1. аат.
2. Үксүгэр тимиртэн эбэтэр алтантан оҥоһуллубут иһиттэр о. д. а. тэриллэр тас өттүлэриттэн чараас гына көмүһүнэн эбэтэр атын металларынан сотуллубут бүрүөһүннэрэ. ☉ Тонкий слой золота, олова или другого металла, покрывающий железные или медные изделия, позолота, полуда
   Ойуулуом дуу, түннүк герань сибэккитин, сылабаар тымныы дуйун. И. Гоголев
   Күн уота, сылабаар үрүҥ солотуу дуйуттан тэйэн, истиэнэни сырдатта. М. Тимофеев
   Цинка дуй дьэбиннирбэтинэн ордук, кэнсиэрбэ ньалбаана да барар. ПАЕ ОС
3. көсп., поэт. Уу ньууругар халлаан күөх урсуна, күн, ый сырдыга тэйэн көстүүтэ. ☉ Отражение на поверхности воды лазури неба, переливающийся блеск, отсвет солнца, луны
   Сотору толоон үрдүнэн туналҕаннаах ый тахсыаҕа, күөлгэ күлүгүн көрүнэн көмүс дуйун суурайыаҕа. Күннүк Уурастыырап
   Күһүммүт түһэн Өлүөнэҕэ көмүс дуйун суурайда. М. Ефимов
   Ол ыйбыт таҕыста, Чуумпурбут өрүһү Дуй кутан кылбатта. П. Тулааһынап
4. даҕ. суолт. Килбэҥнээн, күлүмүрдээн көстөр. ☉ Блестящий, сверкающий
   Ый күөлгэ көмүс дуйун көрүнэр. Күннүк Уурастыырап
   Бигиир дуй долгун түөһүгэр Бэл ый кытта нуктаата. Сандал дуй мандардаах күһүммүт сайыны ыраах атаарар. М. Ефимов

аат.
1. Туохха эмэ чуоҕур курдук сырдык ойуу эбэтэр туспа хараҥа дьүһүн. ☉ Крапинка, пятно
Сур самыытыгар уонна ойоҕосторугар үрүҥ толбоннордоох бэртээхэй ат. Н. Якутскай
Биир моҕой моонньугар таас харах курдук быһыылаах толбоннор бэрт чуолкайдык көстүбүттэрэ. ЛА ИУА
Ыйга баар хара толбоннору сахалар «ый иччитэ», «оргуһуохтаах кыыс» дииллэр. КНЗ СПДьНь
2. Күүскэ сырдыыр, тыгар эттик (хол., күн, ый) ыраахтан туналыйан көстүүтэ. ☉ Отражение яркого светила (напр., солнца, луны), отлив, отблеск, отсвет
Ый толбоно туналыйа сырдаппыт кыараҕас ыллыгын устун хаамтаран тачыгыратан истилэр. Л. Попов
Истиэп уҥуор сырдыы түһэр Ый толбоно суһумнуу. П. Тобуруокап
Киирэн эрэр күн толбонугар күөл ньуура чаҕылыйа күлүмүрдүүрэ. И. Федосеев
3. Дьүһүн, өҥ араастык оонньоон көстүүтэ. ☉ Перелив (всеми цветами радуги), переливчатость
Таҥнары туттахха, түүтүн төбөтө сырдык толбонунан оонньоомохтуур хара саһыл. Амма Аччыгыйа
Күн киириитэ Тоҥ чалбахха Толбон түспүт. С. Данилов
4. көсп. Киһи иэйиитэ, ис санаата, туруга тас көрүҥэр, сирэйигэр (үксүгэр хараҕар) көстүүтэ. ☉ Проявление на лице различных чувств человека (обычно во взгляде)
Өлөксөй харахтарыгар улахан таптал, үөрүү сырдык толбонноро оонньуу тураллар. Амма Аччыгыйа
Хараҕар эҕэлээх толбон көстөн ааста. А. Фёдоров
Наум кэтит сирэйигэр үөрүү толбоно түһэн, ис киирбэх буолан көһүннэ. «ХС»
◊ Күөх толбон көр күөх I
Күөх толбон сөтүөлүүрэ Көтөр-мөҕөр Бүлүүбэр. В. Потапова. Тыл толбоно — тыл хос суолтата, дэгэтэ. ☉ Различие, дополнительный оттенок, нюанс значения, слова. Поэттар тыл араас толбонун табан тутталлар
ср. тув. долбан ‘румянец’, бур. толбо ‘пятно’