несов. что и без доп. 1. (обучать) үөрэт; преподавать химию химияны үөрэт; 2. (быть учителем) учууталлаа.

несов. кого 1. (обучать животных) үөрэт, уһуй; 2. разг. (муштровать) үөрэт, мускуй (кытаанах дьиссипилиинэҕэ).

сов. и несов. 1. кого-что (обучать специальности) идэҕэ үөрэт, идэтит; 2. что (подчинять специальному назначению) идэтит.

учить, обучать, приобщать, приохотить кого-л. к чему-л.; натаскивать; булка уһуй = обучить кого-л. охотничьему ремеслу.

туохт. Кыһананмүһэнэн туохха эмэ уһуй, үөрэт. ☉ Старательно, заботливо учить, обучать кого-л. чему-л. [Уолум] мөлтөх буолбатаҕына сатанар, мантан ыла үһүйүөмтакайыам этэ буоллаҕа. Н. Абыйчанин

1) учить, обучать; булка үөрэт = приучать к охоте; 2) учить, изучать; уруогу үөрэт = учить уроки; омук тылын үөрэт = изучать иностранный язык; уус идэтигэр үөрэт = обучить кузнечному ремеслу; 3) изучать, исследовать; былыргы суруктары үөрэт = изучать древние письмена.

туохт. Кими эмэ идэҕэ үөрэт, идэни баһылат. ☉ Обучать какой-л. профессии кого-л., дать какую-л. специальность кому-л.
Ахсыһы бүтэрэр уолгун идэлээтэххинэ сатаныыһы.  Чернышевскайы манна элбэх идэлииллэр. Эллэй

несов. 1. кого (обучать) үөрэт; учить русскому языку нуучча тылыгар үөрэт; 2. кого (поучать) үөрэт, өйдөт; 3. с союзом "что" (развивать мысль, теорию и т. п.) үөрэт; 4. что (усваивать) үөрзт, үерэтэн бил; учить стихотворение хоһоону үөрзт; учить историю историяны үөрэт.

туохт., фольк.
1. Туох эмэ туһунан сиһилии олохтоохтук норуот уусуран айымньытыгар кэпсээ. ☉ Подробно описывать, рассказывать о чём-л. в произведениях устного народного творчества
Дьүөрэ тылынан түһэрдэхпинэ, Үөрэкөтө үһүйдэхпинэ: Былыргы былдьаһыктаах дьылым Быралыйар быраман мындаатыгар Үлүскэннээх үөһээ биис уустара Үөрбэйэ көтөр кэмнэригэр — Аан алдьархай буолла. П. Ойуунускай
2. Тыл алыптаах күүһүгэр эрэнэн кими эмэ алҕаа, алгыста эт. ☉ Благословлять, напутствовать кого-л. словами благопожелания
Үчүгэйгэ үһүйдэҕим буоллун, Ыраҕа ыллаатаҕым буоллун, Дьолго туойдаҕым буоллун! Саха нар. ыр. III
Оҕонньор уотугар кылы быраҕан сыт таһаарда, арыынан сырдырҕатан киһи дэбигис өйдөөбөт тылларынан үһүйэн барда. «ХС»
3. Кими эмэ үөрэт, такай, туохха эмэ уһуйа сатаа. ☉ Обучать, учить кого-л. чему-л.
Үөскээбит миэрэҕэр дьукааххын Үһүйэн үөрэтэ сатаамаар. — Атын сир алааһын ыалларын Үгэһин өрүүтүн ытыктаар. «ХС»

туохт.
1. Туттарга, туһанарга сөп гына оҥор, бэлэм оҥор. ☉ Делать готовым, готовить, приготовить для чего-л.
Орунбаевтар кыһыл саллааттара …… сааларыгар ботуруоннарын симэн, гранаталарын төлүтэ тыытан ылар гына бэлэмнээн, атаакаҕа киирэллэрин билэн, бэлэм тураллар этэ. Эрилик Эристиин
Икки инники барбыт ньиэмэстэр аттамааттарын бэлэмнээбитинэн эргиллэ түстүлэр. Т. Сметанин
Бастаан сири бэлэмнээн, оттон ыһыытын үс-түөрт күнүнэн бүтэриэххэ сөп. П. Егоров
2. Аһы буһар, астаа; аһы остуолга тарт. ☉ Готовить кушанье; накрывать стол
Кэргэн дьахтар чэй бэлэмнээн, чэй кутуталыыр. Бары чэйдииллэр. Күндэ
[Сибиэтэ:] Хата, ас диэбиккэ дылы, эн аһыаххын баҕараҕын дуо? Мин ас бэлэмниим эрэ. С. Ефремов
— Утатан иэдэйдим, чэйдээххин дуо? — Чэй ханна барыай? Эн кэлэргин биттэнэн, сүөгэй үүттээх чэй бэлэмнээбитим. М. Доҕордуурап
3. Кими эмэ туохха эмэ үөрэтэн, эрчийэн, иитэн бэлэм оҥор. ☉ Готовить, подготавливать, обучать кого-л. чему-л.
Павел Попов баартыйа кэккэтигэр киириитин эн бэлэмнээ. М. Доҕордуурап
Мэҥэ улууһугар политсыылынай П.П. Подбельскай аспыт чааһынай оскуолатыгар кинилэри [Сокольниковтааҕы] уолаттар прогимназияларыгар киирэргэ бэлэмнээбитэ. И. Федосеев
4. Тугу эмэ хойут туттуом, туһаныам диэн эрдэттэн хаһаан, оҥор. ☉ Заготовлять что-л. заранее
Дьөгүөрдээн саас [Охотскай таһаҕаһыттан] эргиллэн кэлэн, күһүҥҥэ диэри баайдарга оттуур, дьоннорун кыстыыр отторун-мастарын бэлэмниир эбит. Амма Аччыгыйа
[Кэтириис:] Бачча чэгиэн оҕонньор өлөрүн бэлэмниир (хоруоп оҥостор) үһүгүн дуо? С. Ефремов
«Дьэ, быйыл андылыыбыт эбээт. Хата, мин дурдаҕа сантыы маһа бэлэмнииһибин», — диэн Михаил Федосеев ойуур диэки хаамта. М. Доҕордуурап