несов. см. обмотать(ся).

шарф; моонньугун саардынан эрин= обмотать шёю шарфом.

сов. 1. (закрутиться вокруг чего-л.) дэлби эрилин, сөрөн; 2. (обмотать себя) эрин; 3. разг. (утомиться) илиһин.

туохт. Түөскэр ыйана сылдьар гына моонньугар иилэ быраҕын. ☉ Обмотать шею чем-л. так, чтобы оно висело на груди
Суоппуйа былаатын моонньохтоммут, ыаҕайаҕа арыылаах, дэлби тириппит. Эрилик Эристиин

сов. разг. 1. что (обмотать) дэл-биэрий,эрий, сөрөө; 2. кого, перен. (утомить) дэлби сылат, илиһиннэр; 3. чем (начать мотать) (баскын) быһа илгистэн бар; замотать головой баскын быһа илгистэн бар.

1) крутить, вертеть; закручивать, завинчивать; гайканы эрий = закрутить гайку; булгу эрий = открутить, свернуть (напр. кран, голову курице); 2) обвивать, обматывать, наматывать; быаны маска эрий = намотать верёвку на палку; быанан эрий = обмотать что-л. ремнём; 3) перен. мучить; кыһалҕа эрийбитэ его мучила нужда; 4) перен. впутывать, вмешивать кого-л. (напр. в какое-л. дело).

сов. 1. что (свернуть, завить) эрий, эрин; закрутить проволоку боробулуоханы эрий; закрутить ус бытыккын эрин; 2. что (связать —напр. руки) хам эрий, кэлгий; 3. что, разг. (завернуть) эрийэн киллэр; закрутить винт биинтэни эрийэн киллэр; 4. что (обмотать) эрий; закрутить шарф вокруг шеи моойгун саардынан эрин; 5. (начать крутить) эрийэн бар, эргичитэн бар.

1) мотать, заматывать, обвивать что-л. вокруг чего-л.; быаны сөрөө = обмотать верёвку; 2) перен. запутывать, впутывать; дьыалаҕа сөрөө = впутать кого-л. в какое-л. дело; 3) перен. придавать вихревое движение чему-л.; бугуллары холорук сереете копны вихрем закрутило # кутуруккар сөрөө = соблазнить, увлечь (букв. закрутить на хвосте).

несов. кого-что харыстаа, сэрэн; оберегать детей от заболевания оҕолору ыарыыттан харыстаа. оберегаться несов. харыстан, сэрэн. оберёчь(ся) сов. см. оберегать(ся). обернуть сов. 1. что (обвить, обмотать) сөрөө, эрий; обернуть косу вокруг головы суһуоххун төбөҥ тула эрий; 2. что (завернуть) эрий, суулаа; обернуть книгу газетой кинигэни хаһыатынан суулаа; 3. кого-что (повернуть) хайыһыннар, эргит; обернуть лицо к соседу сирэйгин киһиҥ диэки хайыһыннар; 4. что, перен. (придать иное направление) эргит; обернуть дело в свою пользу дьыаланы бэйэҥ туһаҕар эргит; 5. кого-что, кем-чем, в кого, во что, фольк. кубулут (абынан, албаһынан).

туохт.
1. Тугу эмэ туохха эмэ эрийэ, кириэстии тут (хол., атаххын атаххар). ☉ Повесить, положить что-л. на что-л. крест-накрест, скрестить (напр., руки)
«Гра» диэн сааны таҥнары сүкпүт, икки санныгар батарантаастары хатыйа иилиммит. Амма Аччыгыйа
Силтэһин атаҕар атаҕын хатыйа ууран, туох да саҥата-иҥэтэ суох иһийэн олордо. Күннүк Уурастыырап
Аҕал уҥа илиигин, илиилэрбитин маннык хатыйа тутуох, уонна — уураһабыт. Брудершафт диэн бу буолар. Н. Габышев
Атамай тарбахтарын тобугар хатыйа тутан олорон саҥарар. «ХС»
2. Тугу эмэ туохха эмэ токурутан эрийэ, сөрүү тут, олуйа ук. ☉ Обмотать, оплести, обвить, увить (напр., о вьющемся растении)
Иккис куба кэлэн, доҕорун моонньун хатыйан ууруур. Тумсунан имэрийэр-томоруйар. Суорун Омоллоон
Ыал бары үтүктүспүт курдук иирэни хатыйан оҥорбут үрдүк, киэҥ олбуордаахтар. Болот Боотур
Хатан хандалынан Хатыйа тардыҥ, Ыар сыабынан сыыптааҥ, Күүс сиринэн күлүүстээҥ! Д. Говоров
3. спорт. Киирсиигэ, тустууга утарылаһааччыҥ атаҕын атаххынан олуй, атаххынан эрийэ, кириэстии тутан тэп. ☉ Подставить подножку противнику, ударить ногой
Ньургун эмискэ көнө түһээт, киһитэ кылыйа сылдьар атаҕын хатыйан, баттыы түһэрдии сананан, умса дьүккүйэр. Н. Лугинов
[Василий Ильич] күөн көрсөөччүтүн хатыйан, олуйан, илиитинэн өттүктээн охторуу — кини чахчы баһылаабыт ньымалара. Хапсаҕай
Атаҕар күүстээх буолан атахтаатахтарына төлүтэ тэбэр, олуйдахтарына, хатыйдахтарына ибир да гыммат. СМН ТС
4. көсп. Кими эмэ уустук, олуурдаах быһыыга-майгыга түбэһиннэрээри тугу эмэ гын. ☉ Подвести, подставить кого-л. с умыслом, учинить подвох
Юкасовы кытары мэнээк киһилии логиканан сатаан мөккүспэккин. …… Кинини бэйэтин утары туохха эмэ сыһыаран, дэбигис өйдөммөт идейнэй омсоҕо хатыйдаххына эрэ абыранаҕын. Н. Лугинов
Саалаттан …… соруйан хатыйар ыйытыы иһиллэр. Н. Борисов
◊ Хатыйа күрүө — ураҕастары чаастатык сиргэ саайталаан баран синньигэс титириктэри эбэтэр талаҕы бэйэ-бэйэлэригэр хатыйыллар, кириэстии тута-тута арда суох гына өрөр курдук, оҥоһуллар күрүө. ☉ Изгородь, сплетённая из тонких жердин, прутьев, плетень
Куйаас баҕайы күн хатыйа күрүө күлүгэр утуйа сытан уһукта биэрдим. ИСА
Халтарыйымаары, хатыйа күрүөттэн тутуһан, уулуссатыгар туораата уонна, аҕыйахта атыллаат, Морозканы үктүү сыста. А. Фадеев (тылб.)
ср. др.-тюрк. хадар ‘вертеть’