одолевать, побеждать; осиливать; превосходить в чём-л.; кини миигин күүһүнэн баһыйар он превосходит меня в силе.

1) не осиливать чего-л., не справляться с чём-л.; 2) перен. перегружаться; үлэҕэ киэптэттим я перегружен работой.

1) мочь, осиливать; үлэни кыай = осилить работу; 2) побеждать, одолевать; өстөөҕү кыай = победить врага; 3) поражать; истреблять, уничтожать; аһыҥа оту кыайбыт кобылка погубила траву.

туохт.
1. Кыайан төрөөбөтөх ынахтан оҕотун бысталаан, миэстэлэринэн араартаан ыл. ☉ Расчленять плод у коровы при невозможности благополучного отёла. Ынах оҕотун солбоон ылбыттар
2. көсп. Тугу эмэ сыралаһан нэһиилэ бүтэр, бараа. ☉ С трудом осиливать, заканчивать (напр., учёбу)
Үөрэхпин, сыра-муҥ бөҕөнөн солбоон, син бүтэрбитим. П. Чукаар. [Балбаара:] Хайа, аны сүөһүгэ сиэтэн кэбиһээйэҕин?! Онто да суох быйылгы үрүҥ хаары хайдах солбуурбут биллибэт. Эрилик Эристиин

1) побеждать, осиливать, одолевать кого-л., выигрывать у кого-л.; өстөөҕү хоттубут мы победили врага; иккис хапсыһыыга очконан хотто во второй схватке он выиграл по очкам; 2) резать; быһаҕым хотор мой нож режет; тимири быһах хоппот нож железо не берёт; 3) перен. недоумевать, находиться в недоумении; хотон ейдүөмүнэ олоробун я не очень понял, до меня не дошло; 4) перен. влететь, попасть, достаться; кинини мунньахха хоттулар ему попало на собрании; 5) перен. проникать; пронимать, пробирать; ардах сарайы хоппут сарай протекает; бу дьиэлэри кыһыҥҥы тымныы хоппот в эти дома не проникает зимний холод; ардах хоппут дождь промочил насквозь кого-что-л. # хото санаа = быть уверенным в победе над кем-чем-л.

I
туохт.
1. Тугу эмэ атыны кытта холбоон булкуй. ☉ Смешивать что-л. с чем-л.
Күөх окко суулаатахха, атыыр оҕус сыллаабат; сыаҕа былаатахха, ыт сымсайбат (өс хоһ.). Хатыҥ саҥардыы үүнэн эрэр сэбирдэҕин симэһинин квасцыга былаатахха, бэртээхэй диэн мутукча күөҕэ өҥнөөх кырааска тахсар. Суорун Омоллоон
Хаппыт лэппиэскэни тууйастаах суоракка былыы-былыы, аһаабытынан бараллар. А. Федоров. Сайын кииһилэни уонна эҥин араас оту хомуйан балыгы кытта былаан өллөнөллөрө. ДФС КК
2. көсп., кэпс. Лаппа баһый (тустан, сүүрэн эҥин). ☉ Намного превосходить, легко одолевать, осиливать (в борьбе, беге и т. п.)
«Оо, сүрдээх киһи эбит, доҕоор, биһиги дьоммутун былаан көрүө суох!» — диэн дьулайбыттарын биллэрэллэр. «ХС»
ср. тюрк. булҕа, монг. була — ‘мешать, смешивать’
II
даҕ. Уһун. ☉ Длинный
Былаа киһи. ПЭК СЯЯ
Былаа илиилээх-атахтаах киһи. ПЭК СЯЯ. Утар. кылгас

там гыннар кэпс. — ыйыстан кэбис, иһэн кэбис (үксүгэр арыгыны этэргэ). ☉ соотв. промочить горло (обычно вином, водкой)
Саҥа атастыылар икки кыһыл сыыһын дуоннаах уһатыахтара дуо — начаас там гыннаран кэбиспиттэрэ. Р. Баҕатаайыскай
[Сэргэй:] Оттон кыратык там гыннардыҥ да, кэнники, хата, испэт киһини сэмэлиигин, сыҥалаан туран иһэрдэҕин. Л. Габышев. Чэ, уолаттаар, кыратык там гыннарыҥытыый… Улдьаа Харалы. Там да гыммата кэпс. — 1) букатын топпото; төрүт астыммакка хаалла (аһа кыра буолан). ☉ соотв. ни в одном глазу (совершенно не пьян; совсем не наелся)
[Уолаттар] Аҕыйах пиибэҕэ там да гымматылар. Күрүлгэн
Ас барахсан үчүгэй да амтаннаах буолар эбит! Там да гыммата, хата ордук аһыан баҕарда. «ХС»; 2) тугунан эмэ астыммата. ☉ Остаться неудовлетворённым чем-л.. Кини Күннүк Уурастыырап «Лоокууттуун кэпсэтии» диэн хоһоонун нойосуус лап-бааччы ааҕан биэрбитэ
Бэйэтэ поэма саҕа, киһи күннүктээн ааҕыах балачча уһун хоһооно этэ да, там да гымматах курдук туттубута — биир даҕаны тылга уурастаан ылбатаҕа. С. Руфов; 3) кими эмэ тулуппата, киһилээбэтэ (үксүгэр күрэхтэһиигэ). ☉ Легко справляться с кем-л., легко, без усилия побеждать, осиливать кого-л. (в состязаниях)
— Оччугуйун көрүмэҥ, баҕар ити киһиҥ иһигэр буорахтаах ыччат буолуоҕа. — Э-э, суох, көрөн туран, Күүстээх Көстөкүүн кинини там да гыныа суоҕа. «ХС»
ср. узб. там ‘вкус, смак; привкус’