II несов. см. обежать.

(об=, обо=, объ=) приставка, суолтатынан көрдөрөр: 1) хайааһын тугу эмэ тула барарын, предмеккэ бүтүннүүтүгэр тарҕанарын, хол. обежать тула сүүр,эргийэ сүүр; осмотреть көр, сирийэн көр; 2) хайааһын элбэх киһини эбэтэр элбэх предмети хабарын, кэрийэ буоларын, хол. обегать кэрийэ сүүр; одарить бэлэхтэтэлээ; 3) хайааһыҥҥа кими эмэ баһыйыыны, куотууну, хол. обогнать ситэн аас; 4) хайааһын түмүгэр кими эмэ ньочоокко тиэрдиини, балыйыыны, хол. обвесить ыйааһыҥҥа балый; 5) =ся эбиискэни кытта туттулуннаҕына, хайааһынгҥа сыыһаны оҥорууну, хол. оговориться алҕас эт, алҕас саҥар; 6) хайааһын түмүгэр туох эмэ буолан уларыйары эбэтэр уларытыыны, хол. обогатить байыт; 7) хайааһын эбэтэр турук түмүгэ көстүүтүн, хол. окаменеть таастый; ослепнуть хараҕа суох буол.

1) закрывать; ааны сап= закрыть дверь; оһоҕу сап= закрыть печь (заслонкой); 2) покрывать, укрывать, накрывать; саба бүрүн = накрыться чем-л. с головой; сабабырах= набросить что-л. на кого-что-л.; сонунан саба бырах = набросить на кого-л. пальто; суорҕанынан сап= укрыть кого-л. одеялом; халлааны былыт сапта облака затянули нёбо; 3) закрывать, заканчивать; дьыаланы сап= закрыть дело; мунньаҕы сап= закрыть собрание; 4) карт, крыть, покрывать; тууһунан сап= покрыть тузом; 5) покрывать (самку — о рогатом скоте) # кини буруйун саппыт он скрыл его вину, он утайл его вину; саба баттаа = навалиться на кого-что-л., накрыть собой кого-что-л.; саба быраҕан приблизительно, в общих чертах; грубо; саба саҥар = прикрикнуть на кого-л., осадить окриком кого-л.; заставить замолчать; саба сүүр = обежать (много мест); саба сүүрэн кэл = наскочить на кого-что-л.; сабатут= а) прям., перен. накрыть, прикрыть; б) успевать многое; саба түс = наброситься на кого-либо, напасть неожиданно; саба үктээ = наступить на что-л., затоптать что-л.; саба үр = задуть (напр. свечу); саба ыс = окатить (напр. водой).

аат.
1. Дьахталлар төбөҕө баанар эбэтэр санныга бүрүнэр чараас эбэтэр халыҥ баайыы түөрт муннуктаах таҥастара. ☉ Платок. Сиидэс былаат. Солко былаат. Түү былаат
□ Ылдьаана, бэргэһэтин былаатын устан баран, өйдөөн көрбүтэ, аан хоско хас да дьахтар кэлэн олорор эбит. Н. Неустроев
Эмээхситтэр, дьахталлар киэргэнэн, Эриэн былаатынан симэнэн, Сиэттиһэсиэттиһэ субустулар, Сир сибэккитинии нолустулар. С. Васильев
2. Муннуну, уоһу, сирэйи сотторго аналлаах сиэпкэ уктар чараас таҥас түөрт муннуктаах кыракый лоскуйа. ☉ Носовой платок
Учуутал бөтө түстэ уонна сиэбиттэн маҥан былааты сулбу тардан ылаат, бэйэтин хоһугар сүүрэн таҕыста. Амма Аччыгыйа
Петя көлөһүнэ хараҕар киирэн аһыппытыгар сиэбиттэн былаатын ороото. М. Доҕордуурап
Сонун ис сиэбиттэн ыраас былааты сулбу тардан ылан, сүүһүгэр бычыгыраан тахсыбыт көлөһүнүн сотунна. П. Филиппов. Тэҥн. ноһубуой (сыыҥтыыр) былаат
ср. русск. устар. плат ‘платок’
♦ Былаат курдук — күүс-сэниэ бүтэн босхо барбыт (олус улаханнык ыалдьан бэйэтин кыаммат буолбут эбэтэр уҥмут киһи туһунан). ☉ Руки как плети (напр., о руках тяжело заболевшего)
Ыалдьыбыт киһилэрин туруоран, былаат курдук намылыҥнатан намыһах олох маска олордон, икки өттүттэн өйөөн турдулар. Эрилик Эристиин
Ананий тиийиитигэр Лука Иванов уҥа сытара. ...Харыта былаат курдук босхо барбытын билэн Ананий уҥуоҕа кыйытынна. М. Доҕордуурап
◊ Былаатынан таһыйсыы — оонньуу көрүҥэ: элбэх оҕо сис туттан төгүрүччү тураллар, биир былааттаах сылдьан, төһө кыалларынан биллэрбэккэ кимиэхэ эмэ былаатын туттарар, былааты ылбыт уҥа өттүгэр турар оҕону эккирэтэ сылдьан таһыйар, биирэ куотан миэстэтигэр кэлэн турар. Таһыйааччы былаат туттарааччы буолар. ☉ Вид подвижной игры
Дети становятся в круг, держа руки за спиной. Ведущий незаметно передает одному из играющих платок, получивший платок начинает бить им стоящего справа, тот должен убежать, обежать круг и встать на свое место. Игрок с платком становится ведущим. Былаатынан таһыйсыыга элбэх оҕо оонньуур. Биир киһи былаат туттарааччы буолар. Атыттар бары, сис туттан баран, кэккэлэһэ төгүрүччү тураллар. ВПК СОо. Саал былаат — 1) улахан өрүү эбэтэр баайыы былаат. ☉ Шаль
Марба нэк сонун элэккэйин кэтэн, өҥө-дьүһүнэ бараммыт саал былаатын дуомун баанан тахсан барда. Күндэ
Дьиэ хара аанынан үрүҥ саал былаакка сөрөммүт мааны таҥастаах дьахтар сүүрэн тахсыбыт. Н. Заболоцкай
Эмээхсин, сонун устаат, саал былаатын көхөҕө ыйаан, аны чэй кутар айдааныгар түһэр. Н. Якутскай; 2) моойго эриллэр өрүллүбүт эбэтэр баайыллыбыт таҥас уһун синньигэс балаһата. ☉ Шарф
Таһыттан киирбит киһини, бэргэһэтин, саал былаатын устубутун кэннэ көрбүттэрэ: арай Куоҕас уола Киппэ Кирилэ эбит. Н. Неустроев
Уҥа диэки биир хара бараан эдэр киһи ханна эрэ бараары, уһун саал былааты эринэ турар. Н. Заболоцкай
Саал былаатынан ойоҕоһун туһунан бэйэтин тула эриннэ уонна онтонмантан тардыһан, турда. Н. Павлов