курбачыс гын = момент, от курбай = а) внезапно обернуться; б) метнуться в сторону.

прил. суу; обёрточная бумага суу кумааҕы. обёртывать несов. см. обернуть 1, 2, 3. обёртываться несов. см. обернуться 1, 2. обес= см. обез=.

I
туохт. Айаҕы киэҥник атан, салгыны уһуннук эҕирийэн баран тута төлө биэрэн таһаар (утуктаан, сылайан, сүрэҕэлдьээн). ☉ Открытым ртом непроизвольно глубоко вдыхать и сразу резко выдыхать воздух (при желании спать, с усталости и т. п.), зевать
Дьааһыйыма, дьалаҕай буолуоҥ (өс ном.). Оҕото уута кэлбит быһыылааҕа: дьааһыйан оҥоҥнуу-оҥоҥнуу, туой субу-субу уокка турар күөс диэки кылап гына көрөр этэ. Суорун Омоллоон
Хаста даҕаны дьааһыйда. Сылаата дьэ киирдэ быһыылаах. Н. Лугинов
Онтон куолутунан сүрэҕэлдьээбиччэ дьааһыйан баран, атырдьаҕар тайанан турбута. Н. Заболоцкай
II
туохт.
1. Туохха эмэ саалын, охсулун (этиҥи этэргэ). ☉ Низвергаться, обрушиваться (о громе)
Чугас соҕус ханна эрэ этиҥ дьааһыйан, киһини дөйүтэр улахан тыас бачыгырыы түстэ. Д. Таас
Өстөөх халлаанын хара былыт сапта, уордаах этиҥ тоҕута дьааһыйда. Т. Сметанин
Көҥүл норуот дохсун уордайыыта Этиҥ буолан Өстөөх үрдүгэр дьааһыйда. А. Абаҕыыныскай
2. Куһаҕаннык дьай, туох эмэ охсуута оҥор. ☉ Сказаться отрицательно, обернуться неприятностью
Өһүөннээх өстөөҕү утары хааннаах хапсыһыы, дуолан охсуһуу ханна-ханна тиэрдэрэ, тугунантугунан дьааһыйара биллибэт! И. Сысолятин
Өкүүчэ эдэр ньуура өлбөөдүйбүтүн Үрүҥ күн күлүмэ да чаҕылыппатах, Дьааттаах кутурҕан дьааһыйбытын Дьааҥы да тыала дьарҕарпатах. С. Васильев
Бу айдаан тугунан дьааһыйан тахсыаҕын кини үчүгэйдик өйдүүрэ. «ХС»
ср. др.-тюрк. йашы 'сверкать, блестеть' (йашын йашнады 'сверкнула молния')

1) анат. язык; хос тыл язычок; таба тыла олений язык (считается лакомством); тылгын таһаар = высунуть язык; тылгын быһа ыстаа = прям., перен. прикусить язык; 2) язык; речь || языковой; речевой; нуучча тыла русский язык; тыл сокуоннара законы языка; сомоҕо тыл грам. устойчивые словосочетания; харыс тыл эвфемизм; тылынан быһаарыы устное объяснение; тылы сайыннарыы уруога урок развития устной речи; кэпсэтии тыла разговорная речь; тылга тиис = болтать языком; тылгын кыан = придержать язык; держать язык за зубами; тылгын тарбаа = трепать языком; тыл уҥуоҕа суох погов. язык без костей; тыл сүһүөҕэ суох погов. язык без суставов; 3) в разн. знач. слово; алгыс тыл напутственное слово; ытык тыл священное слово; киирии тыл а) вступительное слово; б) лингв, заимствованное слово; тылыттан тылыгар от слова до слова; халлаан тыла вздор; кэриэс тыл завещание; истиҥ иһирэх тыл искреннее, задушевное слово; хой баһа тыл пустые слова; ерунда, чепуха; түмүк тыл заключительное слово; тыл суолтата значение слова; дьон тыла людская молва; аҕа тыла отцовский наказ; тылын ыл = заручиться чьим-л. словом; тылыттан ыл = ловить на слове; тыл ыһыгын = замолвить слово; тылгын биэр = дать обещание; тылгын толор = выполнить своё обещание; тылгар тур = сдержать своё слово; тылгын төттөрү ыл = взять назад своё слово; биллиилээх поэт тылларыгар суруллубут музыка музыка, написанная на слова известного поэта; тылла көрдөө = просить слова (для выступления); мунньахха тыл эт = выступить на собрании; тылла тарҕат = распространить слух; киниттэн тыла суох тугу да ылымаҥ ничего не берите без его разрешения; киһи тыла — ох посл. человеческое слово — стрела; киһи тыла сэттээх погов. слово человека способно обернуться злом; кэһиллибэт кэс тыл погов. нерушимое заветное слово; куһаҕан тыл сымыйа буолбат погов. плохая весть не бывает ложью; сүгэ-балта тыл посл. слово, как топор и молот (о веском слове); тыл тыалга быраҕыллыбат посл. слова на ветер не бросают; 4) язык, стиль; кинигэ тыла книжный язык; книжный стиль; литературнай тыл литературный язык; үөрэх тыла язык науки; 5) перен. язычок, стержень; чуораан тыла язычок колокольчика; күлүүс тыла ключ от замка; кур тыла язычок пряжки ремня; 6) перен. воен. язык; тылы тут = взять (букв. схватить) языка # кини тыла кыһыйар у него язык чешется (о болтуне); тылгын быластаа = а) запыхаться (от бега); б) уставать, изнемогать (от жары); ынах тыла пиявка.

туохт.
1. Ханнык эмэ таҥаһы таҥын. ☉ Надеть какую-л. одежду. Соҥҥун кэт. Сэлээппэтэ кэт. Түүппүлэтэ кэт. Саҥа көстүүмнэ кэт
2. Бэйэҕэр тугу эмэни иилин, баан (хол., симэҕи, наҕарааданы, быалаах дьоҕус малы). ☉ Навешивать на себя что-л. (напр., украшения, награды)
Дьэ бүгүн кэлэн мэтээллэрин, уордьанын тоҕо кэппэтэҕэй диэн Дайыыланы сэмэлии санаата. Софр. Данилов
Чыычаах оҕо сутуругун саҕа тискэҕэр сарыы саппыйаны моонньугар быалаан баран кэтэ сылдьарын устан, Бэдэр Харахха уунна. И. Гоголев
Кырдьаҕас учуутал ачыкытын кэтэр. Н. Якутскай
△ Тугу эмэни иилин (хол., атаххар — хайыһары, хаҥкыны эҥини). ☉ Надевать, нацеплять на себя что-л. (напр., лыжи, коньки)
Никита хотуокка кэлэн хаҥкытын кэттэ. Н. Лугинов
Остоолбоҕо хатаастар тыҥырахтарын кэппитинэн, радиорепродукторы иилиммитинэн Сиэҥкэ ааһар. Амма Аччыгыйа
Бу күөх бэстэр быыстарынан ыччат саас, күн ылаардар эрэ, хайыһар кэтэн, көр-нар, күрэхтэһии буолара. А. Сыромятникова
3. көсп. Олус уһуннук, күнү күннээн сатыы сырыт (хол., тыанан, үксүгэр суола-ииһэ суох сиринэн). ☉ Долго бродить (напр., по лесу, бездорожью)
Нохоо! Бу ханна баран иһэҕин, туох буолан хара тыаны кэттиҥ? Н. Неустроев
Ынахтар ойууру, сыбары кэтэн, мэнээк ыһыллан сордообуттара. П. Аввакумов
Мин дьүөгэ эмээхситтэрим куораты куоратынан, соҕурууну соҕуруунан кэппиттэрэ ыраатта. В. Иванов
4. көсп. Туохха эрэ кэтиллэ түс, иҥнэн хаал. ☉ С силой натыкаться на что-л.; встречать какое-л. препятствие (неожиданно)
Ат муҥунан түһэн суолга киирэн истэҕинэ, сыарҕа олгуобуйатын төрдүнэн төҥүргэскэ кэтэ биэрбитигэр, атах быата быһа ыстанна. Р. Кулаковскай
5. көсп. Уһуктааҕынан-биилээҕинэн кими эмэ ас, анньан өлөр. ☉ Заколоть кого-л. острым холодным оружием
Кыра уол сыһыыны туораан баран, быһаҕынан кэтэн, өлөрөн кэбиспит. Саха ост. I
Кутурук Сэмэн ииппит аҕатын Лөгөнтөйү быһаҕынан кэтэн барбытын туһунан сибигэнэһии, сөҕүү-махтайыы бөҕө буола түспүтэ. Р. Кулаковскай
«Ураа!» — диэн баран өстөөхтөр утары кэтэ турар ыстыыктарыгар уунутары сүүрэр. Эрилик Эристиин
6. көсп. Ханнык эмэ кыһалҕаны, сорумуҥу бэйэҕинэн ылын; сорго-муҥҥа тэбилин. ☉ Принять на себя какое-л. бремя, страдания; подвергаться страданиям, мучениям
[Ньургуһун Ньукулай:] Биһиги тыа хамначчытын иннигэр бу сорумуҥу кэтэр буолбаппыт дуо? Күндэ
Маннык дьон эбэтэр өлөн, эбэтэр кумалаан сорун кэтэллэрэ чахчы этэ. Суорун Омоллоон
Туох да кэскилэ суох суолга, бору-бостуой муҥу-сору кэтэн эрэр эбиппит дии? В. Яковлев
♦ Адаҕатын кэппитинэн төрөөбүт көр адаҕа
Кэбин кэт көр кэп II. [Даайыс:] Мин сордоох эмиэ эн кэпкин кэтэрим чугаһаан сылдьар. А. Софронов
Көр, онно эр бэрдэ: «Эһиги да мин кэппин кэтиэххит!» — диэхтээбит үһү эбээт. Н. Якутскай. Кэппитэ эрэ сэлээппэ (туппута эрэ торуоска) — киһи киэнин апчарыйар идэлээх, иҥсэлээх. ☉ Имеющий обыкновение присваивать чужое, жадный
Туппута эрэ торуоската, Кэппитэ эрэ сэлээппэтэ, Биэрэрин бэскэ ыйаабыт, Уунарын умнан кээспит. Өксөкүлээх Өлөксөй. Кэтэ балык курдук кэтэ турар көр кэтэ I. Тимир тириитин кэппит — киҥэ-наара холлубут (алдьаммыт); киҥэ-наара холлон хаҕыс, тыйыс буолан көрсөр. ☉ Быть в дурном расположении духа; встречать кого-л. грубонеприязненно из-за дурного расположения духа
Тимир тириитин кэтэн, Илгистэ-дьигиһийэ олордоҕуна, Илэ-бодо илиэһэй кыыһа, Ала-бааччы абааһы кыыһа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Буурҕа киҥэ-наара холлон уйулаан, Тимир тириитин, дьэ, кэтэн турда, доҕоор! В. Миронов. (Туох эмэ) тириитин кэт — дьүһүн кубулуй, уларый (үксүгэр мөкү, куһаҕан өттүнэн). ☉ Принять вид кого-чего-л., перевоплотиться в кого-что-л., обернуться кемчем-л. (обычно в худшую, дурную сторону — букв. надеть чью-л. шкуру)
Торҕон бөрө тириитин уста охсон баран, албын ыт тириитин кэтэҥҥин, дьадайа оҕустуҥ ини? Амма Аччыгыйа
[Өрүүнэ:] Ээ, дьыллар-күннэр буоланнар ньии, аныгы икки атахтаах сур бөрө тириитин кэппит, сур бөрө хараҕа харахтаммыт. Күндэ
Сарсыҥҥы күн тугунан көрөн тахсара биллибэт. Баҕар кимнээҕэр ордук абааһы тириитин кэтиэ. Н. Заболоцкай
◊ Мэнньиэс кэт — эр-ойох буол, таҥара дьиэтигэр бэргэһэлэн. ☉ Венчаться в церкви
Биир эмэ киһиэхэ, Мэнньиэс кэтэн бэргэһэлэнэн, Бэрт үчүгэйдик олороор. А. Софронов. Хоруона кэт — ыраахтааҕы буол. ☉ Стать царем, королем, императором, короноваться. Бэрт сотору бириэмэнэн Чампарыын Саар өлөн хаалбыт. Хоруонатын уола Доодор кэппит. Саха фольк.
др.-тюрк. кед, тюрк. кет, кэт

туохт.
1. Биир кэм эргичийэ, төгүрүйэ хамсаа. ☉ Находиться в состоянии кругового движения, делать вращательные движения, вертеться
Электро-уоту үөскэтэ Эрчим мотуор эргийдэ. Эллэй
Көлөһө тимир эргийэн, Күөрчэх курдук дьэргэйэн, Ситим быаны субуйбут, Сирдир-сирдир охсубут. С. Васильев
2. Тула кулахачый, тула холоруктаа. ☉ Вертеться, вращаться, кружиться
Иирэр эмэгэт, Иттэнэ сытан эрэ, Күөрчэх курдук ытыллан, Күлүгүрүү эргийдэ. П. Ойуунускай
Көмүс манньыат эргийэн дьэргэйэрэ, күн уотугар оонньуура, ама, ким хараҕар куһаҕаннык көстүөй?! Т. Сметанин
Сымыыт бастаан хамсаабакка сытта, онтон сыыйа ытык курдук ытылла эргийдэ. Куорсуннаах
3. Түгэҕиҥ үөһэ буолар гына кулахачый (хол., тыыны этэргэ). ☉ Перевернуться вверх дном, опрокинуться (напр., о лодке)
Тыыта илими бүрүммүтүнэн түөрэ эргийбитэ. И. Федосеев
4. Сытар балаһыанньаҕын уларытан, ойоҕоскунан, тиэрэ сыт. ☉ Вращательным движением или ворочаясь, изменить положение, повернуться, повалиться на бок, спину
Түллэх гынан ойоҕоһугар эргийдэ. Суорун Омоллоон
Сөтөллүбүтэ буолаат, истиэнэ диэки түҥнэри эргийэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Сытан баран уот диэки эргийбитэ, кыыһа куолутунан турар эбит. Н. Заболоцкай
5. Эргиирдэ оҥор (үҥкүүгэ). ☉ Совершать круговые движения, кружиться (в танце)
Арай кылаас иһигэр кыргыттар үҥкүүлээн эргийэ сылдьаллара. Суорун Омоллоон
Вальс тыаһа эҥээрийэр, паара бөҕө эргийэр. П. Тобуруокап
Хайаларыттан да ордук Биэрэлээх Улуута имигэстик эргийэллэр. Куорсуннаах
6. Ким, туох эмэ тула, төгүрүччү хаамп, сырыт, көт. ☉ Двигаться, ходить вокруг кого-чего-л., кружить
[Тогойкин] бүдүрүйтэлээн ыла-ыла, тоҕо эрэ сөмөлүөтүн эргийэ хааман истэ. Амма Аччыгыйа
Дьыбар киэһэ Халлаан хара суора Киһини эргийэ сылдьыбыта. Күннүк Уурастыырап
Гаврил оҕонньор дулҕаны тула эмиэ эргийэр, чэччилиир. М. Доҕордуурап
7. Быһалыы буолбакка, ырааҕынан төгүрүйэн бар. ☉ Обходить, объезжать что-л. кругом, делать крюк
Серёжа сааланы кытыытынан эргийэн, кыыс аттыгар тиийдэ. Н. Лугинов
8. Араас сирдэринэн сылдьан, уһуннук айаннаа. ☉ Ехать долго, с заездом куда-л. Куорат суола тугун билэн, Куйаастан, быылтан иэдэйэн, Байкаалабынан эргийэн, Байбал булбута Бэстээҕин. Күннүк Уурастыырап
Этэрээт Мэҥэнэн эргийэн, Тиэхээнниин Майаҕа тиийбиттэр. Эрилик Эристиин
Дьаныардаахтык айанныыра — Киэҥ сирдэри кэрийэрэ: Тандалыыра, Таатталыыра, Кэбээйинэн эргийэрэ. «ХС»
9. Ханна эмэ ыраах баран баран, төннөн кэл, төнүн. ☉ Прийти назад, обратно, вернуться откуда-л. Ол курдук ойуурга саас буолан, Ыраахтан эргийбит ымыылар, Түмсэннэр, дьүөрэлии ыллыыллар. Эллэй
Ыллаа, сэрии хонуутуттан Эргийэн уолбут кээлтин. С. Данилов
Бырастыы, Өлүөнэм, мин, баҕар, Эргийиэм суоҕа эйиэхэ. Дьуон Дьаҥылы
10. Иккистээн эргилин, баар буол, төнүн. ☉ Появляться вновь, наступать (о чувстве, состоянии)
Кырдьыы аас хаһыҥын кэнниттэн Эдэрбит иккиһин эргийбэт. С. Данилов
[Эҕэрдэлиибин эйигин] Хаһан да аны эргийбэт Оҕо саас умнуллубат сылларынан. П. Тобуруокап
Киһи соһумар тапталтан Эдэр сааһа эргийэр. Баал Хабырыыс
11. Уруккугар төнүн, чөлгөр түс. ☉ Приходить в прежнее состояние, восстанавливаться
Сэрии бүттэ. Тиһэх тэргэн ньим барда. Сир үрдүгэр Эйэ кэмэ эргийдэ. Күннүк Уурастыырап
Бүлүү балым баайа бэйэтин эйэлээх оҕолорун дэлэйдик иитэр күнэ эргийиэ. П. Филиппов
12. Буол, кэл, саҕалан (хол., дьыл, суукка кэмин этэргэ). ☉ Настать, начаться, наступить, вернуться (напр., о времени года, суток)
Сүөгэй астыы дьэгдьитэр Сөрүүн киэһэ эргийдэ. Күн Дьирибинэ
Үрүҥ көмүс күннэрдээх Үтүө сайын эргийдэ. И. Эртюков
Сандал саас эргийдэҕинэ, халыҥ кэлгиэтин хайыта тыыллан, көҥүл көрүлүү устара буолуо. П. Филиппов
13. Тымырынан сүүрүгүр (хаан эргиирин туһунан). ☉ Циркулировать в сосудах (о кровообращении)
Сэмэн хаана тымырынан аанньа эргийбэтиттэн, бааһа түргэнник оһон биэрбэтэҕэ. Н. Якутскай
14. Кимиэхэ, туохха эмэ хайа эмэ өттүгүнэн буол, хайыс. ☉ Поворачиваться, оборачиваться какой-л. стороной к кому-чему-л.
Күөл диэки эргийэн көрбүтүм: били оҕонньорум тыыннааҕар миинэр тыытын түгэҕэ эрэ маҥхайан сытар. Н. Неустроев
[Ананий] туох тыаһай дии санаан, оҕуһун диэки эргийэн көрдө. М. Доҕордуурап
[Таня] түргэнник көхсүнэн эргийэ охсубута. Н. Лугинов
15. Атын хайысханы ыл, уларый (дьыала, түгэн туһунан). ☉ Принимать иное направление, превратиться во что-л., обернуться чем-л. (о делах, событиях)
Власий Порфирьевич мааҕын мунньахха кэлэригэр дьыала маннык эргийэн тахсыа диэн өйүгэр да оҕустарбатаҕа. Н. Лугинов
Дьыаланы кини итинник эрэ эргийиэ дии санаабатаҕа. Н. Заболоцкай
Дьыала итинник эргийэн тахсыа диэн ким толкуйдаабыта баарай. Г. Нельбисова
△ Билиҥҥи туруккуттан атыҥҥа уларый. ☉ Превращаться во что-л. иное, переходить в другое состояние
Биир сарсыарда халлаан сырдаабата, хараҥанан эргийдэ. ПЭК СЯЯ
Тымныытынан, тыалынан эргийбит сир. ПЭК СЯЯ
16. Тугу эмэ бүтэйдээ, күрүөлээ. ☉ Обносить что-л. изгородью, забором
Кэбиһиилээх оту тоһоҕо эбэтэр сигэ күрүөнэн эргийэллэр. АЭ ӨӨКХ
17. кэпс. Өлбүт киһи уҥуоҕун тут, күрүөлээ. ☉ Устанавливать надгробие, памятник на могиле, обносить её оградой
Сэмэнчик аҕатынаан Маачаҕа тиийэн ийэтин уҥуоҕун маһынан эргийбиттэрэ, остоолбо туруорбуттара, ылтаһынтан сулус быһан саайбыттара. Н. Якутскай
Саһааннаах [киһи аата] лөчүөк уҥуоҕун эргийэргэ алта уон сүүһү ылбыт сурахтааҕа. Эрилик Эристиин
Мин аҕам уҥуоҕун тимиринэн үчүгэй гына эргийэр санаалаах этим. Далан
Эбээ, уҥуоххун булбатым — Эргийбэтэх эбиттэр. Н. Дьяконов
18. көсп. Биир туох эмэ туһунан өрүү санаа, ол туһунан кэпсэт, санаа аалыыта оҥоһун. ☉ Вращаться, крутиться вокруг какой-л. одной темы (напр., о разговоре)
Лариса Александровна санаата сарсын Өлөксөөс мантан барарын тула эргийэрэ. Н. Якутскай
Кинилэр кэпсэтэр кэпсэтиилэрэ кыһыны хайдах кыстыах муҥнарын тула эргийэр. «ХС»
♦ Мэйиитэ эргийэр (иирэр) көр мэйии. [Нүһэр Дархан:] Дархамсыйар илин эҥээрдэр Мин хатан кымыспыттан мэйиилэрэ эргийэн Кытаанахтык утуйуохтара… Дьэ, оччоҕо… И. Гоголев
Мэйиитэ эргийэн дөйүөрэ сыһа-сыһа күөх окко олорбута. Дьүөгэ Ааныстыырап
Тиэрэ эргий көр тиэрэ. Кыыс Хотуну аны киниттэн кистиир буолбуттар, бары барыта тиэрэ эргийдэ. А. Сыромятникова
Аҕа табаарыһым туһунан олус билэбин дэнэр курдугум да, онтум тиэрэ эргийэн таҕыста. «Кыым»
Төбөтө эргийэр көр төбө. Киһи төбөтө Эргийиэ суохтаах Кыайан өрөгөйдүүр да күҥҥэ. Софр. Данилов
Таба итинтэн төбөтө эргийбитэ, киэбиримтэҕэй буолбута. Эвен фольк. Тураах хайҕанан, төбөтө эргийдэ, Тыына хаайтарда, дэлби үөрдэ. И. Крылов (тылб.). Эргийдэххинэ — иэччэҕиҥ эчэйдин (эмтэрийдин), хайыстаххына — хаалдьыгыҥ хайыннын — букатын бар, аны хаһан да төннүмэ. ☉ Уходи безвозвратно, покинь навсегда (букв. [если] повернёшься — пусть вертлюг твой ломается, [если] оглянешься — пусть шейный позвонок твой раскалывается)
«Эргийдэрбин — Иэччэҕим эмтэрийдин, Хайыстарбын — Хаалдьыгым хайыннын! Улуу дьон, туһунан сылдьыҥ! Куттаннымхорҕоотум!» — диэн баран, соҕотохто күлүпүс гынан хаалла. Ньургун Боотур
Эргийэн көрдөрбүн — Иэччэҕим эмтэрийдин, Хайыһан көрдөрбүн — Хаалдьыгым хайыннын!!! П. Ойуунускай
Эрбэх үрдүгэр сэттэтэ (сөмүйэ үрдүгэр үстэ) эргийбит (киһи) көр эрбэх. Тойон киириилээх-тахсыылаах, эрбэх үрдүгэр сэттэтэ эргийэр уол оҕо бэрийэр бэрдэ — үлэһиттэригэр сыһыана үчүгэйэ. Күрүлгэн
Эргийэр киинэ көр киин II. Кэллэҕим бу аата, дьэ кэрэ Ийэ сир эргийэр киинигэр. Күннүк Уурастыырап
Сир ийэ эргийэр киинэ, Аан дойду туллубат тутааҕа — Аҕыс сүүс сылга Аарыгыран сайдыбыт Улуу Москва Уһун үйэлэргэ Уруй-айхал буоллун!!! С. Зверев. Эргийэн кэбис — тугу эмэ оҥоруох буолан эрэннэрэн баран толорума, аккаастан. ☉ Обещав сделать что-л., не выполнить, отказаться от обещания. Онон мин Күндэлэйдиин сырса оонньуу сылдьан чаһыбын сүтэрбитим, уон солкуобай сүүйүүбүн эмиэ эргийэн кэбиспитэ. Н. Габышев
Бу дьоннор туһаныытын туһанан бараннар, эргийэн кэбиһиэхтэрин эмиэ сөп. М. Попов
Кинигэ уларсыах буолан баран, эргийэн кэбистэ. НАГ ЯРФС II
Эргийэр (эргичийэр) иэччэҕэ көр иэччэх. Ону баара Хор бу — Иннинэн сирэйдээх, Эргийэр иэччэхтээх, икки атахтаах …… Сидьиҥ өлүү курдук Ситэн туран сиэтэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
◊ Төбөтө эргийэр көр төбө
Утуйаан [киһи аата] үөрбүччэ Төбөтө эргийдэ. С. Данилов
Сиэллээхэп төбөтө эргийдэ, Иэдэһэ, кулгааҕа итийдэ. С. Васильев
ср. др.-тюрк. егир ‘окружать, обходить; вращать, кружить’, уйг. эргимэк ‘следовать; кружить, парить’, монг. эргэх ‘кружиться, вертеться’