и. д. от нүөлсүт = орошение, увлажнение; искусственнай нүөлсүтүү искусственное орошение.

и. д. от ньүөлсүт = увлажнение, орошение (земли); хонууну ньүөлсүтүү орошение полей.

туохт. Ууну оҕуруокка ыһыыга анал оҥоһуунан — самыырдатааччынан үөһэ ыстаран кут. ☉ Производить искусственное орошение поля путём дождевания
Биирдэ куттарыыга [хортуоппуйга] гектарга түөрт сүүс-биэс сүүс кубометр уу тиксэр гына суоттаан самыырдатабыт. ГСҮЦХ

1. сиигирт диэнтэн хай. аата. Курааҥҥа сиигирдиини күүһүрдүөххэ наада
2. т.-х. Туһаныллар сири, ханаабанан, турбаларынан уу аҕалан, нүөлсүтүү. ☉ Орошение
   [М.Г. Егоров] маҥнайгы тэпилииссэни туттарбыта, парниковай хаһаайыстыбаны тэриммитэ, сиигирдии систиэмэтин олохтообута. «ХС»

1. аат.
2. Биирдэ көөнньөрөр чэй. ☉ Порция чая для одной заварки
   Үс-түөрт бытыылка арыгыны, аҕыйах баайыы сэбирдэх табаҕы, кутуунан үллэстэргэ кээмэйдээх кирпииччэ чэйи …… боччунан, Байаҕантай кыыһа айаҥҥа турбута. П. Филиппов
3. т.-х. Оҕуруокка, бааһынаҕа, ходуһаҕа ууну куттаран ньүөлсүтүү, сиигирдии. ☉ Полив, орошение огорода, пашни, луга
   Манна оҕуруокка мэхэниичэскэйдик уу кутуу үчүгэй уопута баар. П. Егоров
4. эргэр. Бытархай эттиктэр кээмэйдэрэ, биирдэ ытыһан ылыы (хол., туораах бурдугу суорунаҕа кутаары). ☉ Горсть как единица меры (напр., зерна при помоле на жерновах)
   Хачыгыр аҥаар илиитинэн чабычахтаах бурдугун сиксийэн көрбүтэ: алта уон биэс кутуу бурдук баар эбит. Эрилик Эристиин
5. эргэр. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ: буруйу оҥорууну эбэтэр саакка киллэрбити толуйар иһин бэриллэр төлөбүр. ☉ В дореволюционное время: плата за нанесенный материальный или моральный урон. Хайа, доҕоор, Мин кутуу кутаары гынабын. Миигиттэн төһө көрдүүр Киһи олороруҥ буолуой? Саха фольк.
6. эргэр. Ууллубут металы пуормаҕа, халыыпка түһэрии (туох эмэ оҥоһугу ылаары). ☉ Отливка, литье расплавленного металла в форму (для получения какого-л. изделия). Көмүс кутуута уустук үлэ, уус эрэ барыта сатаабат
7. даҕ. суолт.
8. Ханнык эмэ металтан кутан оҥоһуллубут. ☉ Литой (из какого-л. металла)
   Абааһы бухатыырын Тоҕус хос кутуу куйаҕын Тоҕута сынньан …… Ким биһигини Киһи-Сүөһү оҥоруой?!! П. Ойуунускай
9. Буору, кумаҕы, үнтүркэй тааһы кутан томтотуулаах (үксүн суол туһунан). ☉ Засыпанный землей, песком, гравием (обычно о дороге). Кутуу суол бүтэрин кытта массыынабытыттан түһэн сатыы бардыбыт. Хорсуттар с.
10. Биир күөлтэн атын күөлгэ илдьэн кутан үөскэтиллибит (балык, үксүн собо туһунан). ☉ Разведенный путем переноса из одного озера в другое (о рыбе, в основном о карасях)
    Биһиги түбэбитигэр кэпсээҥҥэ киирэр бөдөҥ соболоох улуу күөл суох. Уонна көрөр-истэр, кутуу балыгы үөскэтэр киһи суох буоллаҕына, дьара күөллэр балыктара имири эстиэхтэрэ. «Кыым»

туохт.
1. Туох эмэ убаҕаһы (хол., ууну) көнө ньуурга халыйар курдук тох, килэччи кут. ☉ Разливать что-л. (на ровной поверхности)
Уол киэһэ хойутуу тахсан кирилиэһи сууйан, ууну халытан турдаҕына, аллара дьахтар күллэ. Н. Габышев
Аля чэрэниилэни аҕам остуолугар халытар, кинини кыра диэн соччо мөхпөттөр. «ХС»
2. Быһыт тутан ууну (хол., үрэх, күөл уутун) сыһыыга, алааска таһаар. ☉ Дать воде разлиться, выйти из берегов путём сооружения плотины в речке, озере
Бу үрэх уутун хоту диэки халытыахха наада. П. Егоров
Быһыттары оҥортооннор, үрэхтэр ууларын алаастарга халыталлар. С. Никифоров
Суола [үрэх аата] быһытынан ууну халыппыт сыһыыларга тэллэх баттаһа бугул бачыгыраата. С. Васильев
△ Хоруу устун ууну халыччы сүүрт. ☉ Дать воде пролиться по канаве для орошения
Ууну кутар, халытар носуостар суохтар. НД ДК
Моркуопка ууну сайын устата халытан кутуллар. САССР КОА
3. көсп. Баран иһэр суолгуттан туорат, туора таһаар. ☉ Сворачивать с дороги, менять направление
Эр бэрдэ Уйбаанчык ойутан, Түргэнник сур аты халытан Харыйа хонноҕор таһаарар. Эрилик Эристиин
Саҥа баһылыктара Шумов ону сэрэйэн, баандатын атын сиринэн халыппыта. ЕМП БС
4. көсп., кэпс. Эбэн-сабан, омуннаан кэпсээ, сымыйалаа. ☉ Приукрашивать, преувеличивать, привирать
Атаһа халытар сэһэнин, Арыт дэбдэйэр үгэһин …… билбитэ. М. Ефимов
— Устуруустанан кылбайдым ахан, оҕолор, дьэ. «Уголовник», «күлүгээн» диэн тыллары сэбилэнэн мөхтүлэр. — Олус халыппакка кэпсиэххин. Э. Соколов
Миша кыратык халытар, ардыгар киһиргиир. Н. Босиков
5. көсп. Киэҥ сиринэн тайаан тэнит, тайаадыт (хол., үөр сүөһүнү үүрэргэ). ☉ Гнать, перегонять стадо, занимая широкое пространство, растягиваясь вширь
Сүүсчэкэ сылгыны-ынаҕы үүрэн халытан иһэр киһи курдук кини ыраахтан хаһыытыы, үтүлүгүнэн далбаатыы испит. Амма Аччыгыйа
Көрөн үөрдүм хотугу хоһуун Күүһүн-уоҕун, уон албаһын — Халыҥ үөрү соҕотоҕун Халыта үүрэн аҕалбытын! С. Дадаскинов
Өйдөөн көрбүттэрэ, кырдьык, биир уучахтаах киһи кэмэ суох табаны үүрэн халытан иһэр эбит. «ХС»
◊ Халытан нүөлсүтүү — үрэх, хомо, атын даҕаны уу түөлбэтин сааскы халааҥҥа түбэһиннэрэн, уутун хаайан ходуһаҕа таһаарыы, халытыы. ☉ Лиманное орошение.