имеющий проход, перевал; с... проходом, с... перевалом; аан дойду аартыктаах , күөх далай оломноох , хара тыа ыллыктаах погов. мать-земля имеет проходы, синяя бездна — броды, дремучий лес — тропы.

даҕ. Ис-иһиттэн сырдаан, дьиримнээн, ойуута, сааһа барыта ырылхайдык көстөр (хол., ып-ыраас сүүрүктээх уу түгэҕэр). ☉ Светящийся как бы изнутри, так, что четко видны каждая линия, рисунок (напр., о предметах на дне водоема с чистой, проточной водой)
Дьэргэһэ таас тэлгэхтээх, Чайдааһын таас дьайыҥнаах …… Боролҕон таас оломноох, Аалыы көмүс кумахтаах …… Аммакайдыыр өрүһүм. Нор. ырыаһ.

м. 1. килиин, ытапа; вбить клин ытэһа-та саай; 2. (в платье) киллэһик; вшить клин киллэһиктэ тик; 3. с.х. килиин; озимый клин күһүҥҥү килиин; 4. в знач. нареч. клином килииннии, суптугур; борода клином суптугур бытык; # свет не клином сошёлся погов. сир-дойду манан бүппэт, тыа ыллыктаах, уу оломноох, хайа аартыктаах; куда ни кинь — всё клин погов. кэлэр сир кэлии үүтэ, барар сир баҕана үүтэ буолла.

даҕ. Аартык тэлиллибит, аһыллыбыт; аартыгынан сылдьар (үксүгэр аартык үтүөтүн көрдөрөр арахсыбат быһаарыылаах, фольк. хоһуйар аат сороҕо буолар). ☉ Имеющий широкую дорогу, перевал, проход (обычно употр. с восхваляющими эпитетами, в фольк. часто входит в состав описательного имени персонажа)
Үүт аас олбохтоох, Өрүөллээх сүүстээх, Сөгөлөөннөөх түһэхтээх, Сүөгэй айаан аартыктаах Үрүҥ Айыы Тойон эһэтигэр Үс төгүл өрө уунан Айах тутан алҕаата. С. Зверев
Аан дойду аартыктаах, күөх далай оломноох, хара тыа ыллыктаах (өс хоһ.). Саха бүгүн — саҥа норуот, сайдыы суола киэҥ аартыктаах. Күннүк Уурастыырап
Бүгүн хас биирдиибитигэр инники кэскиллээх, киэҥ аартыктаах күн үүннэ. «Кыым»