тонуктаа диэнтэн холб. туһ. Отонньут курдук биирдии тонуктаһан, төһө бириэмэнэн кыракый оҥоойугу толороруҥ биллибэт. В. Яковлев

аат. Сугуну хомуйар, үргүүр киһи. ☉ Тот, кто собирает голубику
Мин эдьиийим Лена отонньут уонна сугунньут. КИИ МКТТҮө
Тэллэйдьиттэр, сугунньуттар тыаттан кураанах иһиттээх төннүтэлээбиттэрэ. «Кыым»

аат. Тэллэй үргүүр, хомуйар киһи. ☉ Грибник
Өтөх тэллэйиттэн дьааттаах тэллэй хас да суол бэлиэ уратылардаах, ону хас биирдии тэллэйдьит үчүгэйдик билиэхтээх. Г. Угаров
Суолга үс тэллэйдьит илиилэрин уунан тураллар. «ХС»
Киниэхэ тэҥнээх балыксыт, сааһыт, отонньут, тэллэйдьит аҕыйаҕа чахчы. «Кыым»

аат., кэпс. Туостан эбэтэр мастан оҥоһуллубут кыра хомуос, кыра туос иһит, оҥоойук. ☉ Небольшой ковш или сосуд из бересты или дерева
Отоннуу сылдьабыт. Түргэнник итигэстииргэ Сашалыын куоталаһабыт. Түмүккэ кини үс бадьыырынан куоттаран таҕыста. «ЭК»
Арыт Алдан угутунан «Вихри» миинэн көтүтэр, Арыт отонньут суолунан Туос бадьыырдаах тиэтэйэр. С. Данилов
ср. др.-тюрк. бадыр ‘чаша для подаяний (у буддийского монаха)’

туол диэнтэн хай
аата. Дьоллоох эбээт отонньут Баар иһитэ туолуута, Дьоллоох бүөмнээн «кистэммит» Хаһаас сирин булуута. П. Тобуруокап
Киэһэ нуорма туолуутун суоттаатылар. Дьүөгэ Ааныстыырап
◊ Күбэ туолуута (улахан туолуута) көр күбэ II. Халлаан ыйын уон төрдүс күнүн былыргы сахалар күбэ туолуута диэн ааттыыллара

аат.
1. Эриэхэлээн сиир, эриэхэ аһылыктаах көтөр-сүүрэр. ☉ Птицы и звери, питающиеся орехами, шишками
Сүр хатаннык хаһыытаабытынан, улахан туорааҕы туора уоппут эриэхэһит көтөр өрө сарыкынайан таҕыста. Тумарча
Токко сыалаах маһын эриэхэһит көтөр-сүүрэр — оҥоло, моҕотой, тииҥ, эһэ — сөбүлээн аһылык оҥостоллор. Багдарыын Сүлбэ
2. кэпс. Эриэхэни хомуйар, итигэстиир киһи, дьон. ☉ Собиратели орехов, шишек
АЯМ суолугар отонньуттар, эриэхэһиттэр, булчуттар көннөрү сынньанааччылар элбэх буолааччылар. Г. Нынныров

туохт.
1. Туох эмэ кытаанаҕы баһыйа быс, алдьат (ордук биилээҕи этэргэ). ☉ Разделять на части, отделять от целого чем-л. острым, резать
Эрбиибит хоппот. Кытаанаҕы тииһим хоппот. СТБКТ. Ээ, бу тааспыт тугу да хоппот буолбут, бурдукпун барытын куруппалатан кэбистим. Амма Аччыгыйа
2. Туох эмэ (хол., буулдьа) тугу эмэ дьөлө көтөн эбэтэр өтөн курдары аас. ☉ Пробивать что-л. насквозь, проникать внутрь чего-л.
Отууларын хотон, Олус тоҥон, отонньуттар Ойон туран, кутааларын Уотун эбэн булкустулар. Күннүк Уурастыырап. Дьиэбитин ардах хотон эрэр. Мээнэ буулдьа хоппот эркинэ. СТБКТ
3. Туохха эмэ кими, тугу эмэ баһый, кыай. ☉ Одерживать победу над кемчем-л. в чём-л., одолевать кого-что-л., выигрывать у кого-л. [Ньукулай оҕонньор:] Сэмэнэп дьоппуон сэриитин ылан, соҕуруу дойдуну улаханнык хотон, Бодойбоҕо чугаһаан иһэр үһү. Күндэ
Бу кэлин сылларга институт саахыматчыттара наар хотор буолан иһэллэр. «Кыым»
4. көсп. Киһини итэҕэһинэн-быһаҕаһынан, сыыһатынан киирэн, кыайа-хото саҥар. ☉ Обругать кого-л.
Сотору соҕуһунан мунньах аһылынна. Кэмэндээн Баскыырабы дьахталлар хоттулар, ыксалыгар тириттэ. Амма Аччыгыйа
Туох үлүгэрэй, күн аайы бүгүҥҥү курдук этиспэттэр ини. Бүгүн баҕас Маайа Настааны улаханнык хотто быһыылаах. В. Гольдеров
♦ Өйө хоппот көр өй
Бу хаһан бардьоҥҥо дьоллоох олох күнэ тахсыах бэйэтэй?! Санаатахпына санаам тиийбэт, өйдөөтөхпүнэ өйүм хоппот. Суорун Омоллоон
Ол-бу фантастическай бырайыагынан эбэтэр бэйэм өйүм хоппот дьыалатынан дьарыктаммаппын. Г. Угаров
ср. др.-тюрк. ходы ‘сильный’, ход ‘класть, оставить; бросить’

1. ыйыт. солб. аат. Ахсааны, кэми, кээмэйи, сыананы ыйытарга туттуллар тыл; хас. ☉ Сколько
   Окуопа хастан сытар бандьыыттар төһөлөрүн билбэккэ эрэ атаакалыыр букатын табыллыбат. Н. Якутскай
   Иван Васильевич холкуос төһө ырааҕын, төһө табалаах хас киһи төһөнөн бадахтаахтык кэлиэхтээхтэрин аргыый ыйыталаһар. Амма Аччыгыйа
   Ити дьарапылаан улахана төһө буолуой? Күндэ
   Хата, ат буола оонньуох, мин эйигин көлүйүөм, төһө таһаҕаһы тардар эбиккин, көрүөхпүт. И. Никифоров
2. сыһ. суолт.
3. Туох эмэ хайдах кээмэйдээх, кэриҥнээх буоларын, оҥоһулларын ыйытарга туттуллар тыл. ☉ В какой мере, степени, насколько, как
   Этэрбэстэрин төһө бэркэ кичэммиттэрэ эбитэ буолла? Амма Аччыгыйа
   [Чокуурап:] Төһө улаатабын да, соччо элбэхтик тиэхиньикэни туһанар кыахтанабын. С. Ефремов
   Снайпер «булда» тахсар, төһө кыраҕыта биллэр мүнүүтэлэрэ кэллилэр. Т. Сметанин
4. Туох эмэ сабыытыйаҕа сыһыаннаах кэми-кэрдиини, бириэмэни ыйытарга туттуллар тыл. ☉ Сколько (употр. для уточнения времени, связанного с чем-л.)
   [Наһаар] төһөнөн өр олордоҕун аайы, оччонон кини ынырыктаах суолга туруммутун өйдөөн баарта. Суорун Омоллоон
   Төһө өр маннык эрэйдэниэх муҥмутуй?! М. Доҕордуурап
   Отонньут курдук биирдии тонуктаһан, төһө бириэмэнэн кыракый оҥоойугу толороруҥ биллибэт. В. Яковлев
5. Туох эмэ ырааҕын-чугаһын ыйытарга туттуллар тыл. ☉ Сколько, насколько (употр. для выяснения, уточнения расстояния)
   «Төһө ыраах тэптим буолла» диэбиттии, ата аргыый хайыһан көрдө. Амма Аччыгыйа
   Кинилэр барар сирдэрэ төһө ырааҕын, хайдах сирдэринэн айанныахтарын кэпсэтэллэр. Т. Сметанин
   Оскуолаттан дьиэҥ төһө ырааҕый? КИИ СТ-2
   ◊ Төһө ахсаан аат тыл үөр. — предмет чопчу ахсаанын эбэтэр чыыһыланы бэлиэтиир ахсаан аат (саҥа чааһа) арааһа. ☉ Количественное числительное
   Төһө ахсаан аат чыыһыла өйдөбүлүгэр муҥура суох элбэх, ол эрээри күннээҕи кыһалҕаҕа, үгэс курдук, сүүс, тыһыынча иһинэн суоттанар. ФГГ СТ
   Төһө кыайаргынан көр кыайаргынан. Биһиги улуу омуктар үтүө үгэстэрин төһө кыайарбытынан батыһыахтаахпыт. М. Доҕордуурап
   Төһө кыалларынан көр кыалларынан. «Төһө кыалларынан түргэнник кэлэ сатыам этэ», Сэмэнчик чэйин сыпсырыйбахтыыр. Н. Якутскай
   Төһө сатанарынан көр сатанарынан. Кини сирэйин фашист диэки биирдэ да туппатаҕа, төһө сатанарынан киниттэн тэйиччи тутта сатаабыта. Суорун Омоллоон
   ср. тув. чеже, узб. неча, кирг. нече, нечен ‘сколько’