уходить куда-л. (насовсем), отрываться (напр. от родных, родного края); куоракка уччуй= уйти в город (напр. из села).

отделяться, отрываться; сүгэ уга туллубут топор снялся с топорища; тиит хатырыга туллубут кора отделилась от дерева; сонум тимэҕэ тулунна у меня на пальто оторвалась пуговица.

нареч. выражает силу, интенсивность действия: ибили оҕус = превратить ударом в бесформенную массу; разбить в лепёшку; ибили бар= отрываться, отваливаться кусками; ибили сытый= а) прогнить; истлеть; б) промокнуть до нитки; ибили таһый = бить нещадно, бить смертным боем; ибили үктээ = затоптать, втоптать; ибили түс = разбиться при падении.

1. 1) зверь || звериный; ойуур кыыллара лесные звери; 2) диал. дикий олень; лось; 2. дикий; кыыл таба дикий олень # тойон (или бар) кыыл беркут; хотой кыыл орёл; кыыл бар= а) бродяжничать; б) перен. отрываться от общества, не признавать правил, обычаев общества.

туохт. Кыра-кыратык тоороллон тоҕун, быстан түс (хол., таас, муус туһунан). ☉ Отрываться, разрываться, выпадать, откалываться (о мелких кусочках чего-л. твердого — напр., камня, льда)
Москва курааннара саас кээрэллэн тохтор муус чопчулардыы лыҥкынаһаллар. Н. Габышев
Ааптар биһиги дойдубут тэбэр сүрэҕин Москва курааннарын тыаһын сааскы муус чопчулар кээрэллэн тохтор муусукаларыгар тэҥнии истэн кэбиһэр. «ХС»

1. сыһ. Туох да бэрээдэгэ суох, ыһыллаҕастык. ☉ В беспорядке, хаотично
   Оһох үрдүгэр кирээккэҕэ хатараанньа анньыллыбыт, ол аттыгар тымтыктар күөрэ-лаҥкы түспүттэр. И. Федосеев
   Биэрэк уҥуоргу өттүгэр улахан сылбах күөрэ-лаҥкы кыстаммыта ыраахтан үллэн, кубарыйан көстөр. Н. Заболоцкай
   2
   күөрэл диэн курдук. Саҥа тутулла турар кыбартаал бүтүннүү күөрэлаҥкы. Н. Лугинов
   Ол-бу үлтүркэйин хомуйа сылдьаннар, күөрэ-лаҥкы анныттан аҥаар атаҕым чоройо сытарын көрөн ороон таһаарбыттар. «ХС»
   ср. монг. хүүрэ ‘разрываться, прорываться, отрываться лоскутом’

туохт., кэпс.
1. Төттөрү-таары сырыт, туора ой, буруй, суолгун бутуй (куобах туһунан). ☉ Петлять, путать (затаптывать) свои следы, идти по ним же назад, намётывать петли и крюки, делать дальний прыжок вбок (напр., о зайце). Көр, бу куобах өннүбүт. Тыатааҕы арҕаҕар киириэн иннинэ суолун өннүбүт үһү
2. Куруук сылдьар ыыргыттан, олорор сиргиттэн тэй, ыраат. ☉ Отрываться, отдаляться от постоянного местожительства (насиженного места). Дойдугуттан өннүбүтүҥ ыраатта дуо?
□ Төрөөбүт өтөххүттэн өннүбэккэ, Тиэрийбит тиэргэҥҥиттэн тэйбэккэ [өлүөҥ]. Өксөкүлээх Өлөксөй

туохт. Саҕахтан өрө тэй, балачча үөһэ ой (күнү этэргэ). ☉ Отрываться от линии горизонта, подниматься довольно высоко (о солнце)
Күн тыа саҕатыгар көнтөс саҕа үрдүккэ тэмтэйэн көстүүтэ араҥастарыгар тиийдилэр. И. Гоголев
Күн күөлүм уҥуоруттан көтөҕүллэн тэмтэйэр. Е. Васильев
Күн кылбайа тахсан, үөһэ тэмтэйэн барда. А. Фёдоров
△ Сыыйа үөһэ таҕыс, үрдээн ис (хол., сөмөлүөтү этэргэ). ☉ Постепенно подниматься ввысь (напр., о самолёте)
Дьокуускайдыыр сөмөлүөт тэмтэйэн таҕыста. С. Дадаскинов
Бөртөлүөт үөһэ тэмтэйэн тахсар. «ХС»

1) разевать, открывать (рот); айаххын ат открой рот; халлаантан ас түһүө диэн айаххын атыма погов. не открывай рот, думая, что с нёба упадёт пища; 2) отходить, отделяться, отставать; аан атан хаалбыт дверь отошла от колоды (рассохлась); 3) отрываться от кого-чего-л.; опережать кого-что-л.; бастакы ат ыраах аппыт первая лошадь вырвалась далеко вперёд; 4) раскрываться, распускаться; сибэкки аппыт цветы распустились; 5) погибать, подыхать; засыпать (о рыбе); ойуурдаах куобах өлбөт , уулаах балык аппат заяц в лесу не пропадёт, рыба в воде не погибнет # атар куйаас диал. нестерпимая жара, зной.

туохт.
1. Туохтан эмэ араҕыс, арахсан, туллан кэл. ☉ Отделяться, разъединяться, отрываться от чего-л.
Хонууттан, сыһыыттан хомурах хаар хоҥнон, сыралҕаннаах күн уотугар сылгы, ынах сыламнаан сытар, …… ичигэс күннэрэ кэлэллэр. Н. Якутскай
Сыбах хоҥнон түстэ. Амма Аччыгыйа
Кинигэ таһа хоҥнубут. Өрүс мууһа хоҥнубут. ЯРС
2. кэпс. Хантан эмэ айаҥҥа тур, аттан. ☉ Трогаться с места; отправляться в путь
Серёжа сибилигин сөмөлүөттэн түһээт, саҥа хоҥнон эрэр куораттыыр оптуобуска ойон киирдэ. Н. Лугинов
Бүгүн барар буоллахпытына, хоҥнорго уолдьаста. Р. Баҕатаайыскай
Хата сүүр, борохуоттара хоҥнон эрдэҕэ буолуо. Дьүөгэ Ааныстыырап
ср. др.-тюрк. хоҥур ‘вырывать, выдёргивать’