбитиҥ курдук, тахсыахтаах түмүгэр чугаһаспат, букатын нөҥүө эппиэти ылбыта. Н. Лугинов
2. аат суолт. Туох эмэ атын өттө, уҥуоргута, анараа өттө. ☉ Друга я, противоположная сторона
— Доҕоттоор, кэлиҥ, сэниэтэ ылыныаҕыҥ, — Акимов с а ҥ а т а , хос аанын өҥөйбөккө туран, нөҥүөттэн дуорайда. Р. Баҕатаайыскай
ср. монг. нөгөө ‘другой, иной, второй; тот, тот самый’, бур. нүгөө ‘другой’
II
сыһ. дьөһ.
1. Миэстэ сыһыанын бэлиэтээн, хайааһын туох эмэ уҥуоргу өттүгэр буоларын бэлиэтииргэ туттуллар (үксүгэр төрүт түһүгү кытта тут-лар). ☉ Выражая пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета, за которым находится другой предмет или совершается действие (за; употр. с осн. п.)
Аан нөҥүө хобулуктаах түүппүлэлэр тыастара тобугурастылар. Н. Лугинов
Бурхалей Мариса хараҕын уутун сотон биэ риэн иннигэр, истиэнэ нөҥүө буолан хаайтарда. Эрилик Эристиин
Хамандыыр Синицын ааҥҥа уун-утары, о стуол нөҥүө олорор. А. Сыромятникова
2. Миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын тугу эмэ уҥуордаан, курдаран оҥоһулларын көрдөрөргө туттуллар. ☉ Выражая пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета, через, сквозь который совершается действие (через, сквозь)
Өрүс уҥуоргу саҕаҕын диэки кыҥастаһар курдук, дьон үөмэхтэһэр төбөлөрүн нөҥүө көрө сатаабыта да, онно туох да суоҕа. Н. Лугинов
Киһи киһиэхэ киэҥ далай нөҥүө Доҕордуу ыраас илиитин уунуохтун, Киһи киһилиин ханна да, хаһан да Мичээр амарах тылынан кэпсэттин. И. Гоголев
Болот, туох да үгүс толкуйа суох, хас да ылаҕы ылан ыраах, оҕуруот нөҥүө, кыыраталаата. Н. Заболоцкай
△ Тугу эмэ курдаттыы, уҥуор. ☉ Сквозь, через что-л. Тэлгэһэ иһигэр паара аттаах көлөөскө сыарҕа эмискэ тигинээн киирбит тыаһа таас түннүк нөҥүө бүтэҥитик иһилиннэ. М. Доҕордуурап
Мэктиэтигэр, итии ас сыта халыҥ буор сыбахтаах дьиэ истиэнэтин нөҥүө би ллэргэ дылы буолла. А. Сыромятникова
Ичигэс кэбиинэ түннүгүн нөҥүө суол биир кэм бараммат лиэнтэлии субуллан көстөр. «ХС»
△ Хайааһын хайдах оҥо һулларын көрдөрөр дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок значения образа действия
Онуоха Тусахов аан диэки атыллаан иһэр, арахсыбакка ньааҕыргыыр тиэргэн ытын үүрэрдии, саннын нөҥүө күргүйдүү былаан бардьыгынаата. Софр. Данилов
Арай Уйбаан Коробцову кытта тылланан тустан «мост нөҥүө» бырахтаран, сырдыкка-хараҥаҕа кииртэлии сырытта. «ХС»
3. Хайааһын туох эмэ көмөтүнэн оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Уп отребляется при обозначении предмета, посредством которого совершается действие (через, посредством). Кинилэр аан бастаан сурук нөҥүө би лс исп и ттэрэ. Тэлэгирээп нөҥүө суһал дьаһал кэллэ. Ити туһунан хаһыат нөҥүө хаста да биллэрдилэр

даҕ.
1. Утары уон на бэтэрээҥҥи. ☉ И тот и другой, оба
Ууга нөҥүө-маҥаа биэрэктэр, с улус тар уонна ый көрүнэн турдулар. И. Данилов
Кэмниэ-кэнэҕэс күөл нөҥүөмаҥаа өттүлэриттэн өрүһүйэ иһэр тыы лар кубарыһан көстүбүттэрэ. Н. Заболоцкай
2. көсп. Бэйэ-бэйэлэригэр сөп түбэспэт, утары майгылаах. ☉ С противополож ным, непохожим, несхожим характером
Кыыс да кыыс, күтүөт да күтүөт. Үлэспиккэ дылы, нөҥүө-маҥаа дьон тү бэсиһэн, бурайсан эрдэхтэрэ. Н. Лугинов