I рисунок, узор.
II прыжок; скачок; устаны ойуу прыжок в длину; үрдүгү ойуу прыжок в высоту # күн ойуута восход солнца.

I: ой дуораана эхо.
II: ой тыа колок в открытом поле; ой бэс небольшая сосновая роща.

1) прыгать, скакать; перескакивать, перепрыгивать; устаны ой = прыгать в длину; үрдүгү ой = прыгать в высоту; чалбаҕы ой = перепрыгнуть через лужу; күрүөнү үрдүнэн ой= перескочить через изгородь; ойон таҕыс = выскочить (наружу); ойон тур = вскочить; ойон тиий = быстро подбежать, подскочить, подлететь; уол аҕатыгар ойон тиийдэ мальчик подскочил к отцу; ойон түс = спрыгнуть; 2) подниматься, всходить (о солнце); күн үөһэ ойбут солнце поднялось высоко.

узор || узорчатый, узорный; ойуу-бичик сыттык узорчатая подушка; ойуу-бичик уолаттар фольк. нарядные юноши.

I
ой I диэнтэн хай
аата. Бу икки ардыгар Чүөчээскини бандьыыт ситэрэ үс-түөрт эрэ ойуу хаалбыта. Суорун Омоллоон
Кини суолун саһыл суоллаан баран иһэн туора ойбут, үчүгэй ойуу буолбут. В. Иванов
Коля аҕыйах ойуунан таһырдьа баар буола түспүтэ. Эрилик Эристиин
II
аат. Туох эмэ дьиҥ көстүүтэ эбэтэр киһи өйүттэн айбыта үтүгүннэриллэн (хол., тугунан эмэ суруйан, уһанан, тигэн эҥин) оҥоһуллубута, уруһуй. ☉ Рисунок, набросок чего-л.
Оҕолор тула мустан кинигэ тас ойуутун кыҥастаһа турбуттара. Н. Якутскай
Былыр сахалар дьол-үөрүү күнүгэр муоска, маска, туоска даҕаны эгэлгэ ойууну түһэрэллэрэ. А. Сыромятникова
Быһыытын уонна ойуутун бэйэм өйбүттэн оҥорорум. ЧАИ СБМИ
◊ Быһан ойуу — сытыы, уһуктаах тэрилинэн (хол., кирдиэҕинэн) оҥо быһан эбэтэр сиэтэн ойуулааһын. ☉ Гравировка, резьба
Быһан ойуу саха уустара симэҕи киэргэтэр сүрүн ньымалара этэ. ЗФМ ЮИЯ
ср. кирг. оюу, ног. оюв ‘орнамент, гравировка; вышивка, узор’, тур. ойа ‘отделка, бахрома’

адакыс гын

туохт. Чэпчэкитик, түргэнник ыстаҥалаан сүүр. ☉ Бегать легко, вприпрыжку, резво
[Баҕа үөн баҕайы] Бадараан устун Бал-пал түһэн, Күөгэйэн хамсыыр Күөх от диэки Көтөнойон истэ. Күн Дьирибинэ
Көҥүл оҕо сааспытын Көрсө үүнэр кэммитин, Көтө-ойо оонньооммут Күйгүөмүнэн көрсүөҕүҥ! И. Чаҕылҕан
Илин халлаан иититтэн, Итир былыт кэнниттэн Сарыал уота чаҕылыйан, Көтөн-ойон күөрэйдэ, Күлүм-дьирим күөгэйдэ. С. Васильев

I
1. туохт.
1. Хайа эмэ диэки өрө эбэтэр туора ыстан. ☉ Прыгнуть, скакнуть, сделать прыжок. Үрдүгү ой
□ Күн тура-тура оһуохайдаан ой да ой. П. Ойуунускай
Биир ойууну ордук ойдо. Амма Аччыгыйа
Ат туора ойдо, тэбиэлээн кууһурҕатта. М. Доҕордуурап
△ Түспүт сиргиттэн тэйэн хайа эмэ диэки өрө көт (туох эмэ чэпчэки эттиги этэргэ, хол., мээчик туһунан). ☉ Отскочить в сторону с места падения (о каком-л. лёгком предмете, напр., о мяче). Мээчигэ ыраах ойдо. Сүүтүк тэйэн муннук диэки ойдо
△ Тугу эмэ үрдүнэн ыстан. ☉ Перескочить через что-л. Күрүөнү үрдүнэн ойдо. Чалбаҕы ойон туораата
2. кэпс. Сүр түргэнник ыстанан тиий эбэтэр баран хаал. ☉ Подскочить к кому-чему-л., отскочить от кого-чего-л., спешно уйти, поскакать
Ийэлэр иккиэн уолаттарын диэки ойдулар. Амма Аччыгыйа
Эһэ туох да буолбатах, киһибэр ойдо. Т. Сметанин
Үлэлээн бүтээт да, ойбута. Р. Кулаковскай
3. көсп. Өрө күөрэй, үөһэ таҕыс (күн туһунан). ☉ Всходить, возвышаться над горизонтом (о солнце)
От үлэтэ сарсыарда күн ойуоҕуттан киэһэ киириэр диэри түөрт омурҕаннаах буолуохтаах. Н. Габышев
Туман көппүтүн кэннэ күн уоттанан мастар төбөлөрүгэр ойдо. Т. Сметанин
Күн тэмтэйэ ойуор диэри утуйан турабын. П. Аввакумов
2. көмө туохт. суолт. Хайааһын соһуччу, эмискэччи буоларын бэлиэтиир. ☉ В значении вспомогательного глагола выражает внезапность и моментальность действия
Кини ойон тиийэн ааны хатыы охсон кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Чүөчээски, иһиттиэм-истибэтиэм диэбиттии, ойон турбута. Суорун Омоллоон
Киниэхэ утары оһох кэнниттэн ким эрэ соһуйбут курдук ойон тахсыбыта. В. Гаврильева
♦ Бытырыыс ой кэпс. — 1) илдьирийэн, алдьанан салыбырыы сырыт, сүүмэхтэс (эргэ таҥаһы этэргэ). ☉ Свисать клочьями, бахромой, будучи изношенным (об одежде)
Таҥас-сап туома илдьирийэн, бытырыыс ойбут, сирэйхарах да сууллубатаҕа ырааппыт быһыылаах. Н. Заболоцкай; 2) элбэх буолан сүүр-көт, үҥкүүлээ (тэҥ уҥуохтаах кыра оҕолору этэргэ). ☉ Бегать, носиться толпой, танцевать (о маленьких детях одинакового роста). Оҕолор таһырдьа тахсан сырсыакалаһан бытырыыс ойдулар. Кэнсиэргэ кыракый оҕолор үҥкүүлээн бытырыыс ойдулар
◊ Ойон тахсар күннээх, <охтон баранар мастаах> фольк. — Орто дойдуну хоһуйан этэр олук. ☉ Постоянный эпитет, описывающий Средний мир
Ойон тахсар күннээх, Охтон баранар мастаах Орто туруу дойду. П. Ойуунускай. Ойор күннээх оҕо саас — оҕо саас туһунан олус истиҥ өйдөбүлү бэлиэтиир халбаҥнаабат олук. ☉ Формульное выражение тёплого отношения к детству, воспоминания о нём
Ити көр-нар тыллар ойор күннээх оҕо саас кэйэр имнээх дьүөгэтин санаппыттара. С. Федотов
Ойор күннээх оҕо саас барахсан! «ХС»
ср. монг. ойх ‘падать, отскакивать, отпрыгивать’
II
1. аат. Сыһыыга ойуччу турар кыра ойуур. ☉ Лес-колок в долине, в открытом поле. Н. К. Антонов чинчийиитинэн, хотугу айылҕа арааһын көрдөрөр үгүс тыл биһиэхэ монгуолтан киирбиттэрэ: дьыбар, хомурах, кыдьымах, ой, долохоно уо. д. а. Багдарыын Сүлбэ
Бу сир күөллэрэ сайын устата эҥин кус ууһунан, учугас ойдоро, тыалара куобаҕынан, бочугураһынан, уларынан толору буолара. УАЯ А
2. даҕ. суолт. Ойуччу турар (хол., тыа, мыраан эҥин); быстах (үксүгэр былыты этэргэ). ☉ Находящийся на отшибе, в стороне (напр., о лесе, горке); одинокий (обычно об облачке)
Ойоҕос үрэҕи ортотунан Ой мырааны аннынан Оҥоһуулаах суолга киирэммин Айаннатан ахан истим. Саха нар. ыр. III
Ой тыаҕа дьэдьэним буспута кэрэтин. Эллэй
Бу кэмҥэ, кыырпах былыт өтөр-наар сыстан көрбөтөх халлааныгар, эмискэ ой былыт баар буолар. С. Тумат
◊ Ойдоох (ой) буур (таба, кыыл) түөлбэ. — тайах, кыыл таба атыыра. ☉ Лось-самец; дикий олень-самец
Уол оҕо ойдоох бууру охтордоҕуна үөрэрэ (өс хоһ.). Ой кыыл уорҕатын чулуута тоҕус хос хатарыллыбыт киристээх. ПЭК ОНЛЯ I
Ой (өй) дуораана көр дуораан. Былыта суох тымныы дьыбардаах түүн туруйалар хаһыыларын ой дуораана үс төгүл улаатыннарар, кый баһынан эҥээритэн илдьэр. Н. Якутскай
Ой дуораана — ойуур оҕото ол ырыаны ыраах дуоратан Үүт-үкчү үтүктэн дьиэрэттэ. Болот Боотур
Уус таһаарар хоһоонун Лоҥкууда куула хайаларын аппатын иһиттэн ой дуораана үтүктэн харбыаласта. М. Доҕордуурап
ср. монг., бур., тув. ой ‘лес, бор; роща’

1. сыһ., кэпс.
2. Кыаҕын иһинэн, лаппа үчүгэйдик. ☉ В пределах своих возможностей, довольно много, прилично, приемлемо (напр., добывать что-л.)
   Бултаан, үлэлээн айаҕын ой-бото булунара. Сэмээр Баһылай
   Ити да буоллар, биир түбэ, туспа нэһилиэк быһыытынан ой-бото олороллор. «ХС»
   Оҕолор букубаардарын ой-бото ааҕар дьон буола, үөрэх дьылын түмүктээтилэр. «Кыым»
3. Астына-дуоһуйа; күө-дьаа. ☉ С удовольствием, удовлетворением (напр., есть); оживлённо (напр., что-л. делать)
   Үөлбүт мундуну сии-сии, итии чэйи ой-бото иһэн бурулаталлар. Күннүк Уурастыырап
   [Көтөрдөр] кэлбит сирдэригэр уйаларын ой-бото тэриммитинэн барбыттара. Эрилик Эристиин
4. даҕ. суолт. Баһаам, балайда элбэх. ☉ Достаточный (по количеству, объёму)
   Биэс киһиэхэ ой-бото күөс буолла. П. Тобуруокап
   Ааныска эмээхсинтэн сиргэ аһыахпыт диэн ой-бото ас ылаат, иккиэн тыаҕа баран хаалбыттара. С. Никифоров
   Киһим даҕаны ой-бото сэһэннээх киһи эбит. И. Никифоров

1. аат. Уруһуйдаммыт оһуор, уруһуй. ☉ Узор, рисунок. Этэрбэскэ ойуу-бичик астылар
   □ Ураҕас төбөтүгэр ойуу-бичик баар үһү (тааб.: куйуур)
   Бу хаарыан ыраас кумааҕыны дэлби ойуу-бичик оҥорон тоҕо марайдаатыҥ? Болот Боотур
   Кыраһаҕа туох да быһаарыыта суох ойуулары-бичиктэри оҥортоото. И. Никифоров
2. даҕ. суолт. Эгэлгэ, дьэрэкээн уруһуйдаах, дьүһүннээх. ☉ Узорчатый, узорный, разноцветный
   Аҕыс салаа ачалаах Аҥаат хочо долгуйар, Ойуу-бичик оһуордаах Ойуур тыам унаарар. С. Зверев
   Үөрүү-көтүү эргийэр күнүгэр Үөр чыычаах хас лабааҥ ахсын ыллыыр, Оччоҕо өссө көҕөрө тыллар Ойуу-бичик сэбирдэҕиҥ тыаһыыр. И. Егоров
   Ойуубичик бэйэлээх талах чыычааҕа, бүтүн бэйэтэ көстүбэккэ эрэ, хантан эрэ күөх быыһыттан чычыгырыыра. «ХС»

1. аат. Дьураалыы ойуу, оһуор. ☉ Горизонтальный узор, рисунок
   Ойуу-дьарҕаа бөҕө түспүт Оонньуур курдук дьоҕус дьиэлэр. Күннүк Уурастыырап
   Унаар сайын алҕаан Ойуу-дьарҕаа тардылынна. С. Васильев
2. даҕ. суолт. Дьураалаах, дьураанан киэргэтиилээх. ☉ Расположенный рядами, полосками (узор, рисунок)
   Ойуудьарҕаа ойоҕостоох Оһуор, дьэрэкээн куоҕайдаах Улуу мас уһун мутукчата Унаарыйа көҕөрө Уһуктубут эбит. Саха фольк. Ойуу-дьарҕаа тирэҥсэлэр Оһуор үктээн киирдилэр, Нуоҕай лабаа илиилэр Дьол ырыатын тистилэр. С. Данилов
   Ойуу-дьарҕаа хоһугар Оҕо сылдьар, сүүрэлиир. К. Туйаарыскай

1. аат. Силигэ сиппит, дьэрэкээн ойуу, оннук көстүү. ☉ Яркий, искусный рисунок, узор, украшение
   Киһи оҥорор киэргэлэ, симэҕэ, ойуута-мандара аан дойду отун-маһын ойуутуттан ордук кэрэ буолуох тустаах. Суорун Омоллоон
   Хонуу ото сир үрдүгэр баар ойууттан-мандартан тугу да матарбатарбын диэбиттии ситэн, араастаан тэтэрэн көстөр. Эрилик Эристиин
   Мандар Уус [киһи аата] саха ойуутугар-мандарыгар, үгэһигэр, өйүгэрсанаатыгар иҥмит үтүмэннээх матырыйаалы мунньан үтүө күннэргэ тиэрдибитэ. Б. Павлов
2. даҕ. суолт. Дьэрэкээн киэргэтиилээх, оннук көстүүлээх. ☉ Щедро, ярко украшенный, выделяющийся таким видом
   Сибэкки дьэрэкээн ойуулаах Сиидэс, сатыын тэнийбит. Ойуу-мандар оһуордаах Остуол иһитэ дэлэйбит. С. Васильев
   Киэҥ нэлэмэн Сахабыт сирин ойуу-мандар сыһыылара, хонуулара, алаастара бука барылара былыр-былыргыттан анал ааттаахтар. Багдарыын Сүлбэ
   Эриэн ситии иилии-курдуу Оһуордаах бэрт баҕайы Ойуу-мандар ыаҕайаны Эргитэллэр тутан-хабан. «Кыым»

межд
соһуйуу, куттаныы, дьиибэргээһин. Ой, страшно!

межд. татат, айака, айыбыын.

межд
улаханнык бэркиһиир, сөҕөр саҥа. Ой-ой-ой, как много!

n. woods, grove

v. to jump