межбюджетные трансферты

межбюджетные отношения

I. два, две; пара; икки аҥы а) на две части, на две половины; б) в противоположные стороны (разойтись, побежать); иккиттэн биирэ одно из двух; икки харах глаза; икки илии руки; икки кэрэх этиттэн маппыкка дылы погов. всё равно, что лишиться мяса двух жертвенных животных (соотв. за двумя зайцами погонишься - ни одного не поймаешь); 2. союз соед. и, да (при однородных членах предложения); ийэ икки аҕа икки отец да мать; ытыыр икки күлэр икки аҕас-балыстар погов. смех и плач — родные сестры # икки арда а) промежуток, расстояние (между двумя предметами); куорат уонна дэриэбинэ икки арда расстояние между городом и деревней; б) между; кинилэр икки ардыларыгар между ними; икки ардыларыгар уу тохтубат их водой не разольёшь (букв. между ними вода не просочится); икки атахтаах человек (букв. двуногий); икки атах тэҥэ суох см. киһи : киһи тэҥэ суох ; икки саары икки ардыгар в нерешительности (быть, оставаться); ни туда ни сюда; икки сирэй буол = быть лицемерным, двуличным; иккитэ эрбэҕин эргитиэ = он тебя обведёт вокруг пальца; он будет водить тебя за нос; икки харахпар көстүмэ ! долой с глаз моих!; ити икки ардыгар между тем, тем временем; ол икки ардыгар между тем.

отрицательный трансферт

межмуниципальная корпорация

вопросы местного значения межпоселенческого характера

1) имеющий основание, устойчивый; таас олохтоох имеющий каменное основание; на... каменном основании; олохтоох иһит устойчивый сосуд; 2) местный; олохтоохтор местные жители; олохтоох органнар местные органы; олохтоох кыыллар звери, постоянно обитающие в данной местности; олохтоох көтөрдөр зимующие птицы; 3) живущий как-л.; байылыат олохтоох он живёт зажиточно # олохтоох тыл обоснованное замечание; үчугэй олохтоох ат лошадь с хорошей, ровной рысью; куһаҕан олохтоох ат лошадь с плохой рысью.

местное (территориальное) сообщество

дотация местным бюджетам

доходы неналоговые местного бюджета

налоговые доходы местного бюджета

субвенции местным бюджетам

администратор поступлений в местный бюджет

местный бюджет

минимальный местный бюджет

функциональная классификация расходов местного бюджета

расходы местного бюджета

ведомственная классификация расходов местного бюджета

экономическая классификация расходов местного бюджета

собственные доходы местных бюджетов

главный распорядитель средств местного бюджета

формы межбюджетных трансфертов из местных бюджетов

исполнение местного бюджета

местная власть

местное сообщество избирателей

местное самоуправление

акты местного самоуправления

правовые основы местного самоуправления

выборное должностное лицо местного самоуправления

член выборного органа местного самоуправления

субъект местного самоуправления

представительный орган местного самоуправления

должностное лицо местного самоуправления

культура местного самоуправления

коллегиальный орган местного самоуправления

принципы местного самоуправления

органы местного самоуправления

позитивная ответственность органов местного самоуправления

негативная ответственность органов местного самоуправления

структура органов местного самоуправления

финансово -экономичес -кие основы местного самоуправления

право на местное самоуправление

субъект права на местное самоуправление

правовой надзор за местным самоуправлением

институциональная гарантия местного самоуправления

конституционные гарантии местного самоуправления

контроль местного самоуправления

местная администрация

формирование структуры местной администрации

единоличный орган местного самоуправления

местный интерес

установление местного налога

местные налоги и сборы

местный референдум

территориальные комиссии местного референдума

комиссии местного референдума

участник местного референдума

гарантии права на участие в местном референдуме

право на участие в местном референдуме

депутат представительного органа местного самоуправления

государственный надзор за органами местного самоуправления

организационные основы местного самоуправления

местные финансы

местная казна

местные сборы

межселенная территория

бюджет

бюджетное назначение

бюджетные документы

бюджетный доход

административная часть бюджета

структура бюджета

текущие расходы бюджетов

фондовый раздел бюджета

бюджетная ссуда

принципы бюджетной системы

бюджетная система

бюджетное устройство

ориентирование на результат бюджета

распорядитель бюджетных средств

получатель бюджетных средств

бюджетный процесс

обеспеченност ь бюджета

бюджетный календарь

бюджетный кругооборот

1) внешний вид, наружность; үчүгэй көрүҥ хороший вид; 2) грам. вид; туохтуур көрүҥэ вид глагола.

бюджет муниципального образования (местный бюджет)

региональный бюджет

консолидированный бюджет

финансово-бюджетный

num. two, 2; иккис num. second, 2nd; иккэн a. both; иккитэ adv. twice

n. appearance

I
төһө ахс. аат.
1. 2 сыыппараны, чыыһыланы, ахсааны бэлиэтиир тыл. ☉ Слово, обозначающее число, цифру 2
Иккигэ иккини эптэххэ түөрт буолар. Мин икки ынахтаахпын, биирдэһэ тарбыйахтаах. Күндэ
△ 2 ахсаан кэриҥэ. ☉ Количество 2
Икки кэрэх этиттэн маппыкка дылы (өс ном.). «Түөкүн! Разбойник!»- Икки уол икки тылынан суору мөҕөн баран, күлүстүлэр. Амма Аччыгыйа
2. Икки сааһы бэлиэтиир, көрдөрөр тыл (тард. сыһыар-х тут-лар). ☉ В притяжательной форме обозначает возраст - 2 года. Сиэним иккитэ буолла
3. Оскуолаҕа куһаҕан билиини бэлиэтиир сыана (сурукка кавычкаҕа ылыллар). ☉ Школьная оценка успеваемости, означающая «неудовлетворительно, плохо»
Уолум «иккини» ылан кэллэ. Биһиги кылааспыт оҕолоро «иккини» ылбат туһугар охсуһаллар.  Бу чиэппэргэ «иккини» ыллаҕына - сайыҥҥы от биригээдэтигэр илдьибэттэр. Н. Габышев
♦ Бэйэ икки ардыгар (ыккардыгар, иккэрдигэр) эттэххэ - эн биһи эрэ истэрбитигэр, атын дьон истибэтигэр эттэххэ. ☉ соотв. между нами говоря
- Оттон, бэйэ ыккардыгар эттэххэ, мин сөбүлээмээри гынабын ээ. И. Никифоров
[Аркаас - Сибиэтэҕэ:] Бэйэ иккэрдигэр эттэххэ, булка-аска иҥсэ көбөрө кимиэхэ баҕарар тэҥ буолуо суоҕа дуо? П. Аввакумов. Икки ардыларынан (ардыларыгар) уу тохтубат (тэстибэт) - улахан доҕордуулар, куруук бииргэ сылдьаллар. ☉ соотв. водой не разольешь кого-л. (букв. между ними вода не просочится)
Кинилэр икки ардыларыгар уу тохтубат доҕордуулар. Амма Аччыгыйа
Тиэргэннэрэ тиксиһэ да буоллар, эр дьоннор соччо бодоруспаттар. Ол оннугар дьахталлар икки ардыларынан уу тэстибэт дьүөгэлиилэр. Софр. Данилов
Кинилэр аан бастаан куска, куобахха саалана сылдьан билсэн бараннар, Мишка уол көрүгэр-нарыгар тардыллан, бэрт сотору икки ардыларыгар уу тэстибэт дьоно буолан хаалбыттара. Р. Кулаковскай
Оттон киэһэ буоллар эрэ сүтэн хаалаллар - икки ардыларынан уу тохтубат буолан эрэллэр. В. Панова (тылб.)
Икки атаҕынан куоппут көр атаҕынан куоппут. Кини Сэргэйи кытта бииргэ соҕуруу үлэлии барбыт эбит, ол гынан баран, үлэ кытаанаҕыттан чугуйан икки атаҕынан куоппут. П. Аввакумов. Икки атах (атахтаах) фольк. - киһи; киһи аймах. ☉ Человек; человечество (букв. двуногий (с двумя ногами))
«Кини диэтэх уу ньуурун, Уоттаах хараҕын утаран Туруулаһан кэпсэтэр, Дьохсооттоһон мөккүһэр Биһиги сирбитигэр Икки атах суоҕа», - дииллэр. С. Данилов
Үлэ баар ээ, сэгэрдэриэм, икки атахтааҕы абырааччы. «ХС»
Үөрэх, билии суоҕуттан ордук икки атахтаахха туох ночоот, сор, түҥнэри кыраныы баар буолуоҕай!.. Суорун Омоллоон. Икки атыыр оҕуһу туруору туппут курдук фольк. - икки олус бөдөҥ, саллыылаах көрүҥнээх бөҕөтаҕа дьону (үксүгэр бухатыырдары) хоһуйан этии. ☉ Эпитет, употребляемый по отношению к двум борцам огромного роста, устрашающей наружности, с мощной мускулатурой
Ол кэннэ ньылбы сыгынньахтастылар: ортолоругар эрэ түнэ үс илии халыҥ холобурдаах сыалыйаны кэттилэр да, икки атыыр оҕуһу туруору туппут курдук дьон утарыта хайыһа түстүлэр. Ньургун Боотур. Иккигэ иккини эппит курдук калька - олус үчүгэйдик, ымпыгар-чымпыгар тиийэ (бил, быһаар). ☉ Как дважды два
Устудьуоннар кинини, иккигэ иккини эппит курдук, чуолкайдык билэллэр. Н. Босиков. Икки илиибин (илиибинэн) уунабын (сөбүлэһэбин) - тугу эмэ гынарга үөрүүнэн сөбүлэһэбин. ☉ Полностью согласен, с радостью поддерживаю (букв. свои обе руки поднимаю (двумя руками согласен))
Мин «Заряны» [теплоход аата] кытта барсарга икки илиибин уунабын. «Кыым»
Чэ, ол эрэн ыйытыыгар хардарыым: бастаан кэллэҕим утаа эбитэ буоллар, бука, икки илиибинэн сөбүлэһиэх, бэркэ табыллыбыт киһинэн ааҕыныах этим. ВВ ЫСЫ. Икки илиилээҕи (урааҥхайы, иннинэн сирэйдээҕи) иннигэр түһэрбэт - илии үлэтигэр барыларыттан бастыҥ. ☉ Самый лучший, не имеющий равных (работник)
Ийэм икки илиилээҕи иннигэр түһэрбэтэх бурдук быһааччы этэ. Ф. Софронов. Икки илиилээх - киһини кимин көрөн, биитэр үчүгэй, биитэр куһаҕан гына оҥорор үгэстээх киһи (үксүгэр ууһу этэллэр). ☉ Человек (обычно кузнец), качество работы которого всецело зависит от клиента (букв. с двумя руками)
Ньылбакы уус икки илиилээх.  Икки илиилээх, халбас харата рецензеннэр эмиэ баар буолааччылар. «ХС». Икки илиитинэн түстэ - үлүмнэһэн, өрүһүспүттүү саба түс. ☉ Набрасываться с жадностью на что-л. Ньиэмэс, өс киирбэх, мичээрдээн тииһэ килэҥнээтэ, килиэпкэ икки илиитинэн түстэ. И. Никифоров. Икки иҥиирдээх кэпс. - күүстээх үлэҕэ олус тулуурдаах, сылайбат-сындалыйбат. ☉ Очень выносливый, выдерживающий большую физическую нагрузку (букв. с двумя сухожилиями, двужильный)
- Хатыҥнаахха от тиэйиллибит сыарҕата турар. Ону пиэрмэҕэ илдьэн биэрдэргин? - Улаатыгар оҕолор, бу икки иҥиирдээх оҕону булбут дии, - ийэм эбии күүдэпчилэнэр. Нэртэ. Икки кулгаахтаах фольк. - киһи (нор. айымнь. киһини ойуулаан көрдөрүү). ☉ Человек (букв. с двумя ушами)
Ону [түүл түһээбиппин] икки кулгаахтаахха кэпсии илигим, дьэ кэпсээтэҕим бу... П. Ойуунускай
Дьэ, икки кулгаахтаах хаһан да истибэтэх сүллэр этиҥэ! «ХС». Икки куобаҕы эккирэт калька - икки араас сыалы-соругу тэҥҥэ толорорго дьулус. ☉ Гоняться за двумя зайцами
Сүрүн үлэтин таһынан үрүҥ көмүстэн ытарҕалары уонна биһилэхтэри кутан кэтэх аанынан ботуччу сыанаҕа атыылыыр идэлэммитэ. Икки куобаҕы эккирэтэн, кини бүгүн суут ыскаамыйатыгар олорор. «Кыым». Икки өттүгүн баһын тэбэнэн кэбиспит түөлбэ. - киһини үчүгэй кэмигэр (атастаһан, доҕордоһон) туһанан баран, куһаҕан буоллаҕына быраҕан кэбиһэр. ☉ Отвернуться от кого-л., оставлять кого-л. за ненадобностью, считая более ненужным (букв. он ударил себя по головкам обоих бедер)
Бу сылы кыайбат кэм устатыгар Нил Нестерович кинини бэйэтин туһатыгар илдьэ сылдьан, ылгын уол оҥостон албаҕалаан аһаан, уйан сирин таба тайанан арыгыга үөрэтэн баран, таһырдьа быраҕан баран, икки өттүгүн баһын тэбэнэн кэбиспит эбит. Н. Босиков. Икки саары икки ардынан (ардыгар) - иэмэ-дьаама биллибэт курдук, быһаарыыта суохтук, саараҥнык, саарбах соҕустук. ☉ В неопределенности, в нерешительности, в неуверенности (быть, оставаться)
Ити курдук Уйбаан ойоҕунаан, соччо этиһэн барбакка, эйэлэһэн үчүгэйдии буолбакка, икки саары икки ардынан, хайдах эрэ үгүс аҥарын саҥата суох балай эмэ өр олордулар. А. Софронов
Мин санаабар, хайаан да туох эмэ буолуохтаах. Бу курдук икки саары икки ардыгар олоруо суохтаахпыт. Болот Боотур
Икки сирэй (сирэйдээх) көр сирэй. Мас күрдьэҕи эргитэ туппут курдук икки сирэйдээх дьоннор бааллар. Амма Аччыгыйа. Икки сирэй эбиккин дии? А. Федоров. Икки сур кырынааһы субуруччу туппут курдук фольк. - кыраһыабай дьахтар уһун синньигэс сыыйыллаҕас хаастарын ойуулаан этии. ☉ Постоянный эпитет народных сказителей, характеризующий брови красивой женщины (букв. как будто два серых горностая по одной линии протянули)
Икки сур кырынааһы Субуруччу туппут курдук Субуллаҕас хаастаах эбит, Эрэдэһиннээх үүн тиэрбэһин курдук Эрилкэй харахтаах эбит. Ньургун Боотур. Иккитинэн истибэт - истиэн да баҕарбат, адьас буолуммат (хол., көрдөһүүнү). ☉ И слышать не хочет, не допускает даже разговоров о ком-чем-л. (букв. своими двумя (ушами) не слышит)
Кини хаартылыырын ойоҕо бэркэ буойа, ытыыытыы көрдөһө сатыыра да, эрэ иккитинэн истибэт этэ. А. Софронов. Иккиттэн биирбит <буолуо> - икки утарсыылаах киһиттэн биирбит хотуо, кыайыа. ☉ Победителем будет один из нас (двоих)
Дьэ, иккиттэн биирбит! Эбэтэр кини уурайдын, эбэтэр мин. И. Никифоров. Иккиттэн биирэ - эбэтэр үчүгэй, эбэтэр куһаҕан буолуо; эбэтэр барытын ситиһиэм, эбэтэр төрүт мэлийиэм. ☉ соотв. либо пан, либо пропал
«Очукуо» [хаарты оонньуута] итинник ээ - бүтэһик хаартыгын: «Иккиттэн биирэ», - диэн баран ылаҕын. «ХС». Иккитэ эрбэҕин эргитиэ, үстэ сөмүйэтин төгүрүтүө көр эрбэх. Икки уот икки ардыгар - икки утарыта күүстэр икки ардыларыгар, икки өттүттэн куттал суоһуур түбэлтэтигэр (түбэс); хайа да диэки буолуоххун билбэт кыбыстыылаах балаһыанньаҕа (түбэс). ☉ соотв. между двух огней (находиться, быть)
Ол түүн Сиидэр адьас кыайан утуйбатаҕа, кини дьиҥ чахчы икки уот икки ардыгар кыбыллыбыта. Е. Неймохов
Мохоо төһө да икки уот икки ардыгар кыбылыннар, биир да тылы быһа ыһыктыбакка сөллөйө сытыйан олордо. «ХС». Икки хаамыылаах сиргэ - чугас баҕайы, бэрт чугас. ☉ Совсем близко, недалеко, в двух шагах
Хоп-хойуу, ньалака түү кэриэтэ сымнаҕас хаар түһэн үллүктүүр. Иннигэр икки хаамыылаах сиргэ туох баарын кыайан арааран көрбөккүн. Софр. Данилов. Икки хараҥаҕа - сарсыарда букатын эрдэттэн, халлаан сырдыан инниттэн киэһэ хойукка, хараҥа буолуор диэри. ☉ С самого раннего утра до позднего вечера, от темна до темна
Кыайыы туһа дии-дии икки хараҥаҕа харбыалаһарбыт. С. Никифоров
Икки хараҥаны ыпсар (силлиһиннэр) көр икки хараҥаҕа. Фронт туһугар күүстээх үлэ оргуйар. Оҕонньоттор, эмээхситтэр, сэриигэ барбатах ыарыһахтар икки хараҥаны ыпсараллар. П. Аввакумов
Адам сир хоруппута, үүнүү ыһан икки хараҥаны ыпсаран үлэлээбитэ. «Чолбон»
Кинилэри сүһүөхтэригэр туруораары Софья эмээхсин төһөлөөх икки хараҥаны силлэһиннэрбитэ буолуой?! «Кыым»
Икки хараҥаттан икки хараҥаҕа диэри көр икки харанаҕа. «Мантан инньэ бэйэни харыстаннахха, үчүгэйдик эмтэннэххэ сатанар», - диэн санаалар өйүгэр охсуталаан аастылар да, хаһан да хара тыаны икки хараҥаттан икки хараҥаҕа диэри кэтэ сылдьан, ону тутуһуо баара дуо. «ХС». Икки харахпар көстүмэ - киэр буол, көрүөхпүн да баҕарбаппын. ☉ Вон!, прочь отсюда!; с глаз долой
Бар, киэр бар, икки харахпар көстүмэ, хара ыт! Н. Неустроев
Чэ, итиэннэ икки харахпар көстүмэ, киэр буол. Н. Якутскай. Икки харахтаах фольк. - киһи (нор. айымнь. киһини ойуулаан көрдөрүү). ☉ Человек (букв. с двумя глазами)
Ылалларын [уоралларын] икки харахтаахха көрдөрүөхтэрэ диэтэҕиҥ дуу?! М. Попов
Өрүс илин өттүгэр төһө эмэ күлүмүрдэс күн түһэн олорорун курдук, икки харахтаах көрбөтөх дьиктитэ буолла. «ХС»
Иһигэр икки муостаах киирбит көр ис IV. Охсоору гынна диэбиттии, Кулаак кэннинэн чинэрийдэ, Ол-бу диэн үөҕэн имиттим, Икки муостаах испэр киирдэ. Баал Хабырыыс. Сир-халлаан икки ардыгар - 1) туох да көрүүтэхарайыы-та суох, ким да өйөбүлэ, көмөтө суох (кими эмэ ханна эмэ хааллар). ☉ соотв. на произвол судьбы (оставлять кого-л.); между небом и землей (находиться)
[Кырдьаҕас:] «Ахсааным айыы дойдутугар сиппэтэҕинэ, таҥара сирхаллаан икки ардыгар хаалларыа», - диэн илдьит ыыталаабыта. А. Сыромятникова
Өлөөнө эдэр сааһыгар дьонноро эрдэ өлөннөр балта Татыйааналыын иккиэйэҕин сир-халлаан икки ардыгар хаалбыттара. «ХС»; 2) дьиэтэуота суох, иэмэ-дьаама биллибэт балаһыанньаҕа (хааллар). ☉ Без жилья, без пристанища, в неопределенном положении (оставлять кого-л.)
Хата, «Охотскайга сир-халлаан икки ардыгар хаалларан кэбиспэтэхтэр», - диэн махтаныаххын билиминэҕин, эн... Амма Аччыгыйа
<Икки> хараҕа туолар көр хараҕа туолар. Иҥсэлээх иинин буоругар икки хараҕа туолар (өс хоһ.). <Икки> хараҕа (харах) тэстэринэн (тэстиэҕинэн) көр хараҕа (харах) тэстэринэн (тэстиэҕинэн). <Икки> хараҕын уутунан суунар көр хараҕын уутунан суунар. Ити соҕотох уолгун эрдэттэн аһыйан, икки хараҕыҥ уутунан сууннуҥ дуо? И. Гоголев
<Икки> хараҕын үүтэ көстүбэт буолла көр хараҕын үүтэ көстүбэт буолла. Икки хараҕым үүтэ көстүбэт буолан кэллим эбээт. Н. Босиков
Ааныс соһуйда, туох да сүрдээхтик киҥэ холунна... Икки хараҕын үүтэ көстүбэт буолла. Күндэ
<Икки> ытыһа уот аһыйан хаалла көр ытыһа уот тымтан (аһыйан) хаалла. «Тур, атаһыҥ Манчаары кэллим», - диэбитим. Инньэ диэн бүтүөм икки ардыгар батыйам эһиллэ түспүтэ, икки ытыһым эрэ уот аһыйан хаалбыта. ИОВ МБ
◊ Икки арда - биир сиртэн атын сир ырааҕа; икки туох (ким) эмэ бэйэ бэйэлэриттэн ырааҕа. ☉ Пространство, разделяющее два пункта; расстояние между кем-чем-л.
Кырдьык, ити икки эрээт икки арда быдан кыараҕас. Үлэлииргэ моһуоктуо. П. Егоров
Икки маяк икки арда биэс килэмиэтир. ВНЯ М-5
Москва уонна Минскэй икки арда төһөнүй? ВНЯ М-5. Икки өлүүлээх (сыллаах) үүнээйи көр үүнээйи. Икки өттүгэр - туох, ким эмэ уҥа, хаҥас өттүгэр (хол., тугу эмэ уур). ☉ По обе стороны; справа и слева от кого-чего-л.
Дьиэтин аанын икки өттүгэр күрбэ тааһы ууран баран, кулунун тириитин бүрүйэн кэбистэ. Саха фольк. Суолларын икки өттүгэр субу-субу бөһүөлэктэр. Күннүк Уурастыырап
Икки састааптаах этии көр этии. Икки туочука көр туочука. Ааптар тылларын кэнниттэн сирэй саҥа иннигэр икки туочука турар. ЕНВ СТ. Икки тылланыы - киһи икки тылы билиитэ, туһаныыта. ☉ Двуязычие
Икки тылланыы билиҥҥи олох ирдэбилэ буолла.  Норуоттар - олоххо хардарыта сибээстэһиилэрин саамай боччумнаах түмүгүнэн икки тылланыы сайдыыта буолар. «ХС»
тюрк. еки, ики, икки
II
ситим т. Этии биир уустаах чилиэннэрин пааралаан ситимнииргэ туттуллар. ☉ Употребляется для соединения однородных членов предложения (и, да)
Сир халлаан икки, Силлиэ ытыйбытын курдук, Титирии ньиргийэ тураллар. П. Ойуунускай
Ньукулай, Мэхээлэ икки кэпсэтэ-кэпсэтэ киирэллэр. А. Софронов
Биирдэ Күтэр Чыычаах икки кыттыспыттар. Суорун Омоллоон
△ Үгүстүк хатыланан туттуллар (оччоҕо биир уустаах чилиэннэр ыккардыларыгар соппутуой турбат). ☉ Может повторяться несколько раз (при этом запятая между однородными членами не ставится)
Ыт эмиһэ икки Кэччэгэй баай икки син биир. Саха фольк. Маайа икки Бүөтүр икки аны кинилэр дьылҕалара атын дьон илиилэригэр түбэһэрин биллилэр уонна онтон куттаналлара улаатта. Эрилик Эристиин
Кириисэ ааһан иһэн, Тимэппий иккини Өрүүскэ иккини көрөн саараан туран баран, мас быыһыгар саһан туран иһиллиир. Күндэ

1. аат дьөһ.
2. Икки, бөлөх, элбэх предметтэр ыккардыларынааҕы хайааһын буоларын бэлиэтээн, абстрактнай, миэстэ сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает абстрактно-пространственные отношения, употребляясь при указании на предметы, среди, между которых совершается действие (между)
   Олох дьиҥнээх муҥун уонна түүл албын дьолун икки ардыгар кини эргичиҥнии турда. Амма Аччыгыйа
   Чэ, ити кэпсээммит бэйэбит ыккардыбытыгар хааллын. А. Софронов
   Учуутал уонна үөрэнээччилэр икки ардыларыгар үөскээн испит көстүбэт ситимнэр бысталанан симэлийэн бардылар. Софр. Данилов
3. Бириэмэ сыһыанын бэлиэтээн, ханнык эмэ икки кэм быыһыгар буолар хайааһыны бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражает временные отношения, указывая на то, что действие совершается между двумя временными точками (между)
   Чэ, бука, бүгүн түөртүүр икки киэһэ ынах икки ардыгар илдьээр. Хааллым эн оҕоҥ Чүөчээски. Суорун Омоллоон
4. Ханнык эмэ кэм иһигэр хайааһын буоларын көрдөрөр (үксүн саҥарааччы хайааһын күүтүллүбэтэх түргэнин-дөбөҥүн сөбүлээбэт, дьиктиргиир уо. д. а. сыһыанын көрдөрөр дэгэттэнэр). ☉ Употребляется при обозначении времени, срока, в течение которого совершается действие (в, в течение, на протяжении - часто имеет модальный оттенок знач., выражая неодобрение, удивление и т. п. эмоции говорящего по поводу неожиданной скоротечности действия)
   Биир күн икки ардыгар бүппэт үлэ быһыылаах. Ама, уон мүнүүтэ икки ардыгар хас да тэрилтэҕэ сылдьа охсубут үһүгүөн?! Ол икки ардыгар туох уларыйыы буолла? Яков Андреев бэҕэһээ икки ардыгар миигин кытта кэпсэтиэн да баҕарбат буолбут. М. Доҕордуурап
5. ситим т. суолт. Бириэмэ сибээһин көрдөрөр, салаа этии хайааһына буолуон иннинэ тутаах этии хайааһына буолбутун бэлиэтиир. ☉ Употребляется для присоединения придаточного предложения к главному, указывая, что действие главного предложения предшествует действию придаточного (прежде чем)
   Онтукабыт баара, дьиэбэр кэлиэм икки ардыгар, оҕом хайы үйэҕэ ылбыт. Суорун Омоллоон
   Чэйдиэхтэрин икки ардыгар, сарсыардааҥҥы им сырдаан тиийэн кэллэ. Амма Аччыгыйа
   Саргылаана чаһытын көрүөн икки ардыгар, көрүдүөргэ чуораан умайыктанна. Софр. Данилов

(ЫККАРДА, ИККЭРДЭ) көмө аат.
1. Сорох миэстэ түһүктэрин формаларыгар көмө суолталанар, чопчу миэстэ сыһыанын көрдөрөр. ☉ В форме некоторых локальных падежей приобретает служебное значение, выражая конкретно-пространственные отношения
Кыракый мастары кирээдэлэр икки ардыларыгар оҥоһуллубут аналлаах сирдэргэ чөмөхтөөтүлэр. А. Федоров. Ол икки ыстаап икки ардыгар уонча аттаах патруль сылдьаллар. С. Ефремов
2. Сыһыарыы түһүк форматыгар хайааһын икки предмет икки ардыгар, быысаһар сиригэр туһуламмытын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ В форме дательно-направительного падежа употребляется при указании на то, что действие направлено в пространство между двумя предметами (между)
[Бэйбэрикээн эмээхсин] икки оронун икки ардыгар олоро түспүт. Саха фольк. Сотору кинилэр күөл уонна сыыр арҕаһын икки ардыгар тиийдилэр. Амма Аччыгыйа
Кустар кинилэр мончууктарын мүччү харбаан, икки дурда икки ардыгар түһэн ууну таһыйдылар. М. Доҕордуурап
3
көр ардынан. Аттаахтар ампаар икки дьиэ иккэрдинэн аастылар. Ынахтар бугуллар ыккардыларынан сырыстылар.  Сити кэмҥэ тайахтар икки ардыларынан тыһаҕастара тырахыс гына ойон таҕыста. Амма Аччыгыйа
Ити икки маһы икки ардынан баартым. Күндэ

аат дьөһ.
1. Абстрактнай миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын туох эмэ ыккардынан тарҕанарын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая абстрактно-пространственные отношения, употребляется при указании на предметы, между которыми распространяется, совершается действие (между)
Идэмэр кустук обургу Илин-арҕаа халлаан Икки ардынан Иэхэйдээн-чуохайдаан, Иирэн-битийэн, Этэ дьиэһийэн Эрэр аххан эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
2. Утарсар, солбуйсар суолталаах көстүүлэри, хайааһыннары бэлиэтииргэ туттуллан, хайааһын хайдах оҥоһулларын ыйан, буолуу сыһыанын көрдөрөр (паараласпыт эбэтэр ситим тыллаах аат. аат туохт. кытта тут-лар). ☉ Употребляясь при обозначении противоположных или чередующихся явлений и действий, выражает отношение способа и образа действия (употр. с парными или соединенными союзами именами и прич.)
Ыгытов манна сирдээн аҕалбыт табаарыстарыныын сүүрэр-хаамар икки ардынан төттөрү бараллар. Н. Якутскай
Ваня хомойбут икки кыыһырбыт икки ардынан көрөн кэбистэ, көхсүн этиттэ. Амма Аччыгыйа
Оргууй аҕай, хамсыыр-хамсаабат икки ардынан хааман чугаһаан истим. Т. Сметанин
3. Предмет бэлиэтин ыйан, быһаарар сыһыаны көрдөрөр (быһаарыылаах тыл холбоһугар тут-лар). ☉ Указывая на признак предмета, выражает определительные отношения (употр. в определительных словосочетаниях)
Сымыйа, кырдьык икки ардынан кэпсээннэ кэпсээ, оччоҕо уоту биэриэм. Саха фольк. Били бэйэбит биэс боруода биэлэрбититтэн төрөөбүт оҕолор аҕаларын, ийэлэрин икки ардыларынан көрүҥнээх буолан хааллылар. Эрилик Эристиин
Өлбүт, тыыннаах икки ардынан итэҕэс уолчаан тыын быһаҕаһынан тыынан бөтүөхтүүр, атахтарын хамсатар сэниэтэ суох. С. Курилов (тылб.)

1. даҕ.
2. Бигэ, халбаҥнаабат, тулхадыйбат, түөрэккэйэ суох. ☉ Устойчивый, прочный (напр., об основании чего-л.). Таас олохтоох. Үчүгэй олохтоох тыы
3. Ханна эрэ олохсуйан олорор (киһи), ханна эрэ баар, ол сир киэнэ буолар (туох эмэ). ☉ Местный
   Аһыылаах сүөһүбүтүн аһылык гынабыт, Олохтоох сүөһүбүтүн Улуу өрүскэ Ордугунан уостаатыбыт. Саха фольк. [Бадин:] Эн бу дойдуга олохтоох оҕонньор буоллаҕыҥ дии? С. Ефремов
   Олохтоох оскуола уонна нэһилиэк актыыптарын күүстэринэн «Куһаҕан тыын» диэн оонньууну көрдөрбүттэр. А. Бэрияк
4. көсп. Дьоһуннаах, түс-бас. ☉ Основательный, дельный
   Онтон оонньуу, элэк умнуллан, Олохтоох кэпсэтиигэ киирдилэр. С. Данилов
   Саҥарара барыта олохтоох, эҕэлээх тыллаах. А. Фёдоров
   Төрүкү куһаҕан удьуордар, хаамаайы, олохтоох өйө-төйө суох. «ХС»
5. аат суолт.
6. Хайа эмэ сиргэ олорор киһи. ☉ Местный житель
   Хаҥас өттүбэр — суоппарбыт, уҥабар — аргыһым Николай Спиридонович, бу дойду олохтооҕо, оскуола үлэһитэ. Н. Заболоцкай
   [Өлөөнө:] Оттон ол тыа олохтоохторун хайдах сайыннараргын көрүөм ээ. С. Ефремов
   — Манна олохтооххун дуо? — диэн ыйыттым. — Даа, олохтоохпун. Миронов Николай Саввич диэн мончуорбун. М. Доҕордуурап
7. Олоҕун илгэтэ хайдаҕа. ☉ Уровень жизни, степень благополучия
   Өлбөт өрөгөйдөөх Өлбөт-сүппэт төлкөлөөх, Көрдөөх, байылыат олохтоох Көҥүл норуот Биһиги буоллубут курдук! Нор. ырыаһ. [Чокуурап:] Төһө бэрт олохтоох холкуоскутуй? [Солко:] Билиҥҥитэ куһаҕана суох. С. Ефремов

бюджет

I
аат. Ким-туох эмэ тас дьүһүнэ, мөссүөнэ, быһыыта-таһаата. ☉ Совокупность внешних признаков кого-чего-л., внешний вид, облик, внешность кого-чего-л.
Бу кыргыттартан таҥна сылдьар таҥаһынан, хаана ырааһынан, көрүҥэ нарынынан биир кыыс бэлиэтик көстөр. Н. Якутскай
Глобус — сир шарын модела, онон киниэхэ эрэ Сир тас көрүҥэ ордук сөптөөхтүк көрдөрүллэр. МНА ФГ
Тас көрүҥүнэн кини супсуон, кыра уҥуохтаах, түөрт уончалаах киһи эбит. С. Курилов (тылб.)
△ Киһи ис туруга тас дьүһүнүгэр көстүүтэ. ☉ Внешнее проявление внутреннего (эмоционального, душевного) состояния кого-л.
Кыыс эмискэччи кыыһырбыт көрүҥүттэн уол хараҕа төттөрү тэйдэ, мунаарда. Дьүөгэ Ааныстыырап
Күтүөт киһи көстөн кэллэ, Көрүҥэ көлбөҕүрбүт курдук, Ньуура курутуйбут курдук, Кэтэҕириин уһукка Соҕотох бэйэтэ Сойуодуйан олордо. С. Зверев
[Тамара:] Аҕаа, көрүҥүҥ үчүгэй. С. Ефремов
II
аат.
1. Улахан, киэҥ уусудьуор, бөлөх майгынныыр өрүттэринэн наардаммыт чааһа, сороҕо. ☉ Вид, разновидность (птиц, животных, растений)
Хас биирдии уус көрүҥнэртэн турар. Холобур, эрэдьиискэ ууһа дьиикэй эрэдьиискэ уонна ыһыллар эрэдьиискэ диэн көрүҥнэрдээх. КВА Б
Билигин аан дойду үрдүнэн көтөр тоҕус тыһыынча көрүҥэ баара биллэр. ББЕ З
2. тыл үөр. Туохтуур хайааһын хайдах быһыылаахтык (хол., кылгастык, уһуннук, суһаллык, бытааннык уо. д. а.) оҥоһулларын көрдөрөр формата. ☉ Вид глагола
Таастар суруктарыгар ситэ сайда илик категорияларынан киэп уонна көрүҥ эрэ формаларын ыйыахха сөп. АНК БТТ
Туохтуурга дьиҥнээх көрүҥ формалара уонна көрүҥ суолталаах формалар диэн саҥалыы араарыы оҥоруллубут. «ХС»

аат. Киһи бөгүүрэтин, тас таһаатын (бөдөҥүн-садаҥын, быччыҥнарын эҥин) сөҕөн этэр тыл. ☉ Ну и вид, ну и формы (выражение восхищения внешностью кого-л., его силой)
Мас Мэхээлэ сыгынньахтанан түһүлгэҕэ киирдэҕинэ, кини киһи сул дүлүҥ курдук буолан, көрүҥ-тала, имири-хомуру тутан, бүдүрүтүөм дииргэ киһи чаҕыйа көрөр киһитэ. Саха сэһ. 1977