забивать клин, заклинивать.

вшивать, вставлять клин; сону килииннээ = вшить клин в пальто.

клин; сүгэ ытаһата клин в топорище; # ытаһа киһи крепкий, здоровый человек.

вставлять, вшивать вставку, клин; ср. килииннээ=.

1) клин; килииннэ киллэр = вшить клин; ср. киллэһик; 2) колун (топор).

вставка, вшитый клин; этэрбэс киллэпигэ клин для торбасов; ср. килиин 1.

сов. что 1. (выбить) уһулу оҕус, төлө оҕус; выколотить клин ытаһаны төлө оҕус; 2. перен. разг. (взыскать) ирдээн ыл, күүһүлэһэн ыл; 3. тэбээ; выколотить ковёр көбүөрү тэбээ; 4. (размять) имит, сымнат; выколотить кожу тириини имит; # выколотить дурь разг. акаары санаатын көтүт, өйүн--төйүн буллар.

аат.
1.
ытаһа диэн курдук. [Анньыыга анаан] сорох хас да кырыылаах эбэтэр төгүрүк луом тимири харандаастыы уһуктуур. Үс муннук килиин курдук эмиэ төбөлүүр. ПАЕ ЭАБ
[Былыргы дьон туойга] уһуктаах маһынан батары баттаан, килиин (ытаһа) курдук кэрчиктэри ойуулуур буолбуттара. КФП БАаДИ
2. Уһун синньигэс, үс муннуктуу быһыылаах таҥас киллэһигэ. ☉ Клин (в одежде). Сонун сиэҕэ кыараҕас буолан, килиин киллэрэн биэрдэ. Килииннээх дьууппалаах
3. Бааһына сирин сорҕото. ☉ Клин (часть земельного угодья)
Сүөһү аһылыгар анал килииннээх түөрт хонуулаах севообороту олохтонуохтаах. ЛИК СОТҮҮүТ
Эн, баҕар, билэриҥ буолуо …… Чеплыгинтан Малиниҥҥа диэри килиин сири? И. Тургенев (тылб.)
4. Тоҥуу хаары сыҕайан суол таһаарарга анаммыт, инники өттө чумчугур, онтон сыыйа кэтириир иэдэстээх улахан сыарҕа (тыраахтар соһор). ☉ Клин (для расчистки снежной целины)
Күһүн биирдэ бульдозерынан эбэтэр килиининэн сылдьыахтарын эрэ кэрэх …… бэртээхэй суол бэлэм. НС ХСБС
Сир кыырпахтарын чиэрбэ илин уһугунан килиин курдук силэйтэлиир. ББЕ З
◊ Килиин сүгэ — маһы хайытарга аналлаах, ытаһа курдук быһыылаах, халыҥ тимирдээх, ыарахан ыйааһыннаах сүгэ. ☉ Колун (топор)
Кууһума ас тииттэргэ хатырыктаах …… килиин сүгэнэн оҥута охсон, киһи сирэйдэрин оҥортообута. Күннүк Уурастыырап
Таймаар модороон уктаах молуой курдук улахан килиин сүгэтин сүкпүт. «ХС»
ср. русск. клин, клинчатый топор

сов. 1. (войти клином) килииннээн киир, кыбыллан киир; 2. (вторгнуться) килииннээн киир; отряд вклинился в расположение противника этэрээт өстөөх ылан олорор сиригэр килииннээн киирдэ.

аат. Туох эмэ (хол., сүгэ уга) туллаҥнаабатын, хамсаабатын курдук кыбыта саайыллар мас, тимир. ☉ Деревянный или железный клин для закрепления чего-л. (напр., топорища)
Ытаһа оҥостуохха сөптөөх тимир чарпата элбэҕин истэн баран, соччо аахайбатаҕым диэн бэйэтин сэмэлэнэ санаата. Амма Аччыгыйа
Сылгыһыт чохороон сүгэтин ылан, күрүөтүн сүллүгэстэрин ытаһатын төлүтэ саайталаата. В. Протодьяконов
Өр, уһуннук туттуллубут өтүйэ угун ытаһата сахсайан, халкыҥнаан туллуон да сөп. ПАЕ ОСС
♦ Ытаһа буол — ким эмэ этиитин сэҥээрэн биэр, сөбүлэһэргин биллэр. ☉ Оказывать поддержку кому-л., соглашаться с чьим-л. мнением
«Биһиги бэйэбит да оппут холкуос киэниттэн туох да итэҕэһэ суох ээ», — Натааһа аҕатыгар ытаһа буолбута. П. Аввакумов. Ытаһа киһи — уҥуоҕунан кыра эрээри кыахтаах, киппэ, чиҥ киһи. ☉ Человек невысокого роста, но крепкого, плотного телосложения, крепыш (букв. человек-клин)
Манаана адьас сылайары билбэт, чокуур курдук ытаһа киһи. И. Данилов
Кини буускаҕа бөҕө-таҕа, ытаһа киһи наада диэн куруук туруорсар. А. Бродников
Эһэлэрэ төһө эмэ сохсо, айа куобахтарын сүгэн, тоҥуу хаары кэһэн хас да биэрэстэҕэ илдьэр ытаһа киһи эбитэ үһү. «ХС». Ытаһа (оҕус) — кими эмэ тэптэрэн, киксэрэн биэр. ☉ Поддакивать, подстрекать кого-л. на что-л. Оҕонньор ити курдук, биллибэккэ-көстүбэккэ сылдьан ытаһа охсоро, чобоорхойор дьон кылааннарын мүлүрүтэ түһэрэ туһалаах буолсу ээ. П. Ойуунускай
Хаһан баҕарар кыайыылаах өттүгэр охтон, ытаһа охсон иһэр идэлээх Аамалап: «Уолбут сайдыбыт», — диэн чап гыннарда. Э. Соколов
ср. тюрк. адыш, ай ‘раздвигать’